Προς το ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ – Υπό του Γέροντος Μαξίμου Ιβηρίτου
ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΙΒΗΡΙΤΗΣ – Με μεγάλην επιτυχίαν επραγματοποιήθη υπό των «αετών του Μωρέως» παρουσία κλήρου, τοπικών αρχόντων και πλήθους πιστών η εορταστική εκδήλωσις της Ιεράς Μητροπόλεως Μαντινείας και Κυνουρίας διά την Εθνικήν Εορτήν της 25ης Μαρτίου εις το Μαλλιαροπούλειον Θέατρον της Τριπόλεως.
Κεντρικός ομιλητής των εν «χορώ Μωραϊτών» ήτο ο υποφαινόμενος, ομιλήσας διά την Διπλήν Εορτήν της ημέρας προς ανάδειξιν της βαθείας αυτής πνευματικής και ιστορικής σημασίας. Ιδιαιτέραν συμβολήν εις την εκδήλωσιν και την Εθνικήν μας ιστορίαν είχεν η παρουσίασις υπό του ιδίου ενός σχετικού ανεκδότου εγγράφου περί της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821, εκ του Αρχείου της Σεβασμίας Μονής των Ιβήρων Αγίου Όρους Άθω.
Πρόκειται διά μίαν πρωτότυπον και ανέκδοτον Επιστολήν του τότε Εφόρου πολιορκείας της Τριπολιτσάς Πέτρου Αναγνώστου Ῥοντοπούλου προς τον λογιώτατον Μοναχόν και ένθερμον πατριώτην Ονούφριον Ιβηρίτην, εκ του εν Ῥίζαις Τριπολιτσάς στρατοπέδου την 12 Ιουλίου 1821, δι’ ής εξιστορεί μετά πάσης ακριβείας την στενήν πολιορκίαν της πόλεως υπό των Ελλήνων.
Την εκδήλωσιν επλαισίωσεν ο καλλικέλαδος Πρωτοπρεσβύτερος π. Χρήστος Κυριακόπουλος, Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος της Ιεράς Μητροπόλεως Κηφισίας, Αμαρουσίου, Ωροπού & Μαραθώνος, όστις συνοδεία εξαιρετικού τοπικού μουσικού συγκροτήματος απέδωσεν επίκαιρα παραδοσιακά τραγούδια και εξύψωσε το πατριωτικόν φρόνημα των παρισταμένων έως τα ουράνια, εις μνήμην των υπέρ Πίστεως και Πατρίδος πεσόντων και ηρωϊκώς αγωνισαμένων αοιδίμων προγόνων μας.
Η εκδήλωσις ώλοκληρώθη εις κλίμα κατανύξεως και Εθνικής υπερηφανείας, με ακροτελεύτιον πνευματικόν λόγον του κατά πάντα αξίου οικείου Σεπτού Ιεράρχου κ.κ. Επιφανίου, συνδυάζουσα το αρμονικόν, το θρησκευτικόν και το ιστορικόν μήνυμα της ημέρας.
§
[Πανηγυρική Ομιλία εις την Τριπολιτσάν την 25ην Μαρτίου 2026 ν.ή. υπό του Γέροντος Μαξίμου Ιβηρίτου: Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου και η Θρησκευτική Πίστις εις τον Ιερόν Αγώνα του 1821].
Αγαπητοί αδελφοί, χαίρετε εν Κυρίω πάντοτε!
Πανιερώτατε Μητροπολίτα Μαντινείας και Κυνουρίας, πάνυ αγαπητέ μας κ. Επιφάνιε, ευχαριστώ ολοκαρδίως διά την τιμητικήν πρόσκλησιν προς την ημετέραν ελαχιστότητα, όπως εν τη ευσήμω ταύτη ημέρα εκφωνήσω Λόγον Πανηγυρικόν.
Η Χάρις του Θεού σας επεφύλαξε Σεβασμιώτατε να αναδειχθήτε από Ταλαντίου εις Ποιμενάρχην της θεοσώστου και λίαν ιστορικής ταύτης Μητροπόλεως από τον Οκτωβριον ήδη του 2024, και να καταστήτε κληρονόμος μιάς μεγάλης παρακαταθήκης, ως διάδοχος αξίων προκατόχων Ιεραρχών.
