ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ: Ο Άγιος Νικόλαος αποτελεί μία από τις πλέον αγαπητές μορφές της Ορθοδοξίας, ιδιαίτερα για τους ναυτικούς, τους θαλασσινούς και εκείνους που ταξιδεύουν.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
Η μορφή του συνοδεύεται από πλήθος θαυμαστών γεγονότων που μαρτυρούνται τόσο στα Συναξάρια όσο και στη σύγχρονη εκκλησιαστική παράδοση. Από τα πρώτα χρόνια μετά την κοίμησή του, ο Άγιος αναγνωρίστηκε ως θαυματουργός, επεμβαίνοντας ειδικά σε περιστάσεις κινδύνου στη θάλασσα, σε ασθένειες και σε περιπτώσεις αδικίας.
Το απολυτίκιο του Αγίου Νικολάου συνοψίζει με τρόπο θεολογικά εύστοχο τη χάρη του Αγίου στη ζωή των πιστών:
«Κανόνα πίστεως και εικόνα πραότητος, εγκρατείας διδάσκαλον, ανέδειξέ σε τη ποίμνη σου η των πραγμάτων αλήθεια· διά τούτο εκτήσω τη ταπεινώσει τα υψηλά, τη πτωχεία τα πλούσια. Πατέρ Ἱεράρχα Νικόλαε, πρέσβευε Χριστώ τω Θεώ σωθήναι τας ψυχάς ημών.»
Η υμνολογική αυτή περίληψη φανερώνει την πνευματική μορφή του Αγίου, αλλά και το έργο του που συνεχίζεται ακόμη και σήμερα.
Θαύματα στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες
Στα πρώτα χρόνια μετά την κοίμηση του Αγίου, καταγράφονται συγκλονιστικές επεμβάσεις του σε κινδύνους ταξιδιών. Κατά την παράδοση, τρεις ναύτες προσευχήθηκαν στον Άγιο μέσα σε τρικυμία, επικαλούμενοι τη βοήθειά του. Ο Άγιος εμφανίστηκε με λαμπρά ενδύματα πάνω στο κατάρτι του καραβιού και έσωσε το πλήρωμα από βέβαιο ναυάγιο. Οι ναύτες, όταν έφθασαν με ασφάλεια στην πόλη, έσπευσαν στον ναό του Αγίου και αναγνώρισαν σε μία εικόνα το πρόσωπο που είχαν δει πάνω από τα κύματα.
Παρομοίως, σε μία άλλη μαρτυρία, κατά την εποχή της βυζαντινής αυτοκρατορίας, ένα φορτωμένο εμπορικό πλοίο κινδύνευε μέσα σε καταιγίδα. Οι άνθρωποι πάνω στο πλοίο είδαν έναν λευκοντυμένο ιεράρχη να ευλογεί τα νερά, και αμέσως ο άνεμος στράφηκε υπέρ τους. Η ηρεμία που επήλθε θεωρήθηκε ως άμεση επέμβαση του Αγίου.
Ο Άγιος Νικόλαος υπήρξε επίσης προστάτης ανθρώπων που αδικήθηκαν. Η πλέον γνωστή περίπτωση αφορά τρεις αθώους στρατιωτικούς που κατηγορήθηκαν άδικα και οδηγήθηκαν σε θάνατο. Την ώρα που επρόκειτο να εκτελεστούν, ο Άγιος παρουσιάστηκε στον διοικητή τους, τον Λυσία, και τον προειδοποίησε αυστηρά να μη διαπράξει άδικη πράξη. Η εκτέλεση σταμάτησε και οι στρατιωτικοί σώθηκαν.
Θαυμαστές θεραπείες σε περιόδους επιδημιών
Ο Άγιος αναφέρεται ως ιαματικός προστάτης, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις λοιμωδών νοσημάτων. Χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία κατά τον 9ο αιώνα, όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε λοιμός. Πιστοί συγκεντρώθηκαν στον ναό του Αγίου ζητώντας θεραπεία. Η παράδοση αναφέρει ότι οι μοναχοί είδαν φως να καταυγάζει την αγία εικόνα και από την επόμενη ημέρα η νόσος υποχώρησε.
Θαύματα στη νεότερη Ελλάδα
Πολλά από τα νεότερα θαύματα συνδέονται με τη θάλασσα και ιδιαίτερα με καπετάνιους και ναυτικούς. Παλαιά χειρόγραφα στον Ελληνικό χώρο, ιδίως σε νησιά, καταγράφουν περιστατικά όπου ναυτικοί σώθηκαν από θαλασσοταραχές αφού επικαλέστηκαν τον Άγιο.
Στην Κρήτη, κατά τα χρόνια της Τουρκοκρατίας, ναύτες που κινδύνευαν από πειρατικό πλοίο αφηγήθηκαν ότι ένα φως εμφανίστηκε στο πέλαγος, σαν πυργίσκος φωτισμού. Από το σημείο αυτό οι πειρατές στράφηκαν αλλού, αφήνοντας το πλοίο να συνεχίσει την πορεία του. Το γεγονός συνδέθηκε με επέμβαση του Αγίου.
