Τραμπ: Έμμεσες διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στη Ντόχα, συμφωνία για τη χρήση δεσμευμένων κεφαλαίων, αλλά και ανοιχτά μέτωπα γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα, το Στενό του Ορμούζ και τις εξελίξεις σε Λίβανο και Γάζα.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Νέα διπλωματική κινητικότητα μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης
Με φόντο τις συνεχιζόμενες γεωπολιτικές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή, νέα ώθηση φαίνεται να αποκτούν οι επαφές ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν. Σύμφωνα με την αμερικανική διπλωματία, οι τελευταίες συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στη Ντόχα του Κατάρ χαρακτηρίζονται ιδιαίτερα σημαντικές, καθώς αποτελούν συνέχεια της προσπάθειας για τη διατήρηση ενός διαύλου επικοινωνίας μεταξύ των δύο χωρών, έπειτα από τις πρόσφατες στρατιωτικές συγκρούσεις.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε αισιόδοξος για την πορεία των διαπραγματεύσεων, δηλώνοντας ότι οι επαφές ήταν «πολύ καλές» και ότι υπάρχουν ενδείξεις πως οι δύο πλευρές μπορούν να προχωρήσουν σε μια πιο σταθερή διαδικασία αποκλιμάκωσης.
Το Κατάρ διατηρεί τον ρόλο του βασικού διαμεσολαβητή
Οι συνομιλίες πραγματοποιήθηκαν σε τεχνικό επίπεδο και είχαν έμμεσο χαρακτήρα, χωρίς να υπάρξει απευθείας συνάντηση των αμερικανικών και ιρανικών αντιπροσωπειών.
Η Ντόχα εξακολουθεί να λειτουργεί ως ένας από τους σημαντικότερους διαύλους επικοινωνίας ανάμεσα στις δύο πλευρές, σε συνεργασία με άλλες χώρες που συμμετέχουν διακριτικά στις διπλωματικές πρωτοβουλίες της περιοχής.
Στόχος των συνομιλιών είναι η εφαρμογή ενός πλαισίου συνεργασίας διάρκειας εξήντα ημερών, το οποίο θα μπορεί να παραταθεί εφόσον διαπιστωθεί ουσιαστική πρόοδος σε κρίσιμα ζητήματα ασφαλείας και σταθερότητας.
Συμφωνία για τα παγωμένα κεφάλαια του Ιράν
Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα των επαφών αφορά την αξιοποίηση μέρους των ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν δεσμευμένα στο Κατάρ.
Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιοποίησαν ιρανικά μέσα ενημέρωσης, η Τεχεράνη αποκτά τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει συγκεκριμένα ποσά αποκλειστικά για την αγορά βασικών αγαθών και προϊόντων που θεωρούνται απαραίτητα για την κάλυψη εσωτερικών αναγκών.
Παράλληλα, οι δύο πλευρές συμφώνησαν στη δημιουργία μηχανισμού επικοινωνίας, μέσω του οποίου θα εξετάζονται άμεσα πιθανές παραβιάσεις των όσων συμφωνούνται, με στόχο να αποφεύγεται νέα στρατιωτική κλιμάκωση.
Εκτός συνομιλιών κορυφαίοι Αμερικανοί αξιωματούχοι
Αίσθηση προκάλεσε το γεγονός ότι στις συγκεκριμένες επαφές δεν συμμετείχαν ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ ούτε ο Τζάρεντ Κούσνερ, παρά το γεγονός ότι αμφότεροι είχαν προηγουμένως πραγματοποιήσει συναντήσεις με την πολιτική ηγεσία του Κατάρ.
Η απουσία τους ερμηνεύεται από διπλωματικούς κύκλους ως ένδειξη ότι οι συνομιλίες περιορίστηκαν σε τεχνικά ζητήματα εφαρμογής του μνημονίου συνεννόησης και όχι σε πολιτικές αποφάσεις υψηλού επιπέδου.
Η Τεχεράνη απορρίπτει τις απευθείας διαπραγματεύσεις
Η ιρανική κυβέρνηση επέμεινε ότι δεν υπήρξαν απευθείας συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ωστόσο, παραδέχεται ότι οι έμμεσες επαφές συνεχίζονται μέσω διαμεσολαβητών, επιτρέποντας την ανταλλαγή προτάσεων χωρίς επίσημη διμερή συνάντηση.
