Θεσσαλονίκης Φιλόθεος: Την αγάπη, την ελευθερία και την προσωπική ευθύνη αναδεικνύει ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης ως καθοριστικά στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης, σε παρέμβασή του για τις προκλήσεις της νέας τεχνολογίας.
Επιμέλεια: Γιάννης Παπανικολάου
Πώς διαφυλάσσεται η μοναδικότητα του ανθρώπου όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη παράγει κείμενα, επεξεργάζεται πληροφορίες και συμμετέχει ολοένα περισσότερο στη διαμόρφωση αποφάσεων; Στο ερώτημα αυτό επικεντρώνεται ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης κ. Φιλόθεος, σε κείμενό του για το GRDiscovery, τοποθετώντας στο επίκεντρο την αξιοπρέπεια του ανθρώπινου προσώπου.
Η παρέμβασή του εξετάζει την τεχνολογική εξέλιξη μέσα από τη χριστιανική ανθρωπολογία. Βασική αφετηρία αποτελεί η δημιουργία του ανθρώπου κατ’ εικόνα Θεού: η αξία του υπάρχει ανεξάρτητα από την ευφυΐα, τη χρησιμότητα, την παραγωγικότητα ή τις επιδόσεις του.
Ο άνθρωπος πέρα από τις ικανότητές του
Ο κ. Φιλόθεος υπογραμμίζει ότι η συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη χρειάζεται να προχωρήσει πέρα από τη σύγκριση δυνατοτήτων ανάμεσα στον άνθρωπο και στις μηχανές. Η ανθρώπινη ύπαρξη δεν εξαντλείται στις εργασίες που μπορεί να εκτελέσει ούτε στα αποτελέσματα που επιτυγχάνει.
Από αυτή την οπτική, ακόμη και η εντυπωσιακή πρόοδος των τεχνολογικών συστημάτων δεν μεταβάλλει τη θεμελιώδη αξία του προσώπου. Ο άνθρωπος παραμένει πολύτιμος και όταν δυσκολεύεται, όταν χρειάζεται βοήθεια ή όταν αδυνατεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις μιας κοινωνίας που δίνει ιδιαίτερο βάρος στην αποτελεσματικότητα.
Η τεχνολογία παρουσιάζεται ως δημιούργημα της ανθρώπινης σκέψης και βούλησης. Αποκτά ουσιαστικό προσανατολισμό όταν υπηρετεί τη ζωή, ενισχύει τις σχέσεις και υποστηρίζει την ελευθερία.
Η αγάπη και η πραγματική συνάντηση
Ιδιαίτερη θέση στην παρέμβαση καταλαμβάνει η διάκριση ανάμεσα στην προσομοίωση επικοινωνίας και στην προσωπική σχέση. Ένα μοντέλο μπορεί να παράγει λόγο που ακούγεται στοργικός ή υποστηρικτικός. Κατά τον Μητροπολίτη, όμως, αυτό δεν σημαίνει ότι συμμετέχει στην ανθρώπινη εμπειρία της αγάπης.
Η συνάντηση δύο προσώπων περιλαμβάνει αμοιβαιότητα, χρόνο, ελευθερία και αποδοχή της διαφορετικότητας. Περιλαμβάνει επίσης αναμονή, σιωπή, δυσκολίες και στιγμές αδυναμίας κατανόησης. Αυτές οι πλευρές αποτελούν μέρος της σχέσης και της προσπάθειας να πλησιάσουμε τον άλλον.
Ο κ. Φιλόθεος επισημαίνει τον κίνδυνο η συνεχής διαθεσιμότητα μιας ψηφιακής εφαρμογής να συνηθίσει τον άνθρωπο σε επικοινωνία χωρίς απαιτήσεις. Η εκκλησιαστική εμπειρία, αντιθέτως, συνδέει την ολοκλήρωση του προσώπου με την κοινωνία και την έμπρακτη αγάπη.
Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη;
Εξίσου κρίσιμο είναι το ζήτημα των αποφάσεων που επηρεάζουν ανθρώπινες ζωές. Η αξιοποίηση αλγοριθμικών προτάσεων, σύμφωνα με τον Μητροπολίτη, δεν απαλλάσσει από την ευθύνη όσους σχεδιάζουν, χρησιμοποιούν ή αποδέχονται τις εισηγήσεις των συστημάτων.
Στην ιατρική, η τεχνολογική υποστήριξη μπορεί να βοηθήσει τη διάγνωση, ενώ η φροντίδα απαιτεί προσωπική παρουσία και σεβασμό στον ασθενή. Στην εκπαίδευση, η γρήγορη απάντηση δεν καλύπτει από μόνη της την ανάγκη καλλιέργειας της κρίσης, της αναζήτησης και της ωριμότητας του μαθητή.
Η αποτελεσματικότητα, επομένως, χρειάζεται να αξιολογείται μαζί με τη δικαιοσύνη και την προστασία της αξιοπρέπειας. Κάθε εφαρμογή οφείλει να εξετάζεται ως προς τις συνέπειές της για τον συγκεκριμένο άνθρωπο.
Πρόοδος με επίκεντρο το πρόσωπο
Η τοποθέτηση του Μητροπολίτη δεν απορρίπτει την τεχνολογική δημιουργικότητα. Αναγνωρίζει τις δυνατότητές της, ζητώντας υπεύθυνη χρήση και διαρκή εγρήγορση απέναντι στις αλλαγές που επιφέρει στην ανθρώπινη εμπειρία.
Το ζητούμενο που αναδεικνύει είναι να συνεχίσουμε να βλέπουμε τον συνάνθρωπο ως μοναδικό πρόσωπο. Η πρόοδος αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο όταν ενισχύει τη δημιουργικότητα, την ελευθερία και την κοινωνική συνοχή.
Η παρέμβαση του Βήματος Ορθοδοξίας
Το vimaorthodoxias.gr έχει ασχοληθεί εκτενώς με την Τεχνητή Νοημοσύνη, αναδεικνύοντας τις επιπτώσεις της στην ενημέρωση και στη λειτουργία των δημοσιογραφικών μέσων.
Αύριο, Παρασκευή 9 Οκτωβρίου 2026, στις 14:00 ώρα Ελλάδας, ο δημοσιογράφος και εκδότης του vimaorthodoxias.gr, Γιώργος Θεοχάρης, θα μιλήσει σε τηλεδιάσκεψη με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παρουσιάζοντας ζητήματα που αφορούν την Τεχνητή Νοημοσύνη και τα ενημερωτικά μέσα.
