ΤΡΑΜΠ: Ο Αμερικανός πρόεδρος θέτει όρους για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν – Στρατιωτικό σκηνικό με Ισραηλινή εμπλοκή – «Όχι σε διάλογο υπό απειλή» απαντά η Τεχεράνη
Του Γιάννη Παπανικολάου
Σε νέο, πιο επιθετικό τόνο επανέρχεται ο Ντόναλντ Τραμπ, προειδοποιώντας δημόσια την Τεχεράνη ότι η στρατιωτική δράση είναι «απόλυτα πιθανή», αν δεν υπάρξει συμφωνία για τον έλεγχο του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Οι δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ έρχονται λίγες ημέρες πριν την προγραμματισμένη έναρξη συνομιλιών με Ιρανούς αξιωματούχους στο σουλτανάτο του Ομάν, ενώ το Ισραήλ δηλώνει έτοιμο να εμπλακεί «χωρίς δισταγμό».
Ο Αμερικανός πρόεδρος, γνωστός για τη σκληρή του στάση απέναντι στο ιρανικό καθεστώς από την πρώτη του θητεία, ανέφερε πως «αν χρειαστεί στρατιωτική ισχύς, θα χρησιμοποιηθεί» και πρόσθεσε χαρακτηριστικά ότι «το Ισραήλ προφανώς θα εμπλακεί».
Η δήλωση αυτή αναζωπυρώνει τα σενάρια κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή και δημιουργεί έντονο προβληματισμό στη διεθνή διπλωματία, δεδομένου ότι οι απευθείας σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν παραμένουν διακομμένες από το 1980.
Διπλωματική σκιά στο Ομάν
Το πλαίσιο των επικείμενων συνομιλιών στο Ομάν είναι ασαφές. Παρότι η Ουάσιγκτον θα εκπροσωπηθεί από τον ειδικό απεσταλμένο για τη Μέση Ανατολή Στιβ Γουίτκοφ, οι επαφές χαρακτηρίζονται ως «έμμεσες» από την πλευρά της Τεχεράνης. Ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί θα παραστεί, ωστόσο έχει καταστήσει σαφές πως «οποιοσδήποτε διάλογος δεν μπορεί να διεξαχθεί υπό απειλή και εκβιασμό».
Η ιρανική κυβέρνηση, σε επίσημη ανακοίνωση που μεταδόθηκε από το Υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν, αναφέρει πως δεν αναγνωρίζει νομιμοποίηση σε συνομιλίες που επιβάλλονται υπό την απειλή στρατιωτικής ενέργειας ή νέων κυρώσεων. Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα και ότι παραμένει υπό τον έλεγχο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.
Η επιστροφή των απειλών και η σκιά του 2015
Ο Τραμπ, ο οποίος είχε αποσύρει τις ΗΠΑ το 2018 από το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), αποδομώντας τη συμφωνία του 2015, δηλώνει πλέον έτοιμος για «επανεκκίνηση» μέσω μιας νέας, αυστηρότερης συμφωνίας. Η προηγούμενη συμφωνία προέβλεπε χαλάρωση των διεθνών κυρώσεων με αντάλλαγμα την περιορισμένη εμπλουτισμένη δραστηριότητα του Ιράν υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA).
Οι δηλώσεις του Τραμπ συνοδεύονται από νέες κυρώσεις στον ιρανικό πετρελαϊκό τομέα και ενδεχόμενη αναθέρμανση των σεναρίων για στρατιωτικό πλήγμα – μια στρατηγική που βρίσκει απόλυτο σύμμαχο τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου. Ο Ισραηλινός ηγέτης επανέλαβε την πάγια θέση του πως «η στρατιωτική επιλογή είναι αναπόφευκτη αν ο διάλογος καθυστερήσει ή αποτύχει».
Σε αδιέξοδο ή σε σύγκλιση;
Το ερώτημα που ανακύπτει είναι κατά πόσο η νέα προσέγγιση των ΗΠΑ οδηγεί σε διέξοδο ή αποτελεί απλώς ένα προσχηματικό τελεσίγραφο. Ο χρόνος που θέτει ο Τραμπ χαρακτηρίζεται «ελάχιστος», δημιουργώντας ένα επικίνδυνο πεδίο πίεσης. Διπλωμάτες της Ε.Ε. εκφράζουν την ανησυχία ότι η επανάληψη του μοτίβου απειλής–διαλόγου μπορεί να οδηγήσει σε νέες περιφερειακές εντάσεις.
Το βέβαιο είναι ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, σε συνδυασμό με την αποσταθεροποίηση στην Ερυθρά Θάλασσα και τις επιθέσεις Χούθι στα εμπορικά πλοία, καθιστούν την κατάσταση έκρυθμη. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με επιφυλακτικότητα, καθώς η όποια αποτυχία στη διπλωματία θα μπορούσε να επαναφέρει τη Μέση Ανατολή στο χείλος γενικευμένης σύρραξης.