Προγενέστερα, κατά τα έτη της Αρχιερατείας του αοιδίμου «αγίου εις την συνείδησιν των Πανελλήνων Γέροντός σας Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας κυρού Κοσμά, υπηρετήσατε θεαρέστως ως γενικός Αρχιερατικώς Επίτροπος και είτα ως Πρωτοσύγκελλος της Ιεράς ταύτης Μητροπόλεως και διηκονήσατε επί πλέον ως Προϊστάμενος του Μητροπολιτικού Ιερού Ναού Αγίου Σπυρίδωνος της Ιεράς Πόλεως Μεσολλογίου έως της ημέρα της εκείθεν αναχωρήσεώς σας.
Εφέτος, το 2026, αξιούμεθα να εορτάσωμεν την Επέτειον των 200 χρόνων από της τελευτής του Εθνεγέρτου Μητροπολίτου Παλαιών Πατρών Γερμανού και ιδία την Επέτειον των 200 χρόνων από την ηρωϊκήν Έξοδον της Φρουράς των Ελευθέρων Πολιορκουμένων της Ιεράς πόλεως του Μεσολλογίου.
Ως γνωστόν, πόλις του Μεσολλογίου έχει χαρακτηρισθή με τον Αναγκαστικόν Νόμον 645 του 1937 ως «Ιερά Πόλις», εις ανάμνησιν του ηρωϊκωτάτου ῥόλου της κατά την Ελληνικην Επαναστάσιν του 1821, και ιδίως εις ανάμνησιν της περιφήμου Εξόδου κατά το 1826, ήτις κατέληξεν εις ολοκαύτωμα και συνεκλόνησε τον άπαντα κόσμον. Ήτο η Έξοδος εκείνη η έκφρασις, διά μίαν ακόμη φοράν, της αποφασιστικής ψυχής του Ελληνισμού, όστις όταν καλήται να υπερασπισθή τα ιδανικά του, γίνεται όλος μία ψυχή εις εν σώμα· όπως εγένετο εις τας Θερμοπύλας, το Ζάλογγον, το Αρκάδι(ον) της Κρήτης και αλλαχού.
Αλλά και η Τριπολιτσά και άλλαι πόλεις και κώμαι της ημετέρας Πατρίδος δεν υστέρησαν εις Δόξαν και Τιμήν κατ’ εκείνην την περίοδον. Μετά την άλωσιν αυτής υπό των Ελλήνων τον Σεπτέμβριον του 1821 κατόπιν εξαμήνου πολιορκίας [= από 25 Μαρτίου μέχρι 23 Σεπτεμβρίου] κατέστη η καρδία του Αγώνος και η έδρα της Πελοποννησιακής Γερουσίας, ως και του Εμφυλίου πολέμου του 1823, καθ’ όν εφονεύθη ο Πάνος Θεοδώρου Κολοκοτρώνης, μέχρι της 10ης Ιουνίου 1825, οπότε εισήλασεν εις την Πελοπόννησον ο επάρατος σατράπης της Αιγύπτου Ιβραήμ πασάς.
Άς έλθωμεν όμως εις το προκείμενον της ημέρας.
Την λαμπράν και δαφνοστεφή ταύτην ημέραν, 25ην Μαρτίου εκάστην του έτους, το Γένος μας εορτάζει και πανηγυρίζει μεγαλοπρεπώς δύο μεγάλας Εορτάς, μίαν Θρησκευτικήν και μίαν Εθνικήν: α) τον Ευαγγελισμόν της Υπεραγίας Θεοτόκου από τον Αρχάγγελον Γαβριήλ, και β) την Επέτειον της ενάρξεως της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821. Αι δύο αύται Εορταί συνδυάζονται αρμονικώς και η μία τονίζει το νόημα και το περιεχόμενον της άλλης. Και εις τας δύο ταύτας Εορτάς εορτάζομεν την απόκτησιν του πολυτίμου αγαθού της Ελευθερίας: της Πνευματικής με την Θρησκευτικήν Εορτήν και της Εθνικής με την Επέτειον της ενάρξεως του Ιερού Αγώνος του 1821.
Με την θεσπεσίαν Θεομητορικήν Εορτήν του Ευαγγελισμού εορτάζομεν την έναρξιν της πραγματοποιήσεως της προαιωνίου βουλής του Θεού διά την αποστολήν του Υιού Του εις τον κόσμον, ίνα τον ελευθερώση από της δουλείας της αμαρτίας. Με τον εορτασμόν της Εθνικής Επετείου της 25ης Μαρτίου 1821, οι Πανέλληνες αποτίομεν φόρον τιμής προς τους πρωτεργάτας της Ελληνικής Παλιγγενεσίας. Τούτο αποτελεί ασφαλώς καθήκον, αλλά και θαυμασίαν ευκαιρίαν δι’ ημάς τους απογόνους των ηρωομαρτύρων του Γένους, ώστε να κοινωνώμεν των ανεκτιμήτων διδαγμάτων, τα οποία εκπηγάζουν από τα έργα, τας δραστηριότητας και τας επιτυχίας των ηρωϊκών Αγωνιστών διά την Ελευθερίαν της τότε σκλαβωμένης Πατρίδος μας.