Στη Σύρο, κατά τα χρόνια της ναυτιλιακής άνθησης το 19ο αιώνα, υπάρχει καταγεγραμμένο περιστατικό όπου πλοίο γεμάτο εμπορεύματα βρέθηκε σε ισχυρή καταιγίδα. Ο καπετάνιος με δάκρυα στην εικόνα του Αγίου είπε: «Άγιε Νικόλαε, σώσε το πλοίο και τις ψυχές μας». Η θύελλα κόπασε, και μέχρι σήμερα οι απόγονοί του αφηγούνται το γεγονός.
Σύγχρονες μαρτυρίες
Οι μαρτυρίες συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Ναυτικοί, στρατιωτικοί, οικογένειες ταξιδιωτών και απλοί πιστοί καταθέτουν αναρίθμητες εμπειρίες. Σε ορισμένες ενορίες των νησιών οι ιερείς μιλούν για παιδιά που γεννήθηκαν ενώ οι γιατροί τα θεωρούσαν καταδικασμένα, για ανθρώπους που σώθηκαν πριν από ατύχημα, για ανάρρωση από σοβαρές παθήσεις μετά από προσευχή στον Άγιο.
Σε πρόσφατες καταγραφές, στο Βήμα Ορθοδοξίας, πιστοί μίλησαν για θαύματα που έζησαν τα τελευταία χρόνια. Ανέφεραν περιστατικά όπου άνθρωποι σώθηκαν από τροχαία, ναυτικοί επέστρεψαν σώοι από τρικυμίες και οικογένειες είδαν ανακούφιση σε σοβαρά προβλήματα υγείας, αφού πρώτα άναψαν κερί στον Άγιο ή παρακάλεσαν στο όνομά του.
Ένας πατέρας από την Κεντρική Ελλάδα κατέθεσε ότι το παιδί του διεγνώσθη με σοβαρή καρδιολογική βλάβη και οι γιατροί ήταν ιδιαίτερα απαισιόδοξοι. Μετά από εντατική προσευχή στον Άγιο Νικόλαο, το παιδί πήγε για δεύτερες εξετάσεις και βρέθηκε σε φυσιολογική κατάσταση. Η οικογένεια διατηρεί μικρό εικονοστάσι αφιερωμένο στον Άγιο ως ελάχιστη ευγνωμοσύνη.
Επίσης, ναυτικός σε υπερπόντιο ταξίδι περιέγραψε ότι ενώ το πλοίο πλησίαζε ακραία θαλασσοταραχή, είδε σε όνειρο τον Άγιο να του λέει: «Μη φοβάστε· θα φτάσετε». Το πλήρωμα σώθηκε, και ο ίδιος από τότε κάθε χρόνο επισκέπτεται ναό του Αγίου στο λιμάνι, προσφέροντας αφιερώματα.
Η παρουσία του Αγίου στη λαϊκή ευσέβεια
Είναι χαρακτηριστικό πως στα περισσότερα ελληνικά λιμάνια και ναυτικές πόλεις υπάρχει ναός του Αγίου Νικολάου. Από τη Σύμη μέχρι τη Χίο και από την Κάλυμνο έως τον Πειραιά, μικρά και μεγάλα εκκλησάκια του Αγίου βρίσκονται συχνά σε σημεία όπου καταλήγουν πλοία, σαν να τον υποδέχονται τα κύματα.
Στα καΐκια, μέχρι σήμερα, οι καπετάνιοι κρατούν εικονίδιο του Αγίου κοντά στο τιμόνι. Σε πολλά επαγγελματικά αλιευτικά, πριν την πρώτη έξοδο στη θάλασσα, ο ιερέας ευλογεί τους ναυτικούς στο όνομα του Αγίου Νικολάου.
Θαύματα στις μέρες μας
Στα χρόνια που διανύουμε, οι μαρτυρίες δεν σταματούν. Πιστοί καταθέτουν ότι σε δύσκολες στιγμές οικονομικής ανέχειας, ασθενειών ή οικογενειακών προβλημάτων στράφηκαν στην προσευχή στον Άγιο και είδαν αλλαγές που δεν περίμεναν.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση νεαρής μητέρας, η οποία νοσηλευόταν με σοβαρή επιπλοκή μετά τον τοκετό. Οι γιατροί δήλωναν πως η κατάσταση ήταν κρίσιμη. Η οικογένειά της έκανε παράκληση στον Άγιο. Σε λίγες ημέρες, η κατάσταση μεταστράφηκε θεαματικά.
Ο Άγιος Νικόλαος, ο «κανόνας πίστεως» όπως τον αποκαλεί η υμνολογία της Εκκλησίας, δεν αποτελεί απλώς συμβολική μορφή, αλλά ζωντανή παρουσία. Οι μαρτυρίες θαυμάτων από τον 4ο αιώνα έως σήμερα αναδεικνύουν μία σταθερή πραγματικότητα: ο Άγιος συνεχίζει να στέκεται δίπλα στους ανθρώπους, ιδιαίτερα εκεί όπου υπάρχει κίνδυνος, φόβος και πίστη. Με αυτόν τον τρόπο εξακολουθεί να είναι ο άγρυπνος φύλακας των θαλασσών και των ψυχών.
