Άγιο Όρος: Στο ΕΚΠΑ, η συμπλήρωση εκατό ετών από τη νομοθεσία του 1926 για το Άγιον Όρος αποτέλεσε αφορμή επιστημονικής συνάντησης αφιερωμένης στη θεσμική και πνευματική φυσιογνωμία της Αθωνικής Πολιτείας.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με επιτυχία το απόγευμα της Τρίτης, 20 Οκτωβρίου, στη Μεγάλη Αίθουσα του Πανεπιστημίου Αθηνών, με θέμα «Γενέθλιο εκατό ετών για την περί Αγίου Όρους νομοθεσία».
Τη διοργάνωση ανέλαβαν η Πρυτανεία, η Κοσμητεία της Νομικής Σχολής και το Εργαστήριο Εκκλησιαστικού Δικαίου και σχέσεων Κράτους-Θρησκευμάτων. Η επέτειος έφερε στο ίδιο βήμα εκπροσώπους της πανεπιστημιακής κοινότητας και της Εκκλησίας, με αντικείμενο ένα καθεστώς που συνδέει τη μοναστική παράδοση με την ελληνική έννομη τάξη.
Την εκδήλωση προσφώνησε ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, καθηγητής Γεράσιμος Σιάσος. Χαιρετισμούς απηύθυναν ο καθηγητής της Νομικής Σχολής και μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του ΕΚΠΑ, Σπυρίδων Βλαχόπουλος, καθώς και ο Κοσμήτορας της Νομικής Σχολής, καθηγητής Κωνσταντίνος Χριστοδούλου.
Την εισαγωγική ομιλία πραγματοποίησε ο αναπληρωτής καθηγητής Εκκλησιαστικού Δικαίου Γεώργιος Ανδρουτσόπουλος, με τίτλο «Τιμή και μνήμη αγιορειτικού ιωβηλαίου (1926–2026)». Η εισήγηση έθεσε το επετειακό πλαίσιο της συνάντησης, στρέφοντας την προσοχή στη νομοθετική αφετηρία που εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για την οργάνωση του Αγίου Όρους.
Οι εισηγήσεις Βενιζέλου και Μεσογαίας Νικολάου
Κεντρικός ομιλητής ήταν ο πρώην Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και ομότιμος καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Ευάγγελος Βενιζέλος. Το θέμα της εισήγησής του ήταν «Ο Καταστατικός Χάρτης του Αγίου Όρους ως προϊόν του συστήματος ομοταξίας που διέπει τις σχέσεις Ελληνικού Κράτους και Οικουμενικού Πατριαρχείου».
Η επιλογή του συγκεκριμένου θέματος ανέδειξε τη σημασία της σχέσης των θεσμών που συνδέονται με το αγιορειτικό καθεστώς. Ο Καταστατικός Χάρτης βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της σχέσης, καθώς προσδιορίζει την οργάνωση της μοναστικής πολιτείας μέσα σε ένα ιδιαίτερο πλαίσιο πολιτειακών και εκκλησιαστικών αρμοδιοτήτων.
Ο κ. Βενιζέλος συμμετείχε επίσης με την ιδιότητα του επίτιμου διδάκτορα της Νομικής Σχολής και του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, συνδέοντας με την παρουσία του τα επιστημονικά πεδία που συναντήθηκαν στη διοργάνωση.
Την πνευματική διάσταση της επετείου προσέγγισε ο Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ. Νικόλαος, με εισήγηση υπό τον τίτλο «ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ: Άβατον και Θεοβάδιστον». Το θέμα τοποθέτησε δίπλα στη νομική συζήτηση τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του Άθω ως τόπου αφιερωμένου στην άσκηση, την προσευχή και τη μοναχική ζωή.
Οι δύο εισηγήσεις έδωσαν διαφορετικές, συμπληρωματικές κατευθύνσεις στην επιστημονική συνάντηση. Η θεσμική συγκρότηση και η πνευματική ταυτότητα του Αγίου Όρους αποτέλεσαν τους βασικούς άξονες μιας εκδήλωσης που συνέδεσε την επέτειο με τη σημερινή σημασία της αγιορειτικής παράδοσης.
Εκκλησιαστική και ακαδημαϊκή παρουσία
Τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερώνυμο εκπροσώπησε ο Επίσκοπος Ταλαντίου κ. Θεολόγος. Παρέστη επίσης ο Μητροπολίτης Περιστερίου κ. Γρηγόριος, καθηγητής Κανονικού Δικαίου στο Τμήμα Θεολογίας του ΕΚΠΑ.
Στους παρευρισκομένους ήταν ο Αντιπρύτανης Διοικητικών Υποθέσεων, Φοιτητικής Μέριμνας και Διά Βίου Μάθησης, καθηγητής Χρήστος Καραγιάννης, μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας και φοιτητές. Η συμμετοχή τους υπογράμμισε το ενδιαφέρον για τη μελέτη ενός θεσμού με βαθιές ιστορικές ρίζες και διαρκή παρουσία.
Από τα βυζαντινά Τυπικά στον Καταστατικό Χάρτη
Το vimaorthodoxias.gr παραθέτει το ιστορικό υπόβαθρο της επετείου, η οποία αφορά τη σύγχρονη νομοθετική κατοχύρωση μιας παράδοσης πολλών αιώνων.
Καθοριστικό ορόσημο στην ανάπτυξη του οργανωμένου αγιορειτικού μοναχισμού υπήρξε η ίδρυση της Μεγίστης Λαύρας από τον Άγιο Αθανάσιο τον Αθωνίτη το 963. Το 972 ακολούθησε το πρώτο Τυπικό, γνωστό ως «Τράγος», επί αυτοκράτορος Ιωάννη Τσιμισκή, θέτοντας βάσεις για την κοινή οργάνωση της μοναστικής ζωής.
Στη νεότερη περίοδο, ο Καταστατικός Χάρτης ψηφίστηκε στις 10 Μαΐου 1924 από την Έκτακτη Διπλή Σύναξη των αντιπροσώπων των είκοσι Ιερών Μονών. Αφού εγκρίθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, κυρώθηκε από την ελληνική Πολιτεία με το Νομοθετικό Διάταγμα της 10ης/16ης Σεπτεμβρίου 1926. Αυτή η κύρωση συμπληρώνει φέτος έναν αιώνα.
Σήμερα, το άρθρο 105 του Συντάγματος κατοχυρώνει το Άγιον Όρος ως αυτοδιοίκητο τμήμα του Ελληνικού Κράτους, διατηρώντας ακέραιη την ελληνική κυριαρχία. Παράλληλα, ορίζει την άμεση πνευματική δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου και τη διοίκησή του από τις είκοσι Ιερές Μονές, μέσω των αντιπροσώπων τους στην Ιερά Κοινότητα.
Η εκατονταετηρίδα φωτίζει επομένως μια μακρά θεσμική συνέχεια: από τα παλαιά μοναστικά Τυπικά έως τη σύγχρονη συνταγματική προστασία, με επίκεντρο τη διαφύλαξη της αγιορειτικής ζωής και παράδοσης.