Δυστυχώς, την 29ην Μαΐου 1453 συνετέθη πλέον θλιβερά σελίς της Εθνικής, αλλά και της Πνευματικής μας Ιστορίας. Η ΚΠολις και ομού ο Ελληνικός πολιτισμός και η ελευθερία της Ορθοδόξου σκέψεως ενεταφιάσθησαν κάτωθεν της Οθωμανικής τέφρας, διά να σωθή η Εκκλησία μας εκ της Δυτικής κακοδοξίας κατά τον Δοσίθεον Ιεροσολύμων. Η Βασιλεύουσα πόλις, το κέντρον ενός κόσμου φωτός, εγένετο η έδρα της θηριωδίας, της αμαθείας και της μεγαλοπρέπου ακαλαισθησίας. Η μουσουλμανική καταιγίς εσάρωσεν άνευ οίκτου εκάστην εστίαν πνευματικής θαλπωρής, εις μίαν ανιστόρητον προσπάθειαν καταστροφής του πατρογονικού πολιτισμικού μας πλούτου.
Η νέα όμως ημερομηνία, 25η Μαρτίου 1821, αποτελεί διά το Γένος των Ελλήνων ουχί μόνον ορόσημον ηρωϊσμού, αυτοθυσίας και θελήσεως, αλλά και πάμφωτον φάρον, διά να σηματοδοτή την ιδικήν μας πορείαν εις τον συνεχή και επίμονον αγώνά μας υπέρ των ιερών και οσίων της φυλής μας.
Η Ελληνική Επανάστασις του 1821 υπήρξεν ασφαλώς εν των σπουδαιοτέρων Ευρωπαϊκών γεγονότων του 19ου αιώνος, διότι ανέτρεψε τας θέσεις τής
«Ιεράς Συμμαχίας» του 1814, ήτοι των απολυταρχιών της Αυστρίας, Ρωσίας, Πρωσίας, Αγγλίας και Γαλλίας, και ήνοιξε την οδόν των επαναστατικών και κοινωνικών εξελίξεων εις την Ευρώπην.
Καθώς γνωρίζομεν, η Επανάστασις του 1821 δεν ήρχισεν ακριβώς την 25ην Μαρτίου, αλλ᾽ εις διαφόρους ημερομηνίας εις εκάστην περιοχήν. Ο αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας Αλέξανδρος Υψηλάντης εκήρυξε την Επανάστασιν εις το Ιάσιον της Μολδαυΐας την 23ην Φεβρουαρίου 1821, με το σύνθημα: «Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος», θέλων να τονίση διά τούτου ότι ο Αγών θα εγίνετο διά τα δύο μεγάλα μας ιδανικά: την υπεράσπισιν της Χριστιανικής θρησκείας και την απόκτησιν της Εθνικής ελευθερίας. Παρόμοιον ήτο και το σύνθημα των Αγωνιστών, οίτινες επολέμουν: «Διά του Χριστού την πίστιν την αγίαν και της Πατρίδος την ελευθερίαν».
Η Επανάστασις του Αλεξάνδρου Υψηλάντου εις την Μολδοβλαχίαν κατεπνίγη από τας ισχυράς Τουρκικάς δυνάμεις και έσβησε κατά τους δύο πρώτους μήνας. Και εις άλλας περιοχάς η Επανάστασις κατεπνίγη εις το αίμα: Μακεδονίαν, Θεσσαλίαν, Ήπειρον, Νήσους του Αιγαίου, Κρήτην και Κύπρον. Μόνον εις την Πελοπόννησον ο Αγών ηυδοκίμησε με πολλάς επιτυχίας εις την αρχήν και έμελλε να κρατήση εις το στρατιωτικόν και διπλωματικόν πεδίον μίαν δεκαετίαν περίπου, μέχρις ότου υπογραφή η ληξιαρχική πράξις της γεννήσεως του Νεοελληνικού Έθνους.
