Γροιλανδία: Σε μια συγκυρία αυξημένης γεωπολιτικής έντασης, ο Ντόναλντ Τραμπ επανέφερε στο προσκήνιο το σχέδιο για ένα «πλαίσιο μελλοντικής συμφωνίας» σχετικά με τη Γροιλανδία, μετά τη συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Μιλώντας στο CNBC, ο Αμερικανός πρόεδρος περιέγραψε μια μακροπρόθεσμη ρύθμιση που, όπως είπε, «θα διαρκέσει για πάντα», συνδέοντας την ασφάλεια της Αρκτικής με την ανάπτυξη της αντιπυραυλικής ασπίδας «Golden Dome» και την εκμετάλλευση ορυκτών πόρων. Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν αντιδράσεις σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική, ενώ διεθνείς αναλυτές που μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr έκαναν λόγο για «επικίνδυνο προηγούμενο».
Τι περιλαμβάνει το σχέδιο τύπου Κύπρου – Ηνωμένου Βασιλείου
Σύμφωνα με δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας The Telegraph, το υπό διαμόρφωση πλαίσιο μιμείται το μοντέλο των βρετανικών κυρίαρχων βάσεων στην Κύπρο. Με απλά λόγια, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποκτήσουν έλεγχο συγκεκριμένων περιοχών της Γροιλανδίας, οι οποίες θα θεωρούνται κυρίαρχες στρατιωτικές ζώνες, χωρίς να αλλάζει τυπικά το καθεστώς της ημιαυτόνομης περιοχής. Στο τραπέζι των συζητήσεων, όπως αναφέρουν διπλωματικές πηγές, βρίσκονται και ζητήματα «ελευθερίας κίνησης» σε αέρα, ξηρά και θάλασσα, κάτι που θα διευκολύνει επιχειρήσεις πληροφοριών και εκπαίδευσης του ΝΑΤΟ στην Αρκτική.
Το μοντέλο αυτό φέρεται να καθησυχάζει τη Δανία, καθώς δεν συνιστά ευθεία προσάρτηση. Ωστόσο, επιτρέπει στις ΗΠΑ να αποκτήσουν ουσιαστικό έλεγχο σε περιοχές πλούσιες σε σπάνιες γαίες και κρίσιμα ορυκτά, απαραίτητα για την αμυντική βιομηχανία και τις νέες τεχνολογίες.
«Εξαιρετική συμφωνία» ή επικίνδυνος εκβιασμός;
Με ανάρτησή του στο Truth Social, ο Τραμπ χαρακτήρισε τη συνάντηση στο Νταβός «ιδιαίτερα παραγωγική» και το πλαίσιο συμφωνίας «εξαιρετικό για τις ΗΠΑ και όλους τους συμμάχους». Υποστήριξε μάλιστα ότι δεν θα επιβληθούν νέοι δασμοί στις ευρωπαϊκές χώρες που είχαν αντιταχθεί στις προηγούμενες, πιο επιθετικές του τοποθετήσεις.
Ωστόσο, διεθνείς αναλυτές που μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr βλέπουν μια διαφορετική εικόνα. Ο Άντερς Νίλσεν (ψευδώνυμο), ειδικός σε ζητήματα Αρκτικής πολιτικής, τονίζει: «Αυτό δεν είναι συνεργασία, είναι πίεση. Η απαίτηση για “πλήρη δικαιώματα και ιδιοκτησία”, ακόμη κι αν ντύνεται με νομικούς όρους, συνιστά απαράδεκτη ενέργεια για τον 21ο αιώνα».
Η Γροιλανδία στο επίκεντρο της παγκόσμιας σκακιέρας
Η Γροιλανδία, αν και αριθμεί μόλις 56.000 κατοίκους, βρίσκεται στο επίκεντρο ενός γεωπολιτικού ανταγωνισμού που περιλαμβάνει ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα. Οι πάγοι υποχωρούν, νέες θαλάσσιες οδοί ανοίγουν και τα κοιτάσματα ορυκτών αποκτούν τεράστια στρατηγική αξία. Στο Νταβός, ο Τραμπ δήλωσε ότι επιδιώκει «άμεσες διαπραγματεύσεις» για την απόκτηση του νησιού, υποσχόμενος ότι «δεν θα χρησιμοποιήσει βία», αλλά επιμένοντας πως ο έλεγχος της Γροιλανδίας είναι αναγκαίος για τη διεθνή ασφάλεια.
