ΑΠΕΛΠΙΣΙΑ: Το άγχος και η απελπισία είναι δύο καταστάσεις που ταλαιπωρούν βαθιά τον σύγχρονο άνθρωπο. Στην καθημερινότητα της ταχύτητας, της οικονομικής πίεσης και της κοινωνικής ανασφάλειας, ο άνθρωπος αισθάνεται συχνά ότι «χάνει το κέντρο του».
Του Γιώργου Θεοχάρη – Μίνι αφιέρωμα από το vimaorthodoxias.gr
Ωστόσο, οι Γέροντες του Αγίου Όρους, με τον απλό και βιωματικό λόγο τους, φωτίζουν δρόμους που οδηγούν από το σκοτάδι στην ελπίδα, από την αγωνία στην ειρήνη.
Ο Γέροντας Παΐσιος για την εμπιστοσύνη στον Θεό
Ο Άγιος Παΐσιος έλεγε χαρακτηριστικά: «Το άγχος γεννιέται όταν ξεχνάμε ότι υπάρχει Θεός που κυβερνά τον κόσμο». Εξήγησε πολλές φορές ότι η απελπισία είναι αποτέλεσμα της λογικής που θέλει να τα ελέγξει όλα, να τα υπολογίσει όλα και να προβλέψει τα πάντα. Αντίθετα, ο πιστός καλείται να βάλει όρια στον εαυτό του και να παραδώσει όσα ξεπερνούν τις ανθρώπινες δυνάμεις στην πρόνοια του Θεού.
Ο Άγιος τόνιζε: «Η απελπισία είναι το μεγαλύτερο όπλο του πονηρού. Σπρώχνει τον άνθρωπο να ξεχάσει ότι ο Χριστός είναι Ζωντανός και μπορεί να αναστήσει κάθε τι που μοιάζει νεκρό».
Ο Γέροντας Πορφύριος για την αγάπη ως φάρμακο
Ο Όσιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης υπογράμμιζε ότι το άγχος και η θλίψη θεραπεύονται με τη στροφή προς την αγάπη. Συμβούλευε τους πνευματικά παιδιά του να μην επικεντρώνονται στο κακό ή στο λάθος, αλλά να γεμίζουν την ψυχή τους με ευχαριστία, προσευχή και δοξολογία. Έλεγε: «Όταν αγαπήσεις τον Χριστό, όλα τα άλλα μικραίνουν. Δεν σε αγγίζει το άγχος, δεν σε πνίγει η απελπισία, γιατί ζεις μέσα στη χαρά Του».
Εντυπωσιακό είναι πως πολλοί άνθρωποι που τον πλησίασαν με βαριές μορφές ψυχολογικής πίεσης, ένιωθαν να φεύγουν ανάλαφροι μόνο και μόνο με την ευχή και το χαμόγελό του.
Ο Άγιος Σιλουανός για την ταπείνωση
Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης μιλούσε συχνά για την απελπισία που γεννιέται όταν ο άνθρωπος χάνει την ταπείνωση. Έλεγε: «Κράτα τον νου σου στον Άδη και μη απελπίζου». Δηλαδή, να έχει ο πιστός συναίσθηση της αμαρτωλότητάς του, αλλά ταυτόχρονα να μην αφήνει τον εαυτό του να βυθιστεί στην απόγνωση, γιατί ο Χριστός έχει νικήσει τον θάνατο.
Για τον Άγιο, η απελπισία είναι παγίδα υπερηφάνειας: ο άνθρωπος που νομίζει ότι πρέπει να σώσει μόνος του τον εαυτό του, όταν αποτύχει, πέφτει σε απόγνωση. Η λύση είναι η ταπείνωση και η εμπιστοσύνη στο έλεος του Θεού.
Ο Γέροντας Εφραίμ Κατουνακιώτης για την προσευχή
Ο Γέροντας Εφραίμ, γνωστός για την αυστηρότητα και την απλότητα του βίου του, έδινε πάντα έμφαση στην προσευχή ως αντίδοτο στο άγχος. Έλεγε: «Όταν ο νους σου στριφογυρίζει στα προβλήματα, να τον μαζεύεις στην ευχή: Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με. Τότε έρχεται ειρήνη».