Αι ημερομηνίαι των εξεγέρσεων και των επισήμων επαναστάσεων με προκηρύξεις, υψώσεις επαναστατικών σημαιών, δοξολογίας και δεήσεις προς τον Ύψιστον Θεόν ήρχισαν από τα μέσα Μαρτίου 1821 εις την Πελοπόννησον, ενώ εις άλλα μέρη τον Απρίλιον και τον Μάϊον του ιδίου έτους. Από τους πρωτεργάτας της Επαναστάσεως είχον ωρισθή αρχικώς τρείς διασταλτικαί ημερομηνίαι (= 25η Μαρτίου, 23η Απριλίου και 21η Μαΐου), όμως τον ῥούν των γεγονότων δεν ηδυνήθη ουδεμία δύναμις να συγκρατήση, διότι αι επαναστάσεις ομοιάζουν με ορμητικά ῥεύματα, τα οποία συμπαρασύρουν τα πάντα εις το διάβα των.
Επίκεντρον όμως όλων τούτων των εξεγέρσεων εθεωρήθη η 25η Μαρτίου, διότι τότε είχον απελευθερωθή τα Καλάβρυτα και η Καλαμάτα και είχεν αρχίσει η πολιορκία των Τούρκων εις το κάστρον των Πατρών.
Η πρώτη επίσημος ορκωμοσία των Αγωνιστών φέρεται να έλαβε χώραν την 17ην Μαρτίου 1821 εις την Αγίαν Λαύραν των Καλαβρύτων, ανήμερον της εορτής του Αγίου Αλεξίου, του οποίου η τιμία κάρα ευρίσκεται εκεί. Εκεί λοιπόν ετελέσθη πανηγυρική Δοξολογία υπό του Μητροπολίτου Παλαιών Πατρών Γερμανού και του Επισκόπου Κερνίτζης Προκοπίου, παρουσία πλήθους κόσμου.
Κατά την διάρκειαν επίσης της αγρυπνίας εις την Αγίαν Λαύραν, 20 προς 21 Μαρτίου 1821, ανέγνωσεν ο Παλαιών Πατρών Γερμανός το κείμενον της Διακηρύξεως προς τον Κλήρον και τους πιστούς της Πελοποννήσου διά την επίσημον έναρξιν της Επαναστάσεως. Τα ξημερώματα της 21ης Μαρτίου 1821 ο Γερμανός ύψωσεν ως σημαίαν και το Λάβαρον της Επαναστάσεως, κάτωθεν της αιωνοβίου ιστορικής πλατάνου της Μονής, ένθα οι Αγωνισταί έδωσαν τον όρκον: «Ελευθερία Θάνατος». Ακολούθως επετέθησαν κατά των Τούρκων και ελευθέρωσαν τα Καλάβρυτα.
Οι Καλαβρυτινοί, λοιπόν, πρώτοι μεταξύ ίσων, εκεί εις την Αγίαν Λαύραν επρωτοστάτησαν. Τούτο το επληροφορήθη ο σουλτάνος και εξ αυτής της αιτίας, μεταξύ άλλων, απηγχόνισε τον αγιώτατον Πατριάρχην ΚΠόλεως Γρηγόριον τον Ε΄, του οποίου ιερόν βλάστημα εκ νεότητος ήτο ο Εθνεγέρτης Παλαιών Πατρών Γερμανός.
Με το αίμα του πρωτομάρτυρος της Ελληνικής ελευθερίας Αγίου Γρηγορίου του Ε΄ εβάφη την 10ην Απριλίου 1821 πανεθνική εξέγερσις του Γένους. Ο Γρηγόριος, όστις διά του εικονικού αφορισμού κατά των επαναστατών έρῥιψε στάκτην εις τους οφθαλμούς των Τούρκων, ίνα σώση το άοπλον Γένος εκ της άνευ άλλου όρου γενικής σφαγής, ήτο η πηγή και το κέντρον της όλης Εθνικής κινήσεως· ήτο, καθώς γράφει ο στρατηγός Μακρυγιάννης εις τα «Απομνημονεύματά» του, εκείνος όστις εστήριξε το έργον της Φιλικής Εταιρείας και την περιέσωσεν από την διάλυσιν.
Την 23ην Μαρτίου 1821 απηλευθερώθη η Καλαμάτα, αφού ανεγνώσθη πρότερον μία άλλη Διακήρυξις, παρομοία εκείνης της Αγίας Λαύρας Καλαβρύτων. Αι δύο αύται προκηρύξεις, με τας οποίας οι Έλληνες εδηλοποίουν απεριφράστως την Επαναστάστασιν αυτών εναντίον των Τούρκων και ότι είχον αποφασίσει να ελευθερωθούν η να αποθάνουν, τας έδωκαν εις τους Προξένους των Ευρωπαϊκών Κρατών εις τας πόλεις των. Ούτω διεκηρύχθη εις όλον τον κόσμον η έναρξις της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821, διά την απόκτησιν της Εθνικής ελευθερίας.