Στο μεταξύ, η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA) εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων, καθώς το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν παραμένει το σημαντικότερο σημείο τριβής ανάμεσα στις δύο πλευρές και βασικός παράγοντας για οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία.
Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο
Παρά τη σχετική πρόοδο στα οικονομικά ζητήματα, οι διαφωνίες γύρω από τον εμπλουτισμό ουρανίου και τις διεθνείς επιθεωρήσεις εξακολουθούν να είναι έντονες.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει αυστηρότερους ελέγχους και μεγαλύτερη διαφάνεια στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, ενώ η Τεχεράνη επιμένει ότι το πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς και ζητά περαιτέρω χαλάρωση των οικονομικών κυρώσεων.
Οι διαφορές αυτές εξακολουθούν να δυσκολεύουν την επίτευξη μιας συνολικής συμφωνίας.
Το Στενό του Ορμούζ εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι εξελίξεις γύρω από το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Η Τεχεράνη έχει αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο επιβολής τελών στη διέλευση πλοίων, πρόταση που η αμερικανική πλευρά απορρίπτει κατηγορηματικά.
Οι πρόσφατες επιθέσεις σε εμπορικά πλοία και η προσωρινή μείωση της ναυσιπλοΐας έχουν προκαλέσει έντονο προβληματισμό στις διεθνείς αγορές και στις ναυτιλιακές εταιρείες.
Στρατιωτική ένταση χωρίς πλήρη αποκλιμάκωση
Παρότι οι τελευταίες ημέρες χαρακτηρίζονται από σχετική ηρεμία, η περιοχή εξακολουθεί να βρίσκεται σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής.
Οι αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά ιρανικών στόχων, αλλά και οι επιθέσεις που ακολούθησαν εναντίον κρατών του Κόλπου με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, υπενθυμίζουν ότι η ισορροπία παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.
Διπλωματικοί αναλυτές εκτιμούν ότι ακόμη και ένα μεμονωμένο περιστατικό θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα κλιμάκωση.
Το μέτωπο του Λιβάνου παραμένει ανοικτό
Την ίδια στιγμή, η κατάσταση στον Λίβανο εξακολουθεί να προκαλεί διεθνή ανησυχία.
Οι ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχίζονται, ενώ η Χεζμπολάχ απορρίπτει κάθε πρόταση αφοπλισμού, παρά τις διεθνείς πιέσεις προς τη λιβανική κυβέρνηση.
Παράλληλα, το Ισραήλ δηλώνει ότι θα διατηρήσει στρατιωτική παρουσία σε κρίσιμες ζώνες ασφαλείας στον νότιο Λίβανο, αλλά και σε περιοχές της Συρίας και της Λωρίδας της Γάζας, θεωρώντας ότι μόνο έτσι μπορεί να αποτραπεί νέα αποσταθεροποίηση.
Η επόμενη περίοδος θα κρίνει πολλά
Οι συνομιλίες στη Ντόχα αποτελούν ίσως το σημαντικότερο βήμα επικοινωνίας ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν μετά την πρόσφατη πολεμική ένταση, χωρίς όμως να σημαίνουν ότι οι βαθιές διαφωνίες έχουν ξεπεραστεί.
Η περιορισμένη οικονομική συμφωνία για τα δεσμευμένα κεφάλαια και η δημιουργία μηχανισμού επικοινωνίας αποτελούν θετικά στοιχεία, ωστόσο τα ζητήματα του πυρηνικού προγράμματος, της ασφάλειας στον Περσικό Κόλπο και των περιφερειακών συγκρούσεων εξακολουθούν να καθορίζουν το μέλλον της διαπραγματευτικής διαδικασίας.
Οι επόμενες εβδομάδες αναμένονται κρίσιμες, καθώς θα φανεί εάν η διπλωματία μπορεί να υπερισχύσει της στρατιωτικής αντιπαράθεσης ή αν η Μέση Ανατολή θα εισέλθει εκ νέου σε έναν νέο κύκλο έντασης.