Μάλιστα, παρότρυνε τους χριστιανούς να έχουν τακτική πνευματική ζωή, με εξομολόγηση, Θεία Κοινωνία και καθημερινή προσευχή, γιατί «η απελπισία δεν έχει θέση σε καρδιά που μιλάει αδιάκοπα με τον Χριστό».
Οι εμπειρίες των προσκυνητών
Πολλοί που ανεβαίνουν στο Άγιον Όρος, κουβαλώντας μέσα τους βάρος άγχους ή απελπισίας, αναφέρουν ότι μόνο η ατμόσφαιρα του τόπου, η μυρωδιά του θυμιάματος και η απλότητα των μοναχών λειτουργούν θεραπευτικά. Ένας προσκυνητής είχε πει: «Ήρθα γεμάτος μαύρες σκέψεις, και φεύγω με ένα φως στην καρδιά, γιατί οι πατέρες μου θύμισαν ότι δεν είμαι μόνος».
Η απελπισία ως έλλειψη ελπίδας στον Θεό
Οι Γέροντες συμφωνούν ότι η απελπισία είναι ουσιαστικά αμφισβήτηση της δύναμης του Θεού. Όταν ο άνθρωπος απελπίζεται, στην πραγματικότητα λέει μέσα του: «Ο Θεός δεν μπορεί να με βοηθήσει». Όμως, η εμπειρία των Αγίων αποδεικνύει το αντίθετο: στις πιο σκοτεινές στιγμές, ο Θεός αποκαλύπτεται δυνατός.
Ένα παράδειγμα που συχνά φέρνουν οι πατέρες είναι οι μάρτυρες και οι όσιοι που έζησαν διωγμούς και φυλακίσεις. Αν εκείνοι άντεξαν χάρη στην πίστη, πόσο μάλλον μπορεί και ο σύγχρονος άνθρωπος να βρει παρηγοριά μέσα στα προσωπικά του αδιέξοδα.
Πρακτικές συμβουλές από τους Γέροντες
1. Η προσευχή με καρδιά: Όχι απλώς λόγια, αλλά επίκληση με δάκρυα και ταπείνωση.
2. Η μελέτη του Ευαγγελίου: Οι Γέροντες λένε ότι κάθε φορά που ο άνθρωπος ανοίγει το Ευαγγέλιο, φωτίζεται ο νους του και ηρεμεί η ψυχή του.
3. Η εξομολόγηση: Το βάρος της ενοχής γεννά άγχος. Η ειλικρινής εξομολόγηση απελευθερώνει.
4. Η Θεία Κοινωνία: Η συμμετοχή στα Μυστήρια γεμίζει την ψυχή με δύναμη που δεν προσφέρει καμία ανθρώπινη θεραπεία.
5. Η καλλιέργεια της αγάπης: Όταν ο άνθρωπος στραφεί στους άλλους, βοηθώντας τους, παύει να πνίγεται μέσα στον εαυτό του.
Το μήνυμα των Αγίων Γερόντων του Αγίου Όρους είναι ξεκάθαρο: το άγχος και η απελπισία δεν είναι ανίκητα. Αντίθετα, είναι σκιές που διαλύονται όταν στραφεί ο άνθρωπος στο φως του Χριστού. Η Εκκλησία, οι Άγιοι και οι Γέροντες προσφέρουν ένα θεραπευτήριο αληθινό, που δεν στηρίζεται σε προσωρινές λύσεις αλλά σε μια βαθιά αλλαγή προσανατολισμού: από τον εαυτό στον Θεό, από την απόγνωση στην ελπίδα.
Οι Γέροντες, μέσα από την εμπειρία τους, διδάσκουν ότι ακόμη και αν όλα γύρω μοιάζουν να καταρρέουν, ο πιστός μπορεί να σταθεί όρθιος. Και όχι μόνο να σταθεί, αλλά να γίνει μαρτυρία ελπίδας για τους γύρω του.