Η Ελληνική Επανάστασις του 1821 διήλθε διά πολλών κυμάτων, μέχρις ότου φθάσει εις αίσιον τέλος. Κατά το πρώτον και δεύτερον έτος οι Έλληνες εκέρδισαν πολλάς νίκας εις τας συγκρούσεις, αίτινες έλαβον χώραν εις την Πελοπόννησον, με αποκορύφωμα την άλωσιν της Τριπολιτσάς και την καταστροφήν της μεγάλης στρατιάς του Δράμαλη εις τα Δερβενάκια. Το ίδιον συνέβη και εις την Στερεάν Ελλάδα, ένθα εις τας χείρας των Ελλήνων περιήλθον πόλεις τινές και κάστρα των Τούρκων.
Το 1823 υπήρξε μία κάμψις του Αγώνος ένεκα των αντιπαραθέσεων, στρατιωτικών τε και πολιτικών, αίτινες ωδήγησαν εις εμφυλίους συγκρούσεις
το 1824 και 1825 και έβαλλον εις κίνδυνον τα όσα είχον κατακτηθή μέχρι τότε. Τα πράγματα εγένοντο δυσκολώτερα με την αποβίβασιν του Αιγυπτίου σατράπου Ιβραήμ πασά εις την Πελοπόννησον το 1825, την πτώσιν του Μεσολογγίου το 1826 και της Ακροπόλεως το 1827. Η επακολουθήσασα ναυμαχία του Ναυαρίνου το 1827 και η κατά το επόμενον έτος 1828 άφιξις του Ιωάννου Καποδιστρίου εις την Ελλάδα, έδωσαν νέαν πνοήν εις τον Αγώνα.
Τον επίλογον της Ελληνικής επαναστάσεως του 1821 έγραψεν ο αυτάδελφος του Αλεξάνδρου Υψηλάντου, Δημήτριος Υψηλάντης, με την μάχην της Πέτρας την 12ην Σεπτεμβρίου 1829.
Κατά τον δεκαετή εκείνον Αγώνα εύρον τον θάνατον 800.000 Έλληνες, επί συνόλου, εάν περιορισθώμεν εις τον Ελλαδικόν χώρον, 2.500.000 ψυχών. Επομένως, την Ελληνικήν Επανάστασιν του 1821, διά να την ορίση τις, πρέπει να την γνωρίση «απ’ την κόψη του σπαθιού την τρομερή».
Ο στρατηγός Μακρυγιάννης έχει γράψει με τον αυθεντικόν του λόγον εις τα «Απομνημονεύματά» του, ότι «… αυτά τα Μοναστήρια ήταν τα πρώτα προπύργια της επανάστασίς μας. Ότι εκεί ήταν και οι τζεμπιχανέδες [= πυριτιδαποθήκες] μας και όλα τα αναγκαία του πολέμου· ότ᾽ ήταν παράμερον και μυστήριον από τους Τούρκους».
Εις τον Ιερόν Αγώνα του 1821οι απλοί κληρικοί συνεκρότησαν εις τας ενορίας των ένοπλα σώματα, ετέθησαν επί κεφαλής των και έλαβον ενεργόν μέρος εις την εξέγερσιν. Άλλοι εξ αυτών αφήκαν την τελευταίαν των πνοήν εις το πεδίον της τιμής και άλλοι εμαρτύρησαν εις τας χείρας των Τούρκων.
Ο απαγχονισμός του Πατριάρχου Αγίου Γρηγορίου του Ε΄ υπό των Τούρκων αποτελεί το ισχυρότερον τεκμήριον της προσφοράς του Κλήρου προς την Επανάστασιν του 1821 και το Ελληνικόν Έθνος, πέραν εκείνων των άλλων ένδεκα Πατριαρχών, εκατόν Επισκόπων και έξ περίπου χιλιάδων Κληρικών, οίτινες είχον απαγχονισθή αποκεφαλισθή έως τότε υπό των κατακτητών. Δύο δε επίσκοποι, ο Σαλώνων Ησαΐας και ο Ῥωγών Ιωσήφ, εφονεύθησαν εις τας πολεμικάς επιχειρήσεις.
Όταν, τελικώς, απεκτήθη κατόπιν πολλών αγώνων και θυσιών η πολυπόθητος ελευθερία, εις πολλά μέρη ήρχισαν να τιμούν την Επέτειον της κηρύξεως της Επαναστάσεως κατά την Εορτήν του Ευαγγελισμού. Το έθιμον τούτο επεκράτησε παντού και το 1838 ο Βασιλεύς Όθων το επεκύρωσε με Βασιλικόν Διάταγμα, με το οποίον ώρισεν ως Εθνικήν Επέτειον την 25ην Μαρτίου. Τότε εωρτάσθη πανελληνίως το πρώτον και με πανηγυρικόν τρόπον η Επέτειος της Εθνικής μας ανεξαρτησίας.
