ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Η δημόσια συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη περιστρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από ένα ερώτημα: πόσες θέσεις εργασίας θα χαθούν τα επόμενα χρόνια.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Όμως, σύμφωνα με αποκαλυπτική ανάλυση του The Guardian, ο πραγματικός κίνδυνος ίσως να είναι ακόμη μεγαλύτερος και πιο αθόρυβος: η πλήρης επιτήρηση, η αλγοριθμική αστυνόμευση και ο έλεγχος της καθημερινής ζωής των εργαζομένων.
Το άρθρο του ερευνητή Nazrul Islam περιγράφει μία νέα πραγματικότητα που ήδη διαμορφώνεται σε επιχειρήσεις της Ευρώπης, των ΗΠΑ και της Ασίας. Ένα νέο χάσμα γεννιέται ανάμεσα σε όσους χρησιμοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη ως εργαλείο ενίσχυσης της εργασίας τους και σε όσους διοικούνται από αυτήν σαν να είναι απρόσωπες μονάδες παραγωγής.
Από βοηθός… ψηφιακός επιτηρητής
Για στελέχη επιχειρήσεων, αναλυτές, δικηγόρους ή τεχνολογικούς συμβούλους, η AI λειτουργεί συχνά ως «συγκυβερνήτης». Βοηθά στη σύνταξη κειμένων, στην ανάλυση δεδομένων και στην επιτάχυνση καθημερινών διαδικασιών.
Για εκατομμύρια άλλους εργαζομένους όμως, η εικόνα είναι τελείως διαφορετική.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, σε αποθήκες, logistics, τηλεφωνικά κέντρα, μεταφορές, πλατφόρμες διανομής και υπηρεσίες λιανεμπορίου, η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ήδη μετατραπεί σε μηχανισμό συνεχούς παρακολούθησης.
Λογισμικά αξιολόγησης παραγωγικότητας καταγράφουν κάθε παύση, κάθε μετακίνηση, κάθε τηλεφώνημα, ακόμη και την ταχύτητα πληκτρολόγησης των εργαζομένων.
Η λεγόμενη τεχνολογία “bossware”, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, εξαπλώνεται ραγδαία. Ήδη, σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει ο Guardian, περίπου το ένα τρίτο των εργοδοτών στη Βρετανία χρησιμοποιεί συστήματα παρακολούθησης της διαδικτυακής δραστηριότητας εργαζομένων.
Η Amazon, η Meta και η νέα εποχή επιτήρησης
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλούν οι αναφορές σε μεγάλους τεχνολογικούς κολοσσούς.
Η Amazon κατηγορείται εδώ και καιρό ότι εφαρμόζει συστήματα μέτρησης χρόνου και παραγωγικότητας που πιέζουν ασφυκτικά εργαζόμενους σε αποθήκες και κέντρα διανομής.
Σύμφωνα με το άρθρο, ακόμη και μηχανικοί λογισμικού της εταιρείας αναφέρουν πλέον αυξημένη επιτήρηση και πίεση για μεγαλύτερη παραγωγικότητα μέσω εργαλείων AI.
Ακόμη πιο ανησυχητικές εμφανίζονται οι πληροφορίες για τη Meta, η οποία φέρεται να εξετάζει τεχνολογίες καταγραφής πληκτρολογήσεων, κινήσεων ποντικιού και κλικ εργαζομένων, ώστε να εκπαιδεύονται καλύτερα τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης της.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι σαφές: πού σταματά η παραγωγικότητα και πού αρχίζει η ψηφιακή καταπίεση;
Η εργασία χωρίς ανθρώπινη αξιοπρέπεια
Η ανάλυση του Guardian τονίζει ότι η μεγαλύτερη απειλή της AI δεν είναι απαραίτητα η ανεργία, αλλά η μετατροπή της εργασίας σε μία αδιάκοπη διαδικασία αξιολόγησης χωρίς ανθρώπινο πρόσωπο.
Οι εργαζόμενοι καλούνται να αποδίδουν συνεχώς υπό το βλέμμα αλγορίθμων που δεν εξηγούν τις αποφάσεις τους και συχνά δεν μπορούν να αμφισβητηθούν.
