Ιράν: Η Τεχεράνη συνδέει τα αντίποινα με τη χρήση ευρωπαϊκών εγκαταστάσεων για επιθέσεις εναντίον της. Τι προβλέπει η ελληνοαμερικανική συμφωνία και γιατί επανήλθε η ευρωπαϊκή σύσταση για προμήθειες 72 ωρών.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Το Ιράν προειδοποιεί ότι θα πλήξει αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις ακόμη και σε ευρωπαϊκό έδαφος, εφόσον αυτές χρησιμοποιηθούν για επιθέσεις εναντίον του. Τη δήλωση έκανε στις 11 Νοεμβρίου ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν, Μοχσέν Ρεζάι, σε συνέντευξή του στον λιβανέζικο τηλεοπτικό σταθμό Al Mayadeen.
Ο Ιρανός αξιωματούχος ανέφερε ότι η Τεχεράνη θα απαντήσει και εναντίον απομακρυσμένων εγκαταστάσεων, εάν από εκεί απογειωθούν αμερικανικά αεροσκάφη για να βομβαρδίσουν την Ισλαμική Δημοκρατία.
Το vimaorthodoxias.gr καταγράφει τις τελευταίες ραγδαίες εξελίξεις, που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου σε όλη την Ευρώπη. Για την Ελλάδα, το ερώτημα αφορά πρωτίστως τη Σούδα και τη χρήση ελληνικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο πλαίσιο της συνεργασίας με τις ΗΠΑ. Την ίδια στιγμή, οι νέες οδηγίες της Κομισιόν για τις πρώτες 72 ώρες μιας κρίσης επαναφέρουν τη συζήτηση για την ετοιμότητα των ευρωπαϊκών κρατών. Συνδέονται, όμως, οι δύο εξελίξεις; Το χρονολόγιο και το περιεχόμενο της ευρωπαϊκής ανακοίνωσης δίνουν την απάντηση.
Τι ακριβώς απείλησε η Τεχεράνη
Στο απόσπασμα που μετέδωσαν το Reuters και η ΕΡΤ, ο Ρεζάι μίλησε γενικά για βάσεις σε ευρωπαϊκές χώρες. Η διατύπωσή του έθεσε συγκεκριμένη προϋπόθεση για τα αντίποινα, τη χρήση μιας εγκατάστασης για πλήγμα κατά του Ιράν. Έτσι, το μήνυμα απευθυνόταν τόσο στην Ουάσινγκτον όσο και στις κυβερνήσεις που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις. Η Τεχεράνη επιχειρεί να αυξήσει το πολιτικό κόστος μιας νέας επιχείρησης, βάζοντας στη συζήτηση και τις αποφάσεις που θα κληθούν να πάρουν οι χώρες υποδοχής.
Στα δημοσιευμένα αποσπάσματα της συγκεκριμένης συνέντευξης ο Ρεζάι δεν κατονόμασε την Ελλάδα ή τη Σούδα. Το Iran International ανέφερε ότι η ελληνική περίπτωση είχε εμφανιστεί νωρίτερα σε δημοσίευμα της σκληροπυρηνικής ιρανικής εφημερίδας Kayhan, μαζί με αναφορές σε άλλες χώρες. Η παλαιότερη αναφορά ανήκει στην εφημερίδα. Η νεότερη δήλωση του Ιρανού αξιωματούχου αφορά γενικά τις εγκαταστάσεις που θα χρησιμοποιούνταν σε ενδεχόμενη επίθεση. Από τις δημόσιες δηλώσεις που έχουν μεταδοθεί έως τις 12 Νοεμβρίου δεν προκύπτει απόφαση για πλήγμα σε ελληνικό έδαφος.
Γιατί η Σούδα βρίσκεται στο επίκεντρο στην Ελλάδα
Η Σούδα αποτελεί σημείο αναφοράς της ελληνοαμερικανικής αμυντικής συνεργασίας. Το δεύτερο τροποποιητικό πρωτόκολλο της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας, που κυρώθηκε το 2022, κατονομάζει τη Ναυτική Βάση της Σούδας και άλλες ελληνικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, μεταξύ των οποίων το στρατόπεδο Γιαννούλη στην Αλεξανδρούπολη. Οι ΗΠΑ διατηρούν παρουσία ή δυνατότητα χρήσης εγκαταστάσεων στην Ελλάδα βάσει της διμερούς συμφωνίας. Αυτό είναι το πλαίσιο πίσω από τη συχνή αναφορά σε «αμερικανικές βάσεις» στον δημόσιο λόγο.