Η Εορτή του Ευαγγελισμού της Παναγίας μας εταυτίσθη πλέον εις την συνείδησιν των Ελλήνων με την Επέτειον της Εθνικής μας απελευθερώσεως. Η Επέτειος αύτη πρέπει να μας θυμίζη τα ιδανικά, διά τα οποία ηγωνίσθησαν οι ένδοξοι πρόγονοι ημών το 1821, και ασφαλώς αποτελούν ταύτα την βάσιν του Νεοελληνικού Έθνους και του Νεοελληνικού Πολιτισμού. Η Εθνική και πανίερος Εορτή της 25ης Μαρτίου αποτελεί, δίχως έτερον, την πλέον λαμπράν, την πλέον φωτεινήν ίσως σελίδα εις την Ιστορίαν του Ελληνικού Έθνους.
Οφείλομεν να τονίσωμεν, ότι 25η Μαρτίου κρύπτει έσωθεν και το Μυστήριον της χαράς, της αναγεννήσεως, της ελευθερίας και της ελπίδος δι’ ένα καλύτερον κόσμον. Ένα κόσμον, τον οποίον μερικοί επιθυμούν να είναι ελεγχόμενος και καθοδηγούμενος. Προς τούτο έχουν εξαπολύσει παγκοσμίως πράκτορας της παραπληροφορήσεως, ώστε να δημιουργούν θύματα ιδεολογικών προπαγανδών και μονομερών θεωρήσεων της ιστορίας των λαών.
Ταύτα αναφωνούμεν εδώ εις το κέντρον του Μωρέως, την περιώνυμον Τριπολιτσάν η Ντροπολιτζάν όπως το πρώτον αναφέρεται ως ηρειπωμένον κάστρον ανήκον εις τους Τούρκους κατά το 1467, ήτοι ολίγα έτη μετά την οριστικήν κατάληψιν της Πελοποννήσου υπό των Οθωμανών το 1460. Τρίπολις δε ωνομάσθη η πόλις μετά τον Ιερόν Αγώνα υπό των λογίων της εποχής, ως δήθεν οικισθείσα εκ των κατοίκων των τριών αρχαίων πόλεων Μαντινείας, Τεγέας και Παλλαντίίου η εκ των τριών Μεσαιωνικών Μοχλιού, Βελιγοστής και Θάνας-Διαβιάς (λμ. «Ελευθερουδάκη»).
Επειδή οι Πανηγυρικοί Λόγοι πρέπει να προσαρμόζωνται με την κατά τόπους Ιστορίαν, θεωρώ σκόπιμον να παρουσιάσω εις την αγάπην σας εν σχετικόν ανέκδοτον έγγραφον περί της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821, εκ του Αρχείου της Σεβασμίας Μονής των Ιβήρων Αγίου Όρους Άθω. Είναι μία ενδιαφέρουσα Επιστολή του τότε Εφόρου πολιορκείας Τριπολιτσάς Πέτρου Άναγν. Ῥοντοπούλου (1) προς τον λογιώτατον Μοναχόν και ένθερμον πατριώτην Ονούφριον Ιβηρίτην (2), εκ του εν Ῥίζαις Τριπολιτσάς στρατοπέδου την 12 Ιουλίου 1821.
(Πρωτότυπος Επιστολή· χαρτίον μονόφυλλον 330Χ225 (εις διπλούν)· το κείμενον καταλαμβάνει και τα 2/3 της β΄ σελίδος· διατήρησις καλή· ανορθόγραφος με επί μέρους παρεμβάσεις υφ᾽ ημών)· μελάνιον μαύρον· ολίγαι συντομογραφίαι· σφραγίς εις την ένωσιν με ισπανικόν κηρόν· επιπρόσθετος υπογραφή του Προηγουμένου Μισαήλ Ιβηρίτου (+1956).
[Επί του Φακέλλου]
«Τώ Οσιολογιωτάτω Κυρίω Ονουφρίω Ιβηρίτη, κατά το Αγιώνυμον Όρος: Εις την Μονήν των Ιβήρων».
[Κείμενον]
«Την Οσιολογιότητάτης προσκυνώ:
Εκ Τριπολιτσάς χωρίον Ῥίζαις: 12 Ιουλίου 1821.
