Αμερική: Το μεγάλο ταξίδι των πρώτων Ελλήνων μεταναστών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν ήταν μια υπόθεση ελπίδας μόνο, αλλά κυρίως μια πορεία γεμάτη σκληρή εργασία, ταπείνωση, φτώχεια και πολλές φορές ωμή βία.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
Από τη νήσο Έλις της Νέας Υόρκης μέχρι τα στιλβωτήρια, τα ανθοπωλεία, τις σιδηροδρομικές γραμμές και το πογκρόμ της Κου Κλουξ Κλαν το 1909 στην Ομάχα της Νεμπράσκα, οι Έλληνες της πρώτης γενιάς έδωσαν πραγματική μάχη επιβίωσης.
Στο Vimaorthodoxias.gr μίλησαν απόγονοι Ελλήνων μεταναστών στις ΗΠΑ, οι οποίοι μετέφεραν οικογενειακές διηγήσεις από παππούδες και προπάππους που έφτασαν στην Αμερική στις αρχές του 20ού αιώνα, κουβαλώντας ένα μικρό μπόγο, λίγα χρήματα και μια μεγάλη ελπίδα.
Από τη νήσο Έλις στη «Γη της Επαγγελίας»
Η πρώτη μεγάλη πύλη εισόδου ήταν η περίφημη νήσος Έλις, το μεταναστευτικό κέντρο της Νέας Υόρκης. Εκεί οι Έλληνες περνούσαν εξονυχιστικούς ιατρικούς και διοικητικούς ελέγχους από τις αμερικανικές αρχές.
Όσοι κρίνονταν υγιείς και κατάλληλοι για εργασία λάμβαναν άδεια εισόδου. Όσοι είχαν μεταδοτικές ασθένειες ή θεωρούνταν πιθανό να αποτελέσουν βάρος για το κράτος, επέστρεφαν πίσω στην Ελλάδα. Σύμφωνα με αρχεία της Ellis Island Foundation, χιλιάδες Έλληνες πέρασαν από εκεί στις αρχές του 20ού αιώνα.
Οι περισσότεροι κατευθύνονταν προς τη Νέα Υόρκη, τη Βοστώνη, το Σικάγο και τις μεσοδυτικές πολιτείες, όπου είχαν ήδη αρχίσει να δημιουργούνται οι πρώτοι πυρήνες ελληνικών κοινοτήτων.
Τα πρώτα επαγγέλματα: λούστροι, ανθοπώλες και εργάτες
Οι περισσότεροι ήταν ανειδίκευτοι εργάτες και ξεκινούσαν από τις πιο δύσκολες και ταπεινές δουλειές. Εργάζονταν σε σιδηροδρομικές γραμμές, μεταλλεία, κουζίνες εστιατορίων ως λαντζέρηδες, στιλβωτήρια ως λούστροι, αλλά και ως πλανόδιοι πωλητές λουλουδιών, φρούτων και λαχανικών.
Πολλοί ανήλικοι, μόλις 12 έως 17 ετών, εργάζονταν σε ανθοπωλεία ή στιλβωτήρια κάτω από εξαιρετικά σκληρές συνθήκες. Σε αρκετές περιπτώσεις κοιμούνταν στο πάτωμα, σε ανθυγιεινά δωμάτια, χωρίς στοιχειώδη καθαριότητα και επαρκή διατροφή.
Όπως προκύπτει από ιστορικές μελέτες του Library of Congress, η καθημερινότητα αυτών των παιδιών ήταν σχεδόν απάνθρωπη, ενώ πολλοί υπέφεραν από χρόνιες παθήσεις λόγω της εργασίας και των συνθηκών διαβίωσης.
Τα ελληνικά καφενεία και η μικρή πατρίδα
Σιγά σιγά, οι Έλληνες δημιούργησαν μικρές «πατρίδες» μέσα στην Αμερική. Καφενεία, εστιατόρια και μικρά καταστήματα έγιναν χώροι συνάντησης, κοινωνικής ζωής και αλληλεγγύης.
Εκεί έφταναν τα γράμματα από την Ελλάδα, εκεί έβρισκαν εργασία, εκεί συναντούσαν συγχωριανούς και συγγενείς. Ο ελληνικός καφές, το τάβλι, οι πολιτικές συζητήσεις και οι εφημερίδες της πατρίδας λειτουργούσαν σαν γέφυρα με τον τόπο που άφησαν πίσω.
