ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΝΕΑ: Νέο σχέδιο στήριξης για τον πρωτογενή τομέα-Σε νέα φάση μπαίνει η συζήτηση για τη στήριξη αγροτών και κτηνοτρόφων, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζεται να εξειδικεύσει στις 12 Ιουνίου το σχέδιο δράσης για τα λιπάσματα, με στόχο να αντιμετωπιστεί το υψηλό κόστος παραγωγής και η πίεση που δέχονται οι αγροτικές εκμεταλλεύσεις.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
News: Το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κινείται σε τρεις βασικούς άξονες: μεγαλύτερη ευελιξία στις καταβολές άμεσων ενισχύσεων, νέο μέτρο ρευστότητας μέσω του ΠΑΑ και ενίσχυση δράσεων που συνδέονται με αποδοτικότερη χρήση λιπασμάτων μέσα από τα οικολογικά σχήματα.
Για τους Έλληνες παραγωγούς, το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσα χρήματα θα φτάσουν τελικά στη χώρα και πότε θα μπορέσουν να πιστωθούν στους λογαριασμούς των δικαιούχων. Η απάντηση δεν είναι απλή, καθώς το ευρωπαϊκό σχέδιο απαιτεί εξειδίκευση, εθνικές αποφάσεις και τεχνική προσαρμογή στο ελληνικό στρατηγικό σχέδιο της ΚΑΠ.
Ευελιξία στις προκαταβολές των ενισχύσεων
Το πρώτο σκέλος αφορά τις άμεσες ενισχύσεις του 2026. Η Κομισιόν εξετάζει μεγαλύτερη ευελιξία στις προκαταβολές, ώστε οι αγρότες να μπορούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους προς τράπεζες, προμηθευτές, γεωπονικά καταστήματα και επιχειρήσεις εισροών.
Ήδη το πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής επιτρέπει στα κράτη-μέλη να καταβάλλουν προκαταβολές έως 70% στις άμεσες ενισχύσεις. Το νέο στοιχείο που εξετάζεται είναι η δυνατότητα ακόμη πιο ευέλικτων πληρωμών, με λιγότερη γραφειοκρατία και χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί στο σύνολό τους όλοι οι διοικητικοί και επιτόπιοι έλεγχοι.
Για την Ελλάδα, το σενάριο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι καθυστερήσεις στο ΟΣΔΕ και οι δυσλειτουργίες σε monitoring και γεωχωρικά δεδομένα έχουν προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στις πληρωμές.
Νέο μέτρο ρευστότητας μέσω ΠΑΑ
Το δεύτερο σκέλος του ευρωπαϊκού σχεδίου αφορά τη δημιουργία νέου μέτρου στήριξης ρευστότητας μέσα από το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης.
Το μέτρο αναμένεται να λειτουργήσει με λογική καθαρής επιδότησης, πιθανότατα ανά στρέμμα ή ανά κατηγορία εκμετάλλευσης, όπως συνέβη τα προηγούμενα χρόνια με αντίστοιχα έκτακτα μέτρα στήριξης.
Η βασική δυσκολία είναι η χρηματοδότηση. Για να υπάρξει ουσιαστική ενίσχυση, θα πρέπει να εξασφαλιστούν πόροι είτε από αδιάθετα κονδύλια είτε από μεταφορά χρημάτων από άλλα μέτρα.
Στην ελληνική περίπτωση, το σενάριο μεταφοράς αχρησιμοποίητων πόρων από τον πρώτο πυλώνα προς τα προγράμματα θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει νέες ενισχύσεις για καλλιέργειες που πιέζονται από το αυξημένο κόστος λιπασμάτων, ενέργειας και εισροών.
Τι είπαν στο Βήμα Ορθοδοξίας στελέχη του ΥΠΑΑΤ
Στο Βήμα Ορθοδοξίας μίλησαν ανώτατα στελέχη του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, τα οποία σημείωσαν ότι η ελληνική πλευρά αναμένει την τελική εξειδίκευση των ευρωπαϊκών παρεμβάσεων, ώστε να αξιολογηθεί ποιο μέρος μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα και ποιο θα απαιτήσει τροποποίηση του στρατηγικού σχεδίου.
Όπως επισημαίνουν, η προτεραιότητα είναι να στηριχθούν οι παραγωγοί που βρίσκονται μπροστά σε αυξημένα κόστη για φθινοπωρινές καλλιέργειες, ζωοτροφές, λιπάσματα και ενεργειακές δαπάνες. Ωστόσο, ξεκαθαρίζουν ότι κάθε νέο μέτρο πρέπει να είναι συμβατό με τους κανονισμούς της ΚΑΠ και να έχει εξασφαλισμένη χρηματοδότηση.
Τα 400 εκατ. ευρώ του αποθεματικού κρίσης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναμενόμενη ενεργοποίηση του ευρωπαϊκού αποθεματικού κρίσης, με συνολικό ποσό τουλάχιστον 400 εκατ. ευρώ για τα κράτη-μέλη.