Με χαράν μου έμαθον τα της υγιείας σας παρά του ερχομένου Οσιολογιωτάτου κυρίου Κοσμά Βατοπαιδίου, οπού ήλθε προς αντάμωσιν του αυθέντου πρίγκιπος Δημητρίου Υψηλάντου, όστις ευρίσκεται άνωθεν της Τριπολιτσάς εις τον Άγιον Βλάσην και κανονιάρει την Τριπολιτσάν με 8 χιλιάδας στρατόν. Την έχομεν καλά περιωρισμένην και ελπίζομεν εις τούτην την εβδομάδα, αν δεν προσκυνήσουν οι παλιο-Περσιάνοι (3) οπού έως πέντε χιλιάδες αφήσαμεν, να έμβωμεν με ῥεσάλτον (4) με την βοήθειαν του Αγίου Θεού και με την σημαίαν του Τιμίου Σταυρού.
Ημείς εις την Πελοπόννησον εις τας 22 Μαρτίου (5) υψώσαμεν την σημαίαν και επιάσαμεν τα όπλα έως εις τας 30 όλη Πελοπόννησος. Επεριορίσαμεν όλα τα κάστρα : Ανάπλι, Μονεμβασία, Μοθοκώρωνα, Πάτραν, Κόρινθον. Τα δε λοιπά μέρη, όσον Παρδούνια και Λάλα (6) ελευθερώθησαν με την θείαν βοήθειαν. Έχομεν έως πέντε χιλιάδες Αγαρηνούς σκοτωμένους, και από εμάς εις όσους πολέμους εκάμαμεν διακόσιοι δεν είναι πηγαιμένοι.
Εγώ ευρίσκομαι εις ετούτην την θέσιν Ῥίζαις και Στενόν (7) με το στρατόπεδόν μας Τριπολιτσάς έφορος εις χιλίους στρατιώτας, και αγωνίζομαι εις το θείον έργον διά την Ελευθερίαν της Πατρίδος. Τώρα σχεδόν τέσσαρους μήνας-μέ το να ήμουν μέσα εις την υπόθεσιν, και ευρέθην έξω με τον κύρ Μιχαλάκην διά υποθέσεις μας, και εμείναμεν, οι δε φαμελιές μας και η μήτηρ σου έμειναν μέσα και σώζονται όλοι υγιείς έως σήμερον φυλαγμένοι. Μεγάλην δυστυχίαν απερνούν από ψωμί οπού δεν έχουν και ξεχωριστά από φόβους και τρόμους. Εις το οσπίτιόν μου κάθονται όλοι 22 άνθρωποι· νερόν έχουν, ψωμί υστερούνται.
Έχομεν χρηστάς ελπίδας ετούτην εβδομάδα να τους ελευθερώσωμεν και άμποτες. Ο κύρ Αναστάσης, ολίγας ημέρας έχει οπού εβγήκε φαμελιά του, ήταν έξω. Χριστιανοί ευρίσκονται μέσα· γυναικόπαιδα έως πέντε χιλιάδες· τους κατατυραννούν· και ημέραν παρ’ ημέραν εβγάνουν από ολίγους, ότι εξ απροσεξίας εσφαλίσθησαν· καθόσον και οι αρχιερείς και προεστοί· και κάντε παρακλήσεις διά τους αδελφούς Χριστιανούς τους μέσα· και να μας ελευθερώση και εκείνους να λυτρώση, Αμήν. Μετά την άλωσιν Τριπολιτσάς σας ιδεάζω. Ταύτα και θεόθεν υγιαίνετε, και όλοι οι Έλληνες. Ο εδικός σας χιλίαρχος Πέτρος Αναγνώστης Ῥούντος -Ρουντόπουλος (8)».
Πρόκειται όντως διά μίαν σπανίαν υπομνηματικήν Επιστολήν, ήτις μας δίδει μίαν σαφή εικόνα της τότε εμπολέμου καταστάσεως και ιδία της Τριπολιτσάς μετά τέσσαρας ως έγγιστα μήνας από της πολιορκίας αυτής υπό των Ελληνικών στρατευμάτων. Γράφει χαρακτηριστικώς, ότι «αγωνίζομαι εις το θείον έργον διά την Ελευθερίαν της Πατρίδος».
