Άγιο Όρος: Μία από τις σημαντικότερες στιγμές του ετήσιου διοικητικού κύκλου της Αθωνικής Πολιτείας θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 14 Ιουνίου 2026 στις Καρυές, καθώς σύμφωνα με την αγιορειτική παράδοση και τα θεσμοθετημένα θέσμια του Αγίου Όρους θα λάβει χώρα η επίσημη τελετή εγκαθίδρυσης της νέας Ιεράς Επιστασίας.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης | ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Η τελετή πραγματοποιείται κάθε χρόνο την 1η Ιουνίου με το παλαιό ημερολόγιο, που αντιστοιχεί στη 14η Ιουνίου με το νέο ημερολόγιο, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας νέας διοικητικής περιόδου για την Αθωνική Πολιτεία.
Η απερχόμενη Αγιολαυρίτικη Επιστασία παραδίδει τη διοίκηση στη Β΄ Τετράδα των Ιερών Μονών του Αγίου Όρους, η οποία αποτελείται από τις Ιερές Μονές Βατοπαιδίου, Κουτλουμουσίου, Καρακάλλου και Σταυρονικήτα.
Ο θεσμός της Ιεράς Επιστασίας
Η Ιερά Επιστασία αποτελεί το εκτελεστικό όργανο της Ιεράς Κοινότητας και είναι επιφορτισμένη με την εφαρμογή των αποφάσεων που λαμβάνονται από τους αντιπροσώπους των είκοσι Ιερών Μονών.
Παράλληλα ασκεί σημαντικά διοικητικά καθήκοντα, διαχειρίζεται ζητήματα καθημερινής λειτουργίας της Αθωνικής Πολιτείας, έρχεται σε άμεση επικοινωνία με τις κρατικές υπηρεσίες και εκπροσωπεί το Άγιον Όρος σε επίσημο επίπεδο.
Σύμφωνα με τον Καταστατικό Χάρτη του Αγίου Όρους, οι είκοσι Ιερές Μονές χωρίζονται σε πέντε τετράδες, καθεμία από τις οποίες αναλαμβάνει εκ περιτροπής την Ιερά Επιστασία για ένα έτος κάθε πέντε χρόνια.
Οι πέντε τετράδες των Ιερών Μονών
Οι τετράδες που συγκροτούν τη διοικητική διάρθρωση της Αθωνικής Πολιτείας είναι:
Α΄ Τετράδα: Μεγίστης Λαύρας, Δοχειαρίου, Ξενοφώντος και Εσφιγμένου.
Β΄ Τετράδα: Βατοπαιδίου, Κουτλουμουσίου, Καρακάλλου και Σταυρονικήτα.
Γ΄ Τετράδα: Ιβήρων, Παντοκράτορος, Φιλοθέου και Σίμωνος Πέτρας.
Δ΄ Τετράδα: Χιλανδαρίου, Ξηροποτάμου, Αγίου Παύλου και Γρηγορίου.
Ε΄ Τετράδα: Διονυσίου, Ζωγράφου, Αγίου Παντελεήμονος και Κωνσταμονίτου.
Κάθε μονή αποστέλλει έναν εκπρόσωπο, ο οποίος διαθέτει τα προσόντα που προβλέπονται για τη συμμετοχή στην Ιερά Κοινότητα.
Ο ρόλος του Πρωτεπιστάτη
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει το αξίωμα του Πρωτεπιστάτη, ο οποίος θεωρείται ο πρώτος μεταξύ των τεσσάρων Επιστατών.
Ο Πρωτεπιστάτης προέρχεται πάντοτε από την πρώτη κατά σειρά μονή της τετράδας που αναλαμβάνει τη διοίκηση. Για τη νέα περίοδο ο επικεφαλής της Ιεράς Επιστασίας θα προέρχεται από την Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου.
Έχει την ευθύνη του συντονισμού της Επιστασίας, προεδρεύει των συνεδριάσεων, εκπροσωπεί την Αθωνική Πολιτεία και φέρει τη συμβολική ράβδο της εξουσίας, η οποία παραδίδεται κατά την τελετή εγκαθίδρυσης.
Η συγκινητική τελετή παράδοσης
Η διαδικασία ξεκινά με τη σύναξη της Ιεράς Κοινότητας στις Καρυές. Παρουσία του απερχόμενου και του νέου Πρωτεπιστάτη διαβάζονται τα λεγόμενα «διοριστήρια», δηλαδή τα επίσημα έγγραφα των τεσσάρων μονών που ορίζουν τα νέα μέλη της Επιστασίας.
Ακολουθεί η αποχαιρετιστήρια προσφώνηση της απερχόμενης διοίκησης, κατά την οποία εκφράζονται ευχαριστίες για τη συνεργασία που υπήρξε κατά τη διάρκεια του έτους και ζητείται συγχώρεση για τυχόν παραλείψεις ή σφάλματα.
Στη συνέχεια παραδίδονται η ράβδος του Πρωτεπιστάτη, οι τρεις χρυσοί σταυροί και τα τέσσερα τμήματα της ιστορικής σφραγίδας του Αγίου Όρους.
Στο Πρωτάτο ενώπιον της Παναγίας «Άξιον Εστί»
Αμέσως μετά όλοι κατευθύνονται στον Ιερό Ναό του Πρωτάτου, όπου η τελετή κορυφώνεται μπροστά στη θαυματουργό εικόνα της Παναγίας «Άξιον Εστί».
Οι καμπάνες ηχούν πανηγυρικά, ψάλλεται το «Άξιον Εστί» και τα μέλη της απερχόμενης Επιστασίας προσκυνούν την εικόνα της Παναγίας και ζητούν συγχώρεση από το σώμα της Ιεράς Κοινότητας.
Στη συνέχεια οι εκπρόσωποι των τεσσάρων πρώτων στην τάξη μονών – Μεγίστης Λαύρας, Βατοπαιδίου, Ιβήρων και Χιλανδαρίου – παραδίδουν τα σύμβολα της εξουσίας στους νέους Επιστάτες.
Με την παράδοση της ράβδου στον νέο Πρωτεπιστάτη ολοκληρώνεται και επισήμως η ανάληψη των καθηκόντων της νέας Ιεράς Επιστασίας.
Η πρώτη συνεδρίαση
Μετά την τελετή πραγματοποιείται η πρώτη συνεδρίαση της νέας διοίκησης, κατά την οποία κατανέμονται τα διακονήματα, ορίζονται οι γραμματείς, οι διακονητές του Πρωτάτου, οι εφημέριοι, οι ψάλτες και οι υπεύθυνοι των επιμέρους υπηρεσιών της Ιεράς Κοινότητας.
Η διαδικασία ολοκληρώνεται με την υπογραφή του πρωτοκόλλου παράδοσης και παραλαβής μεταξύ της απερχόμενης και της νέας Επιστασίας, σηματοδοτώντας την επίσημη έναρξη ενός νέου έτους διοίκησης στην Αθωνική Πολιτεία, έναν θεσμό που παραμένει αδιάλειπτος εδώ και αιώνες και αποτελεί ζωντανή έκφραση της μοναδικής αυτοδιοίκητης παράδοσης του Αγίου Όρους.
