Δράμα: Η επιστροφή 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων από τη Βουλγαρία ανοίγει ένα σημαντικό κεφάλαιο για την Εκκλησία της Ελλάδος, χωρίς όμως να κλείνει την εκκρεμότητα της διεκδίκησης του θρησκευτικού και πολιτιστικού πλούτου που αφαιρέθηκε από την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης – ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Η Ιερά Σύνοδος χαιρετίζει τη συμφωνία, η Μητρόπολη Σερρών προετοιμάζεται για την υποδοχή, ενώ ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος διατυπώνει συγκεκριμένες επιφυλάξεις για τη συνέχεια των επιστροφών.
Το Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας αφορά κειμήλια προερχόμενα από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Πρόκειται για αντικείμενα που αφαιρέθηκαν το 1917, κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, και βρίσκονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας, στη Σόφια.
Από την ελληνική πλευρά προβλέπεται η παράδοση των οστών που εντοπίστηκαν το 1965 στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου, στις Πρέσπες, από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο και έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον Τσάρο Σαμουήλ. Η σύνδεση των δύο παραδόσεων βρίσκεται στον πυρήνα των επιφυλάξεων που εκφράζονται από τη Δράμα.
Ιερά Σύνοδος: Η συμφωνία πρέπει να έχει συνέχεια
Η Ιερά Σύνοδος αντιμετωπίζει την εξέλιξη ως επιτυχία για την Ελλάδα και ως αποτέλεσμα της συνεργασίας Πολιτείας και Εκκλησίας. Παράλληλα, αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στις επίμονες προσπάθειες των Μητροπολιτών Σερρών και Νιγρίτης Θεολόγου και Δράμας Δωροθέου για την επιστροφή των εκκλησιαστικών θησαυρών.
Ωστόσο, η συνοδική τοποθέτηση δεν παρουσιάζει τη συμφωνία ως τελική διευθέτηση. Αντιθέτως, εκφράζει την προσδοκία να ακολουθήσουν πρόσθετες συμφωνίες για τα υπόλοιπα κειμήλια που είχαν κλαπεί από ναούς, μοναστήρια και άλλους χώρους της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης.
Χαρακτηριστική είναι και η επιλογή της ορολογίας. Εκεί όπου η κρατική παρουσίαση αναφέρεται σε μεταφορά των αντικειμένων, η Εκκλησία μιλά για κλοπή. Η διαφοροποίηση αυτή υπογραμμίζει ότι, για την εκκλησιαστική πλευρά, πρόκειται για αποκατάσταση μιας ιστορικής αδικίας και για επιστροφή αντικειμένων στους χώρους από τους οποίους αφαιρέθηκαν.
Σέρρες: Προετοιμασία για την υποδοχή μετά από 109 χρόνια
Η Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης εκφράζει την ικανοποίησή της για την επιστροφή μέρους των κειμηλίων της και ευχαριστεί την κυβέρνηση για την καθοριστική συμβολή της στην επίτευξη της συμφωνίας.
Ταυτόχρονα, διατηρεί ανοιχτή τη διεκδίκηση όσων παραμένουν εκτός Ελλάδας. Η επιστροφή των πρώτων αντικειμένων αντιμετωπίζεται ως αφετηρία μιας νέας προσπάθειας, με στόχο να επανέλθουν και οι υπόλοιποι θησαυροί εκεί όπου δημιουργήθηκαν, φυλάχθηκαν και τιμήθηκαν επί αιώνες.
Η τοπική Εκκλησία προετοιμάζει την υποδοχή τους με τη συμμετοχή των αρχών και του σερραϊκού λαού. Η αναμονή 109 ετών προσδίδει στην επιστροφή ιδιαίτερο ιστορικό και πνευματικό βάρος, καθώς τα κειμήλια συνδέονται με τη λατρευτική ζωή και τη συλλογική μνήμη του τόπου.
Δράμας Δωρόθεος: Ανησυχία για τη διαπραγματευτική δυνατότητα
Ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος, με επιστολή του προς την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, επισημαίνει ότι πληροφορήθηκε την υπογραφή του Μνημονίου από τα μέσα ενημέρωσης, παρότι η Μητρόπολή του έχει άμεσο ενδιαφέρον για την υπόθεση.
Η βασική του ένσταση αφορά το εύρος της συμφωνίας σε σχέση με τον συνολικό αριθμό των αφαιρεθέντων αντικειμένων. Όπως αναφέρει, μόνο από την Ιερά Μονή Εικοσιφοίνισσας έχουν κλαπεί 800 ιερά κειμήλια και 430 χειρόγραφα. Συνεπώς, τα 48 αντικείμενα της συμφωνίας αποτελούν μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης εκκρεμότητας.
Ο Ιεράρχης γνωστοποιεί ότι ενημερώθηκε πως η συγκεκριμένη επιστροφή αποτελεί την πρώτη φάση μιας ευρύτερης διαδικασίας. Εντούτοις, εκφράζει αμφιβολίες για την προοπτική αυτή, επικαλούμενος την πολυετή εμπειρία του από τη στάση της βουλγαρικής πλευράς.
Κατά την εκτίμησή του, η παράδοση των οστών του Σαμουήλ ενδέχεται να περιορίσει τη μελλοντική διαπραγματευτική δυνατότητα της Ελλάδας για τα κειμήλια και τα χειρόγραφα που θα εξακολουθήσουν να βρίσκονται στη Βουλγαρία.
Το κρίσιμο ερώτημα της επόμενης ημέρας
Η υπογραφή των σχετικών πρωτοκόλλων αναμένεται το Σάββατο 3 Οκτωβρίου στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Παραμένει, ωστόσο, προς αποσαφήνιση ποια ακριβώς είναι τα 48 κειμήλια που περιλαμβάνονται στη συμφωνία.
Η κοινή επιδίωξη των εκκλησιαστικών πλευρών είναι σαφής: να υπάρξει συνέχεια. Εκείνο που διαφοροποιείται είναι ο βαθμός εμπιστοσύνης ότι η πρώτη επιστροφή θα οδηγήσει πράγματι στην αποκατάσταση του συνόλου των εκκρεμοτήτων.
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον τόσο στον κατάλογο των επιστρεφόμενων αντικειμένων όσο και στις δεσμεύσεις που θα συνοδεύσουν την εφαρμογή της συμφωνίας. Για τις τοπικές Εκκλησίες, η υποδοχή των κειμηλίων έχει ουσιαστική αξία· εξίσου σημαντικό παραμένει να διατηρηθεί ενεργή η διεκδίκηση των υπολοίπων, με συγκεκριμένη προοπτική επιστροφής.