Το ποσό αυτό δεν θα μοιραστεί ισόποσα σε όλες τις χώρες. Η κατανομή θα γίνει με κριτήρια όπως το ύψος των ενισχύσεων, οι επιλέξιμες εκτάσεις, η παραγωγική βαρύτητα και η ιστορικότητα κάθε κράτους.
Η Ελλάδα αναμένει το μερίδιό της, όμως εκτιμάται ότι τη μεγαλύτερη μερίδα θα λάβουν χώρες με πολύ μεγαλύτερες γεωργικές εκτάσεις, όπως η Γαλλία, η Ιταλία και η Ισπανία.
Ακόμη κι αν εγκριθεί η ελληνική συμμετοχή, θα χρειαστεί στη συνέχεια εθνική απόφαση για το ποιοι παραγωγοί θα είναι δικαιούχοι, καθώς δεν θεωρείται πιθανό να λάβουν ενίσχυση όλοι οι αγρότες.
Eco-schemes: Τα 80 εκατ. ευρώ για αροτραίες
Παράλληλα, τον Ιούνιο αναμένεται η εκταμίευση πρόσθετων πόρων μέσω οικολογικών σχημάτων, με βασική στόχευση τις αροτραίες καλλιέργειες.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, περίπου 80 εκατ. ευρώ θα κατευθυνθούν σε δράσεις που αφορούν σιτηρά, βαμβάκι, καλαμπόκι και άλλες αροτραίες καλλιέργειες.
Για παράδειγμα, στη δράση της κομποστοποίησης η τιμή αναφοράς διαμορφώνεται στα 11 ευρώ ανά στρέμμα, ενώ για την ψηφιακή εφαρμογή και τα ακροφύσια μειωμένης διασποράς η τιμή αναφοράς φτάνει τα 3 ευρώ ανά στρέμμα.
Σημαντική είναι και η ενίσχυση για προϊόντα ειδικής θρέψης, όπως βιοδιεγέρτες και λιπάσματα βραδείας αποδέσμευσης, με τιμή αναφοράς 4,5 ευρώ ανά στρέμμα.
Κτηνοτρόφοι και βοσκότοποι
Ξεχωριστή κατηγορία αποτελούν οι κτηνοτρόφοι, για τους οποίους έχουν ανακοινωθεί πρόσθετοι πόροι περίπου 80 εκατ. ευρώ.
Το ποσό αυτό συνδέεται με προσαύξηση της βασικής ενίσχυσης και με ειδικές δράσεις των οικολογικών σχημάτων για δασολίβαδα και βοσκοτόπους.
Η ενίσχυση μπορεί να φτάσει τα 20 ευρώ ανά στρέμμα μέσω προσαύξησης δικαιώματος και τα 10 ευρώ ανά στρέμμα μέσω ειδικής δράσης για δασολίβαδα.
Ωστόσο, το θέμα παραμένει σύνθετο, καθώς οι έλεγχοι της ΕΕ, η κατανομή βοσκοτόπων και τα τεχνικά ζητήματα των υπουργικών αποφάσεων μπορούν να επηρεάσουν τα τελικά ποσά που θα φτάσουν στους κτηνοτρόφους.
Το χρονοδιάγραμμα της Κομισιόν
Το ευρωπαϊκό σχέδιο δεν περιορίζεται μόνο στις άμεσες πληρωμές. Περιλαμβάνει και μεσοπρόθεσμες παρεμβάσεις για την αγορά λιπασμάτων.
Στο τρίτο τρίμηνο του 2026 αναμένονται μεθοδολογίες πιστοποίησης για carbon farming, ενώ θα προωθηθούν ψυχανθή και αζωτοδεσμευτικά φυτά μέσω του ευρωπαϊκού protein plan.
Στο τέλος του 2026 προβλέπεται πιο ευέλικτη εφαρμογή της Οδηγίας για τα Νιτρικά, ενώ το πρώτο τρίμηνο του 2027 η Επιτροπή θα εκδώσει εθνικές συστάσεις στο πλαίσιο της νέας ΚΑΠ.
Παράλληλα, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ζητήσει ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης στην παραγωγή λιπασμάτων και καλύτερη προστασία της ανταγωνιστικότητας των αγροτών.
Το μεγάλο στοίχημα για την Ελλάδα
Για τους Έλληνες παραγωγούς, το κρίσιμο ζήτημα είναι η ταχύτητα εφαρμογής. Οι ανάγκες ρευστότητας δεν αφορούν το μέλλον, αλλά το παρόν. Οι φθινοπωρινές σπορές, τα λιπάσματα, τα καύσιμα, οι ζωοτροφές και οι υποχρεώσεις προς προμηθευτές απαιτούν άμεσα κεφάλαια.
Οι αποφάσεις της Κομισιόν στις 12 Ιουνίου θα δείξουν αν το νέο action plan μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική βοήθεια ή αν θα μείνει σε επίπεδο σχεδιασμού.
Το ζητούμενο για την Ελλάδα είναι να εξασφαλιστεί γρήγορη πρόσβαση σε ευρωπαϊκούς πόρους, απλούστερες διαδικασίες και πιο δίκαιη κατανομή ενισχύσεων, ώστε οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι να στηριχθούν πριν η κρίση του κόστους παραγωγής μετατραπεί σε κρίση επιβίωσης.
