ΤΡΑΜΠ: Η τελευταία ανάρτηση του Ντόναλντ Τραμπ στο Truth Social ήρθε να επιβεβαιώσει αυτό που ήδη ψιθυρίζεται στους διεθνείς διπλωματικούς κύκλους: ότι η Ινδία και η Ρωσία δείχνουν ολοένα και μεγαλύτερη διάθεση να απομακρυνθούν από την Ουάσιγκτον και να στραφούν προς το Πεκίνο.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, με εμφανή ειρωνεία, ευχήθηκε «μακρύ και ευημερούν μέλλον» στις τρεις δυνάμεις — Ινδία, Ρωσία και Κίνα — δημοσιεύοντας μάλιστα φωτογραφία των ηγετών τους από πρόσφατη σύνοδο κορυφής.
Η κίνηση αυτή, αν και παρουσιάστηκε ως πολιτικό σχόλιο, έχει βαθύτερες ρίζες. Σηματοδοτεί την ανησυχία ενός μέρους της αμερικανικής πολιτικής σκηνής για την απώλεια επιρροής σε περιοχές στρατηγικής σημασίας, την ώρα που η Κίνα επενδύει επιθετικά σε διπλωματικές και οικονομικές σχέσεις.
Το βάρος της Σαγκάης και οι BRICS
Στην πρόσφατη Σύνοδο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO), η Ινδία βρέθηκε δίπλα σε Ρωσία, Τουρκία και Ιράν σε ένα φόρουμ όπου η Κίνα εμφανίζεται ως ο αδιαμφισβήτητος ρυθμιστής. Η Ουάσιγκτον παρακολουθεί με ανησυχία, καθώς η Σαγκάη συγκεντρώνει χώρες που αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού και μεγάλο μέρος των ενεργειακών πόρων.
Παράλληλα, οι BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική) δείχνουν να μετακινούνται από την ισορροπία προς μια πιο φιλοκινεζική κατεύθυνση. Ενώ στο παρελθόν η Ινδία συχνά λειτουργούσε ως αντίβαρο στο Πεκίνο, η ανάγκη για οικονομική ανάπτυξη και ενεργειακή ασφάλεια την ωθεί σε πιο στενή συνεργασία με την κινεζική πλευρά.
Οι πολιτικές Τραμπ και το αντι-αμερικανικό κλίμα
Δεν είναι λίγοι οι αναλυτές που αποδίδουν αυτή τη μεταστροφή στην ίδια την πολιτική του Τραμπ κατά την προεδρία του. Οι δασμοί-ρεκόρ που επέβαλε στην Ινδία δημιούργησαν ισχυρές αντιδράσεις στη βιομηχανική και αγροτική της παραγωγή. Οι κυρώσεις που υιοθέτησε εναντίον της Βραζιλίας και της Νότιας Αφρικής, αλλά και η γενικότερα εχθρική ρητορική του απέναντι σε ηγέτες φιλικών χωρών, δημιούργησαν βαθιές ρωγμές στις σχέσεις.
Σύμφωνα με έκθεση του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων (CFR), οι πολιτικές της περιόδου Τραμπ λειτούργησαν ως καταλύτης για να στραφούν οι χώρες αυτές σε εναλλακτικές διπλωματικές και οικονομικές συμμαχίες, με την Κίνα να εκμεταλλεύεται στο έπακρο το κενό.
Το κινεζικό πλεονέκτημα
Το Πεκίνο κινείται συστηματικά για να καλύψει το κενό που αφήνει η Ουάσιγκτον. Μέσω της πρωτοβουλίας Belt and Road Initiative, επενδύει σε λιμάνια, σιδηροδρομικά δίκτυα και ενεργειακές υποδομές από την Αφρική μέχρι τη Λατινική Αμερική.
