ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ: Σε μία εποχή κατά την οποία η τεχνητή νοημοσύνη εισέρχεται με ταχύτατους ρυθμούς σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας, από την εκπαίδευση και την υγεία έως την οικονομία και την ενημέρωση, ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν οι παρεμβάσεις του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου, ο οποίος συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων θρησκευτικών ηγετών διεθνώς που μίλησαν ανοιχτά για τις πνευματικές, κοινωνικές και ανθρωπολογικές συνέπειες της νέας τεχνολογικής πραγματικότητας.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου-ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Μιλώντας επανειλημμένα τα τελευταία δύο χρόνια, ο Παναγιώτατος έχει επισημάνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να προσφέρει σημαντικά εργαλεία προόδου, αλλά ταυτόχρονα εγκυμονεί κινδύνους που δεν πρέπει να αγνοηθούν. Όπως χαρακτηριστικά τόνισε, «η ζωή δεν είναι ψηφιακή», υπενθυμίζοντας ότι η ανθρώπινη ύπαρξη δεν μπορεί να περιοριστεί σε αλγορίθμους, δεδομένα και στατιστικές αναλύσεις.
Η Ορθοδοξία απέναντι στη νέα τεχνολογική εποχή
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης δεν υιοθετεί μια απορριπτική στάση απέναντι στην τεχνολογία. Αντιθέτως, έχει αναγνωρίσει ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει θετικά στην ιατρική, στην επιστημονική έρευνα, στην προστασία του περιβάλλοντος και στην εκπαίδευση.
Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει το Οικουμενικό Πατριαρχείο σε σχετικές παρεμβάσεις του Παναγιωτάτου, η τεχνολογία οφείλει να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι να τον υποκαθιστά.
Η Εκκλησία επιμένει ότι η επιστημονική πρόοδος πρέπει να συνοδεύεται από ηθική ευθύνη, πνευματική διάκριση και σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, ακόμη και το πιο προηγμένο τεχνολογικό εργαλείο μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές στρεβλώσεις.
«Δίκοπο μαχαίρι» για την κοινωνία
Όπως επισημαίνουν πολλοί Αρχιεπίσκοποι και Μητροπολίτες ανά τον κόσμο, η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί σήμερα ένα πραγματικό «δίκοπο μαχαίρι».
Από τη μία πλευρά μπορεί να βοηθήσει στην ανάλυση σύνθετων επιστημονικών δεδομένων, στη διάγνωση ασθενειών και στη βελτίωση υπηρεσιών που αφορούν εκατομμύρια ανθρώπους.
Από την άλλη πλευρά, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παραπληροφόρηση, μαζική παρακολούθηση, χειραγώγηση της κοινής γνώμης, παραβίαση προσωπικών δεδομένων και παραγωγή ψευδούς περιεχομένου που συχνά είναι δύσκολο να διακριθεί από την πραγματικότητα.
Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλές χώρες έχει ανοίξει έντονη δημόσια συζήτηση για τα όρια της χρήσης των συγκεκριμένων συστημάτων.
Οι αντιδράσεις στα πανεπιστήμια των ΗΠΑ
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αυξανόμενη επιφυλακτικότητα που εκφράζεται ακόμη και μέσα σε κορυφαία ακαδημαϊκά ιδρύματα της Δύσης.
Πρόσφατα, κατά τη διάρκεια δημόσιας εκδήλωσης σε γνωστό αμερικανικό πανεπιστήμιο, ανώτατο στέλεχος μεγάλης τεχνολογικής εταιρείας δέχθηκε έντονες αποδοκιμασίες από φοιτητές όταν αναφέρθηκε στις προοπτικές της τεχνητής νοημοσύνης. Οι αντιδράσεις επικεντρώθηκαν κυρίως στα λάθη που έχουν καταγραφεί σε ορισμένα συστήματα, στις λανθασμένες απαντήσεις που παράγονται αλλά και στην ανησυχία για τις επιπτώσεις στην αγορά εργασίας.
Οι εξελίξεις αυτές δείχνουν ότι η κοινωνία δεν αντιμετωπίζει πλέον την τεχνητή νοημοσύνη ως μια ουδέτερη τεχνολογική καινοτομία, αλλά ως ένα ζήτημα που αγγίζει θεμελιώδεις πτυχές της ανθρώπινης ζωής.
Τι λένε οι ειδικοί στο ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Μιλώντας στο VimaOrthodoxias.gr, δύο ειδικοί επιστήμονες που ασχολούνται με τις νέες τεχνολογίες και την ψηφιακή ηθική υπογράμμισαν ότι η κοινωνία βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική καμπή.
Ο καθηγητής Ψηφιακής Ηθικής του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, δρ. Μάικλ Άντερσον, τόνισε ότι «η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι από μόνη της ούτε καλή ούτε κακή. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τον τρόπο που χρησιμοποιείται και από τα όρια που θέτει η κοινωνία».
Από την πλευρά της, η ερευνήτρια Τεχνολογικής Πολιτικής δρ. Ελίζαμπεθ Χάρινγκτον, με πολυετή παρουσία στη Μεγάλη Βρετανία σε ζητήματα ψηφιακής διακυβέρνησης, επεσήμανε ότι «η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι η ίδια η τεχνολογία αλλά η ταχύτητα με την οποία εξαπλώνεται χωρίς να έχουν προηγηθεί επαρκείς θεσμικές δικλίδες ασφαλείας».
Οι δύο επιστήμονες συμφώνησαν ότι απαιτείται διεθνές πλαίσιο κανόνων ώστε να αποφευχθούν καταστάσεις που θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά τη δημοκρατία, την εκπαίδευση και την κοινωνική συνοχή.
Η προειδοποίηση του Πατριάρχη Βαρθολομαίου
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι η ανθρωπότητα δεν πρέπει να παρασυρθεί από την ψευδαίσθηση ότι η τεχνολογία μπορεί να λύσει όλα τα προβλήματα.
Όπως έχει τονίσει, η επιστήμη μπορεί να προσφέρει εργαλεία, δεν μπορεί όμως να απαντήσει στα μεγάλα υπαρξιακά ερωτήματα του ανθρώπου. Η αγάπη, η ελευθερία, η πίστη, η αλληλεγγύη, η συγχώρηση και η αναζήτηση νοήματος δεν μπορούν να αντικατασταθούν από καμία μηχανή.
Παράλληλα, μέσω πρωτοβουλιών που προωθούνται από το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, υπογραμμίζεται ότι η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να αξιοποιηθεί με τρόπο που να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι να τον μετατρέπει σε εξάρτημα ενός απρόσωπου ψηφιακού συστήματος.
Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη μόλις ξεκίνησε. Όμως οι παρεμβάσεις του Πατριάρχη Βαρθολομαίου αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη επικαιρότητα, καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από την ικανότητα των κοινωνιών να κατανοήσουν πλήρως τις συνέπειές της. Και όπως ο ίδιος επιμένει να υπενθυμίζει, η πραγματική ζωή βρίσκεται πάντοτε πέρα από τις οθόνες, τους αλγορίθμους και τα ψηφιακά δεδομένα.
