Καστοριά: Παρουσία του Κωνσταντίνου Τασούλα τα Ελευθέρια της Καστοριάς. Το συλλείτουργο, η λιτανεία και η παράδοση που συνδέει τον πολιούχο με την αναίμακτη απελευθέρωση της πόλης το 1912.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας παρέστη την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου 2026 στη δοξολογία για τα 114 χρόνια από την απελευθέρωση της Καστοριάς. Νωρίτερα η πόλη είχε τιμήσει τον πολιούχο της Άγιο Μηνά με αρχιερατικό συλλείτουργο στην Παναγία Μουζεβίκη και λιτανεία έως τον Μητροπολιτικό Ναό. Στο παρεκκλήσι σώζεται η παλαιά τοιχογραφία του Αγίου, από την οποία πήρε το όνομα με το οποίο είναι σήμερα γνωστό στους Καστοριανούς.
Το ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ παρουσιάζει το χρονικό της εορτής και την ιστορία της τοιχογραφίας, η οποία υπήρχε στον ναό πολύ πριν από τα γεγονότα του 1912. Η απελευθέρωση συνέπεσε με την ημέρα της μνήμης του Αγίου Μηνά και έδωσε νέα σημασία στο προσκύνημα.
Τρεις μητροπολίτες στο συλλείτουργο
Οι ακολουθίες άρχισαν την παραμονή της εορτής με την υποδοχή του ιερού λειψάνου του Αγίου Μηνά μπροστά στο παρεκκλήσι και συνεχίστηκαν με πολυαρχιερατικό εσπερινό. Το πρωί της 11ης Νοεμβρίου τελέστηκαν ο Όρθρος και το αρχιερατικό συλλείτουργο. Προεξήρχε ο Μητροπολίτης Ιλίου, Αχαρνών και Πετρουπόλεως Αθηναγόρας, με συλλειτουργούς τον Μητροπολίτη Τρίκκης, Γαρδικίου και Πύλης Χρυσόστομο και τον Μητροπολίτη Καστορίας Καλλίνικο.
Στο κήρυγμά του ο κ. Αθηναγόρας μίλησε για τη σημασία της μαρτυρίας στην Εκκλησία και συνέδεσε τη μνήμη του Αγίου Μηνά με την έννοια της ελευθερίας. Αναφέρθηκε στην εκούσια ταπείνωση του Χριστού και στο μαρτύριο ως πράξη πίστης. Στάθηκε επίσης στην προσφορά προς τον συνάνθρωπο ως έμπρακτη έκφραση της ελευθερίας. Η αναφορά του στον Άγιο ως ελευθερωτή είχε έτσι δύο αφετηρίες, την ιστορική εμπειρία της Καστοριάς και την πνευματική σημασία που αποδίδει η Εκκλησία στο παράδειγμά του.
Μετά την ευλόγηση των εορταστικών κολλύβων, ο κ. Καλλίνικος μνημόνευσε τους Μακεδονομάχους και τους αγωνιστές των Βαλκανικών Πολέμων. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον προκάτοχό του, Μητροπολίτη Καστορίας Ιωακείμ Λεπτίδη, για τη συμβολή του στις συνεννοήσεις που προηγήθηκαν της εισόδου του ελληνικού στρατού στην πόλη.
Η τοιχογραφία του Αγίου Μηνά στην Παναγία Μουζεβίκη
Το παρεκκλήσι ήταν αρχικά αφιερωμένο στην Παναγία και διατηρεί την ονομασία Μουζεβίκη. Πρόκειται για μικρή μονόχωρη βασιλική, στην οποία προστέθηκε αργότερα ξύλινος γυναικωνίτης. Η παράσταση του Αγίου Μηνά βρίσκεται στο δυτικό τμήμα του ναού, στον νάρθηκα, και σε αυτήν αποδίδεται η επικράτηση της ονομασίας «Άγιος Μηνάς». Η παλαιά παράσταση είναι τοιχογραφία. Η φορητή εικόνα που λιτανεύεται κάθε Νοέμβριο αποτελεί μέρος του εορτασμού που ξεκινά από το παρεκκλήσι.
Σύμφωνα με την τοπική παρουσίαση του μνημείου, επιγραφή στον δυτικό τοίχο μαρτυρεί φάση τοιχογράφησης το 1650. Ο ξύλινος γυναικωνίτης, που προστέθηκε τον 19ο αιώνα, καλύπτει σήμερα την επιγραφή. Η μελέτη της αρχαιολόγου Μελίνας Παϊσίδου για την Παναγία της συνοικίας Μουζεβίκη εξετάζει και παλαιότερα στρώματα ζωγραφικής. Η χρονολογία της επιγραφής αφορά επομένως μία από τις φάσεις του ζωγραφικού διακόσμου. Η ιστορία του μνημείου εκτείνεται σε περισσότερες περιόδους. Η αρχική αφιέρωση στην Παναγία επιβιώνει στο όνομα Μουζεβίκη, δίπλα στη νεότερη ονομασία με την οποία γνωρίζουν το παρεκκλήσι οι κάτοικοι.