Η Παγκόσμια Τράπεζα έχει καταγράψει ότι το κινεζικό εμπόριο με την Αφρική ξεπέρασε τα 250 δισ. δολάρια το 2024, ενώ αντίστοιχα στην Ινδία το Πεκίνο αυξάνει τις εξαγωγές τεχνολογίας αιχμής, δημιουργώντας έναν δίαυλο που δύσκολα μπορεί να διαρραγεί.
Η στάση της Ουάσιγκτον
Η αμερικανική κυβέρνηση προσπαθεί να ισορροπήσει. Από τη μία, στηρίζει στρατηγικά την Ινδία απέναντι στην Κίνα, μέσω του QUAD (ΗΠΑ, Ινδία, Ιαπωνία, Αυστραλία). Από την άλλη, επιβάλλει κυρώσεις στη Ρωσία και επιχειρεί να περιορίσει την κινεζική επιρροή.
Όμως, όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το Brookings Institution, οι αντιφατικές κινήσεις της Ουάσιγκτον οδηγούν πολλές χώρες του Νότου να βλέπουν την Κίνα ως πιο σταθερό εταίρο. Το γεγονός ότι η Ουάσιγκτον θέτει συχνά πολιτικούς και στρατιωτικούς όρους στις συνεργασίες της, ενισχύει αυτή την εικόνα.
Η γεωπολιτική σκακιέρα και η Ευρώπη
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να σταθεί ανάμεσα στις δύο δυνάμεις, προβάλλοντας την «Παγκόσμια Πύλη» ως απάντηση στην κινεζική Belt and Road. Ωστόσο, η επιρροή της ΕΕ παραμένει περιορισμένη.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι επενδύσεις της Κίνας στις αναδυόμενες οικονομίες υπερβαίνουν κατά πολύ τις ευρωπαϊκές, με αποτέλεσμα οι Βρυξέλλες να χρειάζονται μεγαλύτερο συντονισμό με την Ουάσιγκτον. Η Ινδία, ωστόσο, προτιμά να διατηρεί αποστάσεις από τα ευρωατλαντικά μέτωπα, βλέποντας το μέλλον της σε μια πολυπολική ισορροπία.
Το ρίσκο της απομόνωσης των ΗΠΑ
Αν και ο Τραμπ επιχειρεί να μεταφέρει την ευθύνη στη σημερινή αμερικανική διοίκηση, οι πολιτικοί του αντίπαλοι υποστηρίζουν ότι η ίδια του η πολιτική είναι που άνοιξε τον δρόμο. Η επιμονή του σε δασμούς και σε συνθήκες «πρώτα η Αμερική» δημιούργησε αβεβαιότητα.
Το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ έχει αναγκαστεί να επανεκκινήσει τον διάλογο με πολλές χώρες της Ασίας και της Αφρικής, τονίζοντας την ανάγκη για «δίκαιες και ισότιμες συνεργασίες». Ωστόσο, η ζημιά στην εικόνα των ΗΠΑ φαίνεται πως έχει ήδη γίνει.
Η ανάρτηση του Τραμπ στο Truth Social, αν και γεμάτη ειρωνεία, αντικατοπτρίζει έναν υπαρκτό φόβο: ότι οι μεγάλες αναδυόμενες δυνάμεις κινούνται σταδιακά προς την Κίνα, αφήνοντας τις ΗΠΑ με περιορισμένο ρόλο. Η Ινδία, που για δεκαετίες θεωρούνταν στρατηγικός εταίρος, αναζητά νέες ισορροπίες. Η Ρωσία, απομονωμένη από τη Δύση λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, βρίσκει φυσικό σύμμαχο στο Πεκίνο.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το ερώτημα είναι αν θα μπορέσουν να ανασυντάξουν την εξωτερική τους πολιτική, ώστε να πείσουν ότι παραμένουν ο απαραίτητος παίκτης στο διεθνές σκηνικό. Αν όχι, η «σκοτεινή Κίνα» που κατήγγειλε ο Τραμπ ίσως αποδειχθεί το νέο κέντρο βάρους της παγκόσμιας ισορροπίας.