Ο Μάικλ Ρίβερς, πρώην σύμβουλος ευρωπαϊκού think tank, σχολιάζει στο vimaorthodoxias.gr: «Η ρητορική του Τραμπ μπορεί να μαλάκωσε, όμως ο στόχος παραμένει ο ίδιος. Θέλει de facto έλεγχο της Αρκτικής μέσω της Γροιλανδίας».
Ο ρόλος της Δανίας και οι ανησυχίες των κατοίκων
Επισήμως, το ζήτημα της ιδιοκτησίας δεν τέθηκε στις συνομιλίες με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, όπως ανέφερε εκπρόσωπος της Συμμαχίας. Παρά ταύτα, κυβερνητικές πηγές στην Κοπεγχάγη παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, ενώ το Υπουργείο Εξωτερικών της Δανίας έχει επαναλάβει ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να σέβεται το διεθνές δίκαιο και τη βούληση των κατοίκων της Γροιλανδίας.
Από την πλευρά τους, τοπικοί αξιωματούχοι στη Νουούκ εμφανίζονται επιφυλακτικοί. «Δεν είμαστε πιόνια σε μια παγκόσμια παρτίδα», σημειώνει ο Έρικ Σόρενσεν , αυτοδιοικητικός παράγοντας της περιοχής. «Το μέλλον της Γροιλανδίας πρέπει να αποφασιστεί από τους ίδιους τους Γροιλανδούς».
Διεθνείς αναλυτές στο vimaorthodoxias.gr: «Κρίσιμη καμπή»
Από τη μέση του ρεπορτάζ και μετά, διεθνείς αναλυτές που μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr συγκλίνουν στο ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια κρίσιμη καμπή. Ο Ζαν-Πιερ Μοντέν ειδικός στη γεωπολιτική της Ευρώπης, προειδοποιεί: «Αν περάσει αυτό το μοντέλο, ανοίγει ο δρόμος για παρόμοιες “συμφωνίες” και αλλού. Είναι ένα επικίνδυνο προηγούμενο που υπονομεύει την έννοια της εθνικής κυριαρχίας».
Παράλληλα, η συζήτηση για την αντιπυραυλική ασπίδα «Golden Dome» προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα έντασης. Η ανάπτυξή της στην Αρκτική, σύμφωνα με στρατιωτικές πηγές, θα αλλάξει τις ισορροπίες όχι μόνο απέναντι στη Ρωσία και την Κίνα, αλλά και εντός της ίδιας της Συμμαχίας.
Το μέλλον της Γροιλανδίας και το ευρωπαϊκό δίλημμα
Το μεγάλο ερώτημα που αναδύεται είναι αν η Ευρώπη θα αποδεχθεί έναν τέτοιο συμβιβασμό ή αν θα επιχειρήσει να χαράξει μια πιο αυτόνομη γραμμή. Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ αποτέλεσε απλώς την αφετηρία μιας συζήτησης που αναμένεται να κλιμακωθεί τους επόμενους μήνες.
Όπως συνοψίζει ο Τόμας Κάρτερ (ψευδώνυμο), αναλυτής διεθνών σχέσεων: «Η Γροιλανδία δεν είναι απλώς ένα νησί. Είναι το τεστ αντοχής του διεθνούς συστήματος. Και ο τρόπος που κινείται ο Τραμπ δείχνει ότι αυτό το τεστ θα είναι σκληρό».
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η υπόθεση της Γροιλανδίας έχει περάσει από το στάδιο της ρητορικής σε εκείνο των πραγματικών αποφάσεων, με συνέπειες που θα καθορίσουν την ασφάλεια της Αρκτικής και τις σχέσεις Ευρώπης–ΗΠΑ για δεκαετίες.