Ο Μητροπολίτης Καλλίνικος ευχαρίστησε την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη για τη χρηματοδότηση των μελετών αποκατάστασης. Στις εργασίες προετοιμασίας που έχει ανακοινώσει η Μητρόπολη περιλαμβάνονται μελέτες για τη συντήρηση των τοιχογραφιών και των ξύλινων στοιχείων του ναού. Ο κ. Καλλίνικος αναφέρθηκε επίσης στην προοπτική ανάπλασης του περιβάλλοντος χώρου σε συνεργασία με τον Δήμο.
Τι συνέβη στις 11 Νοεμβρίου 1912 και τι λέει η παράδοση
Η Καστοριά απελευθερώθηκε στις 11 Νοεμβρίου 1912, κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο. Το γεγονός που έμεινε στην ιστορία της πόλης είναι ότι ο ελληνικός στρατός εισήλθε χωρίς να δοθεί μάχη μέσα στην Καστοριά. Στην επετειακή ομιλία του, ο Μητροπολίτης Καλλίνικος απέδωσε ιδιαίτερη σημασία στις διαβουλεύσεις του Ιωακείμ Λεπτίδη και υπενθύμισε τις θυσίες που είχαν προηγηθεί στη Μακεδονία.
Ο Μηνάς τιμάται στην ορθόδοξη αγιολογία ως Μεγαλομάρτυρας. Η Μητρόπολη τοποθετεί τον αποκεφαλισμό του στις αρχές του 4ου αιώνα και συνδέει τη λειτουργική μνήμη του με την 11η Νοεμβρίου, την ημερομηνία που αιώνες αργότερα έγινε ορόσημο για την Καστοριά.
Η Ιερά Μητρόπολη Καστορίας αναφέρει ότι οι κάτοικοι τιμούσαν τον Άγιο Μηνά ήδη κατά την οθωμανική περίοδο. Επειδή η απελευθέρωση ήρθε ανήμερα της εορτής του, η τοπική εκκλησιαστική παράδοση απέδωσε στη βοήθειά του το ότι η πόλη ελευθερώθηκε αναίμακτα. Αυτή είναι η θαυμαστή επέμβαση που μνημονεύει η Μητρόπολη. Η δημοσιευμένη αφήγησή της δεν περιγράφει ξεχωριστό περιστατικό θαύματος που να αποδίδεται στην τοιχογραφία της Μουζεβίκης.
Έκτοτε, κάθε 11η Νοεμβρίου η μνήμη του Μεγαλομάρτυρα τιμάται μαζί με την επέτειο της απελευθέρωσης. Στο τοπικό απολυτίκιο ο Άγιος τιμάται ως προστάτης και ελευθερωτής της Καστοριάς, ενώ το παρεκκλήσι παραμένει η αφετηρία της λιτανείας.
Η λιτανεία, η δοξολογία και η παρουσία του Κωνσταντίνου Τασούλα
Μετά τη Θεία Λειτουργία η λιτανεία κατευθύνθηκε προς τον Μητροπολιτικό Ναό. Μπροστά βάδισαν οι σημαιοφόροι και οι εκπρόσωποι των σχολείων και των συλλόγων. Στην πομπή συμμετείχαν πρόσκοποι, μέλη του Ερυθρού Σταυρού και η στρατιωτική φιλαρμονική. Άγημα πλαισίωσε την εικόνα, ενώ κληρικοί μετέφεραν τα λείψανα του Αγίου. Στον Μητροπολιτικό Ναό η πομπή έγινε δεκτή με καμπανοκρουσίες και ακολούθησαν η έπαρση της ελληνικής σημαίας και η ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου.
Ο Μητροπολίτης Καλλίνικος υποδέχθηκε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στα προπύλαια του ναού. Στη δοξολογία παρέστησαν επίσης ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Μαργαρίτης Σχοινάς, ως εκπρόσωπος της κυβέρνησης, και ο αρχηγός ΓΕΣ Γεώργιος Κωστίδης. Στην προσφώνησή του ο κ. Καλλίνικος αναφέρθηκε στον Παύλο Μελά, διαβάζοντας απόσπασμα επιστολής του προς την οικογένειά του από τη Μακεδονία.
Μετά τη δοξολογία, ο Πρόεδρος κατέθεσε στεφάνι στο Ηρώο των Πεσόντων στην πλατεία Μακεδονομάχων και παρακολούθησε την παρέλαση πολιτικών και στρατιωτικών τμημάτων. Στη δήλωσή του τοποθέτησε την απελευθέρωση της Καστοριάς στο πλαίσιο της προέλασης του ελληνικού στρατού προς τη Δυτική Μακεδονία μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. Στο πλαίσιο της επίσκεψης ανακηρύχθηκε επίτιμος δημότης Καστοριάς.