Για την Αθήνα, το κρίσιμο ερώτημα είναι ποια χρήση θα ζητούσε η Ουάσινγκτον εάν αποφάσιζε να αναλάβει νέα στρατιωτική δράση και ποια θέση θα έπαιρνε τότε η ελληνική κυβέρνηση. Η φιλοξενία προσωπικού, η υποστήριξη μετακινήσεων και η απογείωση αεροσκαφών για βομβαρδισμό περιγράφουν διαφορετικές δραστηριότητες. Στη συγκεκριμένη συνέντευξη, ο Ρεζάι έδεσε ρητά την προειδοποίηση για τις ευρωπαϊκές βάσεις με το τελευταίο σενάριο. Τα δημοσιεύματα για τη συνέντευξη δεν τεκμηριώνουν ότι έχει αποφασιστεί τέτοια χρήση της Σούδας.
Η υπόθεση έχει και διπλωματικό βάρος. Εάν η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν περάσει ξανά από τις δηλώσεις στις επιχειρήσεις, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που συνεργάζονται στρατιωτικά με την Ουάσινγκτον θα κληθούν να αποσαφηνίσουν τη στάση τους. Για την Ελλάδα, η δημόσια συζήτηση αφορά το περιεχόμενο τυχόν αμερικανικού αιτήματος, τις αποφάσεις της Αθήνας και την ενημέρωση των πολιτών. Μέχρι στιγμής, η ιρανική προειδοποίηση περιγράφει τι λέει ότι θα κάνει η Τεχεράνη εάν συμβεί μια νέα επίθεση.
Τι ισχύει για τις 72 ώρες και τα αποθέματα τροφίμων
Η ευρωπαϊκή σύσταση έχει δύο ημερομηνίες. Στις 26 Μαρτίου 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τη Στρατηγική για την Ένωση Ετοιμότητας, στην οποία περιλαμβάνεται η δυνατότητα των νοικοκυριών να καλύπτουν βασικές ανάγκες για τουλάχιστον 72 ώρες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Στις 3 Νοεμβρίου 2026, οκτώ ημέρες πριν από τη συνέντευξη Ρεζάι, η Επιτροπή παρουσίασε νέες κατευθυντήριες οδηγίες για να βοηθήσει τις εθνικές αρχές να εφαρμόσουν αυτή την πολιτική. Οι οδηγίες επαναφέρουν πρακτικά ζητήματα όπως η διαθεσιμότητα νερού, τροφίμων, φαρμάκων και μέσων επικοινωνίας.
Υπάρχει σύνδεση με την ιρανική απειλή; Από τα δημόσια στοιχεία δεν προκύπτει άμεση σύνδεση. Οι οδηγίες του Νοεμβρίου αποτελούν συνέχεια μιας πολιτικής που είχε ανακοινωθεί από τον Μάρτιο του 2025. Η Επιτροπή εντάσσει στην ίδια στρατηγική φυσικές καταστροφές, υγειονομικές κρίσεις, κυβερνοεπιθέσεις και γεωπολιτικές εντάσεις. Οι 72 ώρες αφορούν το διάστημα κατά το οποίο ένα νοικοκυριό μπορεί να χρειαστεί να καλύψει βασικές ανάγκες όσο οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης φτάνουν στους πληγέντες και αποκαθίστανται κρίσιμες λειτουργίες.
Για την Ελλάδα, την εικόνα θα άλλαζε μια επίσημη ενημέρωση για συγκεκριμένο αίτημα χρήσης ελληνικής εγκατάστασης ή για αλλαγή στην εκτίμηση των αρμόδιων αρχών. Η δήλωση του Ρεζάι φέρνει την Ευρώπη στη συζήτηση για τα ενδεχόμενα ιρανικά αντίποινα. Η ευρωπαϊκή σύσταση για τις 72 ώρες παραμένει γενική οδηγία πολιτικής προστασίας, με αφετηρία τη στρατηγική του 2025.