Η εργασιακή πίεση εντείνεται δραματικά όταν ένα λογισμικό αποφασίζει:
• ποιος θα πάρει βάρδια,
• ποιος θεωρείται «αποδοτικός»,
• ποιος καθυστερεί,
• ποιος κινδυνεύει να απολυθεί.
Το πρόβλημα, όπως επισημαίνουν ειδικοί, δεν είναι μόνο τεχνολογικό αλλά βαθιά κοινωνικό και ηθικό.
Η εργασία δεν αφορά αποκλειστικά το εισόδημα. Αφορά αξιοπρέπεια, ψυχική ισορροπία και αίσθηση ελέγχου της ζωής.
Η Ευρώπη, οι κυβερνήσεις και τα νέα όρια
Το ζήτημα απασχολεί πλέον έντονα και ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη ξεκινήσει συζητήσεις για τη ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης μέσω του AI Act, επιχειρώντας να θέσει όρια στη χρήση αλγοριθμικών συστημάτων υψηλού κινδύνου.
Ωστόσο, αρκετοί ειδικοί προειδοποιούν ότι οι εξελίξεις στην αγορά τρέχουν πολύ πιο γρήγορα από τη νομοθεσία.
Σύμφωνα με διεθνείς αναλυτές που μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι πως πολλές επιχειρήσεις εφαρμόζουν ήδη τεχνολογίες παρακολούθησης χωρίς σαφές νομικό πλαίσιο και χωρίς ουσιαστικό έλεγχο.
Όπως τονίζουν, «ο εργαζόμενος συχνά δεν γνωρίζει καν τι ακριβώς καταγράφεται γι’ αυτόν».
Το νέο ταξικό χάσμα της Τεχνητής Νοημοσύνης
Η μελέτη που επικαλείται ο Guardian μιλά για ένα νέο κοινωνικό χάσμα.
Από τη μία πλευρά, βρίσκονται όσοι εκπαιδεύονται στην AI, αποκτούν νέες δεξιότητες και χρησιμοποιούν την τεχνολογία προς όφελός τους.
Από την άλλη, εκατομμύρια εργαζόμενοι εκτίθενται μόνο στη σκοτεινή πλευρά της: αλγοριθμική επιτήρηση, αυτοματοποιημένη αξιολόγηση και συνεχή έλεγχο.
Οι χαμηλόμισθοι εργαζόμενοι σε αποθήκες, διανομές, call centers και πλατφόρμες gig economy είναι εκείνοι που βιώνουν πρώτοι τη νέα αυτή πραγματικότητα.
Και όπως προειδοποιούν αρκετοί κοινωνιολόγοι, οι ίδιες πρακτικές αργά ή γρήγορα θα επεκταθούν παντού: σε γραφεία, νοσοκομεία, σχολεία και δημόσιες υπηρεσίες.
Ο φόβος της «αόρατης εξουσίας»
Το μεγαλύτερο πρόβλημα της AI στον χώρο εργασίας είναι ίσως η αδιαφάνεια.
Οι αλγόριθμοι αποφασίζουν, βαθμολογούν και επιτηρούν χωρίς ο εργαζόμενος να γνωρίζει τα ακριβή κριτήρια.
Η λεγόμενη «αόρατη εξουσία» γίνεται έτσι μέρος της καθημερινότητας.
Ο Nazrul Islam υπογραμμίζει ότι οι εργαζόμενοι πρέπει να έχουν λόγο στον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται αυτές οι τεχνολογίες και να υπάρχουν μηχανισμοί αμφισβήτησης των αυτοματοποιημένων αποφάσεων.
Διαφορετικά, όπως σημειώνει, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν θα οδηγήσει σε κοινωνική πρόοδο αλλά σε μία νέα εποχή ανισότητας και ψηφιακού ελέγχου.
Και αυτός ίσως να είναι ο πραγματικός μεγάλος κίνδυνος της νέας τεχνολογικής εποχής.
