Τραμπ – Ερντογάν: Οι εξελίξεις στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα δημιουργούν νέα δεδομένα για την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ υπέρ της αποκατάστασης των αμυντικών σχέσεων με την Τουρκία επαναφέρουν στο προσκήνιο το ενδεχόμενο άρσης των κυρώσεων CAATSA και τη συζήτηση για τα μαχητικά F-35.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Παρότι η διαδικασία απέχει ακόμη από την ολοκλήρωσή της, οι δημόσιες τοποθετήσεις του Αμερικανού προέδρου ερμηνεύονται από διπλωματικούς κύκλους ως σαφές πολιτικό μήνυμα ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρήσει την Τουρκία στον πυρήνα του δυτικού αμυντικού σχεδιασμού, παρά τις σοβαρές διαφωνίες των τελευταίων ετών.
Οι δηλώσεις Τραμπ και το μήνυμα προς την Άγκυρα
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα εξετάσουν το ενδεχόμενο άρσης των κυρώσεων που επιβλήθηκαν στην Τουρκία, σημειώνοντας χαρακτηριστικά ότι «δεν επιβάλλουμε κυρώσεις σε φίλους». Παράλληλα άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεξέτασης του ζητήματος των F-35, χωρίς όμως να δεσμευθεί για συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ή απόφαση.
Οι δηλώσεις αυτές ενισχύουν την εκτίμηση ότι η αμερικανική κυβέρνηση επιδιώκει να κρατήσει ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας με την Άγκυρα, αναγνωρίζοντας τον γεωστρατηγικό της ρόλο στην περιοχή.
Το εμπόδιο των S-400 και των κυρώσεων CAATSA
Παρά το θετικό πολιτικό κλίμα που επιδιώκει να δημιουργήσει η αμερικανική πλευρά, η υπόθεση μόνο εύκολη δεν είναι.
Οι κυρώσεις επιβλήθηκαν μετά την αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 από την Τουρκία, γεγονός που οδήγησε και στον αποκλεισμό της από το πρόγραμμα των F-35.
Σύμφωνα με την αμερικανική νομοθεσία, η άρση των κυρώσεων απαιτεί συγκεκριμένες διαδικασίες και πολιτικές αποφάσεις, ενώ σημαντικό ρόλο εξακολουθεί να διαδραματίζει το Κογκρέσο, όπου εξακολουθούν να υπάρχουν έντονες επιφυλάξεις απέναντι στην τουρκική πολιτική.
Γιατί τα F-35 αποτελούν στρατηγικό ζήτημα
Η πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 δεν αφορά μόνο μία εξοπλιστική συμφωνία.
Πρόκειται για ζήτημα που επηρεάζει τις στρατιωτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, στο Αιγαίο και στη Μέση Ανατολή, καθώς τα αεροσκάφη πέμπτης γενιάς διαθέτουν δυνατότητες που μεταβάλλουν σημαντικά τις επιχειρησιακές δυνατότητες μιας αεροπορίας.
Για την Ελλάδα, η οποία έχει ήδη δρομολογήσει την απόκτηση των F-35, κάθε μεταβολή στην αμερικανική πολιτική απέναντι στην Τουρκία παρακολουθείται με ιδιαίτερη προσοχή.
Η αντίδραση του Ισραήλ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αντίδραση του Ισραήλ.
Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου προειδοποίησε ότι μια ενδεχόμενη προμήθεια F-35 στην Τουρκία θα μπορούσε να επηρεάσει τις ισορροπίες ασφαλείας στην περιοχή, επισημαίνοντας τις συνεχιζόμενες διαφωνίες της Άγκυρας με το Ισραήλ αλλά και τις σχέσεις της με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία.
Οι δηλώσεις αυτές αναδεικνύουν ότι το θέμα δεν περιορίζεται στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, αλλά επηρεάζει συνολικά την περιφερειακή ασφάλεια.
Πίεση προς τους Ευρωπαίους συμμάχους
Παράλληλα με τις αναφορές στην Τουρκία, ο Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε την κριτική του προς αρκετές ευρωπαϊκές χώρες για τις αμυντικές δαπάνες, ζητώντας μεγαλύτερη συμμετοχή στη χρηματοδότηση της συλλογικής άμυνας.
Στο πλαίσιο αυτό, αρκετά κράτη-μέλη ανακοίνωσαν νέα εξοπλιστικά προγράμματα, επιχειρώντας να δείξουν ότι ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις για ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων της Συμμαχίας.
Οι επόμενες κινήσεις
Σύμφωνα με το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, οι αποφάσεις για σημαντικά ζητήματα αμυντικής συνεργασίας ακολουθούν συγκεκριμένες θεσμικές διαδικασίες και απαιτούν διαβούλευση με τα αρμόδια όργανα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Έτσι, ακόμη και αν υπάρξει πολιτική βούληση για επαναπροσέγγιση με την Τουρκία, οι εξελίξεις δεν αναμένεται να είναι άμεσες.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να είναι ιδιαίτερα κρίσιμο, καθώς θα φανεί εάν οι δηλώσεις της Συνόδου θα μετατραπούν σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες ή θα παραμείνουν στο επίπεδο των πολιτικών μηνυμάτων. Για την Ελλάδα και την Κύπρο, οι εξελίξεις παρακολουθούνται στενά, καθώς οποιαδήποτε μεταβολή στις αμερικανοτουρκικές αμυντικές σχέσεις ενδέχεται να επηρεάσει τις ισορροπίες ασφαλείας στην ευρύτερη περιοχή.
Τι είπαν στο vimaorthodoxias
Σύμφωνα με εκτιμήσεις γεωστρατηγικών αναλυτών που παρακολουθούν τις εξελίξεις στις ΗΠΑ, την Ελλάδα και την Κύπρο,είπαν στο ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ότι η επαναπροσέγγιση Ουάσιγκτον–Άγκυρας, εφόσον προχωρήσει, ενδέχεται να δημιουργήσει νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο. Όπως επισημαίνουν, η πιθανή άρση των κυρώσεων CAATSA και η επανέναρξη της αμυντικής συνεργασίας ΗΠΑ–Τουρκίας θα επηρεάσουν τις ισορροπίες ασφαλείας στην περιοχή, χωρίς αυτό να σημαίνει αυτομάτως επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, καθώς απαιτούνται θεσμικές αποφάσεις και η συμμετοχή του Κογκρέσου.