Πολλοί έκαναν τεράστιες οικονομίες για να στείλουν χρήματα στις οικογένειές τους στην Ελλάδα. Τα περίφημα «τσέκια» αποτέλεσαν σωτηρία για χιλιάδες σπίτια στην ελληνική ύπαιθρο.
Η εχθρότητα των Αμερικανών και ο ρατσισμός
Η ζωή όμως δεν ήταν μόνο σκληρή εργασιακά. Οι Έλληνες αντιμετώπισαν έντονο ρατσισμό και κοινωνική περιφρόνηση.
Σε επίσημες εκθέσεις της εποχής χαρακτηρίζονταν ως «κατώτερης ποιότητας άνθρωποι», ξένοι προς την αμερικανική κοινωνία και ανεπιθύμητοι. Η ξενοφοβία, η ανεργία και η οικονομική κρίση της εποχής ενίσχυαν το μίσος εναντίον τους.
Στο National Archives υπάρχουν αναφορές που αποτυπώνουν την ένταση της κοινωνικής απόρριψης που βίωναν οι Έλληνες μετανάστες στις αρχές του περασμένου αιώνα.
Το πογκρόμ της Κου Κλουξ Κλαν στην Ομάχα το 1909
Η κορύφωση αυτής της βίας ήρθε το 1909 στην South Omaha της Νεμπράσκα.
Με αφορμή τη δολοφονία του Αμερικανού αστυνομικού Edward Lowery από τον Έλληνα μετανάστη Γιάννη Μασουρίδη, ξέσπασε οργανωμένο πογκρόμ κατά της ελληνικής κοινότητας.
Η τοπική κοινωνία, υποκινούμενη από ρατσιστικά δημοσιεύματα και τη δράση της Κου Κλουξ Κλαν, επιτέθηκε στη συνοικία των Ελλήνων όπου ζούσαν περίπου 2.500 άτομα.
Σπίτια και καταστήματα καταστράφηκαν ολοσχερώς, οικογένειες εκδιώχθηκαν και ολόκληρη η κοινότητα βρέθηκε υπό διωγμό.
Στο Vimaorthodoxias.gr Ελληνοαμερικανοί τρίτης και τέταρτης γενιάς περιγράφουν ότι οι παππούδες τους μιλούσαν για εκείνες τις ημέρες «σαν πληγή που δεν έκλεισε ποτέ», καθώς πολλοί έχασαν τα πάντα μέσα σε λίγες ώρες.
Η απάντηση της ομογένειας και η ίδρυση της AHEPA
Η ελληνική ομογένεια αντέδρασε δυναμικά. Με μπροστάρη την εφημερίδα «Ατλαντίς», εκκλησίες, κοινότητες και οργανώσεις κινητοποιήθηκαν και πίεσαν την ομοσπονδιακή κυβέρνηση.
Οι παρεμβάσεις οδήγησαν στη διακοπή των επιθέσεων και σε αποζημιώσεις για τις κατεστραμμένες περιουσίες.
Λίγα χρόνια αργότερα, το 1922, ιδρύθηκε η AHEPA, η οποία έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην προστασία και κοινωνική ανέλιξη των Ελληνοαμερικανών.
Η ίδρυσή της σηματοδότησε μια νέα εποχή: από τον φόβο και την επιβίωση, στην οργανωμένη παρουσία και τη διεκδίκηση ισότιμης θέσης στην αμερικανική κοινωνία.
Σήμερα, η ελληνοαμερικανική κοινότητα αριθμεί εκατομμύρια ανθρώπους και αποτελεί μία από τις πιο ισχυρές και επιδραστικές ομογένειες στον κόσμο, χωρίς ποτέ να ξεχνά εκείνα τα πρώτα δύσκολα βήματα.
Πηγές:
Μπάμπης Μαλαφούρης, «Έλληνες της Αμερικής 1528-1948», ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ 1948.
Γεώργιος Μπριασούλης, «Οι Ελληνοαμερικανοί και η Κου Κλουξ Κλαν», στο περιοδικό «ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤ», τ.49, ΜΑΡΤΙΟΣ 2006.
ΜΠΑΜΠΗΣ ΜΑΡΚΕΤΟΣ, «Οι Ελληνοαμερικανοί-Ιστορία της ελληνικής ομογένειας των Η.Π.Α», ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ 2006.