Αναφέρεται συγκεκριμένως εις την άφιξιν του πρίγκιπος Δημητρίου Υψηλάντου ηγουμένου στρατεύματος 8.000 ανδρών, και ότι από 22 μέχρι 30 Μαρτίου 1821 όλη η Πελοπόννησος ευρίσκετο επί ποδός εις εμπόλεμον κατάστασιν εναντίον των Οθωμανών. Αναφέρεται επίσης εις τον αποκλεισμόν των σημαντικωτέρων κάστρων της Πελοποννήσου, τα οποία ευρίσκοντο εισέτι εις εχθρικάς χείρας, και εις την απελευθέρωσιν σημαντικών πόλεων. Λέγει μάλιστα, ότι μέχρι εκείνης της στιγμής οι ημέτεροι είχον εξοντώσει 5.000 εκ των Τούρκων και μόνον 200 τώ αριθμώ εκ των Ελλήνων είχον φονευθή.
Μνείαν ποιεί και διά τους έσωθεν της Τριπολιτσάς δυστυχεύοντας εγκλωβισθέντας Έλληνας, αριθμουμένους έως 5.000, μεταξύ αυτών συγγενείς του ιδίου και αυτού του παραλήπτου της Επιστολής, οι οποίοι λέγει εξ απροσεξίας απεκλείσθησαν εντός της πόλεως.
Εξ άλλης πηγής πληροφορούμεθα, ότι εκ του φρουρίου της Τριπόλεως κατώρθωσε και διέφυγε τότε ο ευλαβέστατος Λογαγός της Φάλαγγος Νικόλαος Παπαδόπουλος, όστις εις το υπ’ αριθ. 2161 φύλλον της εφημερίδος «Ακροπόλεως» (έτ. Θ΄. 1888 Μαΐου 17) εδημοσίευσε τα εξής: «τού τραγικού θανάτου του νεομάρτυρος αγίου Παύλου ήμην αυτόπτης μάρτυς την 22 Μαΐου 1818 ώραν 6 μ. μ. καθ’ ημάς, ότε διά πολλών ξιφισμών εβασάνιζεν η δήμιος τον άγιον. Έπειτα δε έγεινε κύριος του λειψάνου ο πατήρ μου· εγώ δε δραπετεύσας το έτος 1821 την επιούσαν της εκρήξεως της επαναστάσεως, εκ των επάλξεων του φρουρίου της Τριπόλεως, εσώθην εις το ιστορικόν Βαλτέτζι έχων εις τους κόλπους μου τα ιερά λείψανα άτινα κατέχω…» [= μέρος των ιερών τούτων λειψάνων, μετά διαβεβαιωτικού εγγράφου του αξιωματικού Νικολάου Παπαδοπούλου, απόκεινται σήμερον εις την Ιεράν Μονήν Αγίου Νεκταρίου Γαργηττού Γέρακος Αττικής].
Πέραν των ανωτέρω, ο Πέτρος Αναγνώστης Ῥούντος-Ρουντόπουλος αναφέρεται εις την Επιστολήν του και εις τους αιχμαλωτισθέντας 8 ως γνωστόν Αρχιερείς [= μεταξύ αυτών και ο Αμυλκών και Τριπολτσσάς Δανιήλ, ανεψιός του Αγίου Γρηγορίου του Ε΄] και εις τους 8 επίσης Προεστούς, οι οποίοι την 18 Απριλίου 1821 ενεκλείσθησαν εις μίαν στενήν φυλακήν των υπογείων του Σεραγίου της Τριπολιτσάς. Προς το τέλος, παρακαλεί τούς
Ιβηρίτας Πατέρας και όλους τους Αγιορείτας Μοναχούς, λέγων: «κάντε παρακλήσεις διά τους αδελφούς Χριστιανούς τους μέσα [= τους αποκλεισθέντας εντός της Τριπολιτσάς]· και να μας ελευθερώση [= ο Θεός] και εκείνους να λυτρώση».
Εν κατακλείδι, υπόσχεται ότι μετά την άλωσιν της Τριπολιτσάς, την οποίαν εθεώρει ζήτημα της τρεχούσης εβδομάδος, θα έγραφε τα νέα εις το Άγιον Όρος· όμως η άλωσις της πόλεως με το ισχυρόν αυτής φρούριον ύψους 5, 5μ., περιφέρειαν 3.500μ. και 7 πύλας, όπου έσωθεν εκατοίκουν προς το τέλος υπέρ τας 35.000 ψυχαί: Τούρκοι, Χριστιανοί και Εβραίοι κατά Φωτάκον, επετεύχθη την 23ην Σεπτεμβρίου του ιδίου έτους 1821. Η νίκη αύτη εθεωρήθη εκ των μεγαλυτέρων επιτευγμάτων του Αγώνος, καθότι κατελύθη το Διοικητικόν Κέντρον των Οθωμανών εις την Νότιον Ελλάδα και περιήλθον εις τους ημετέρους πλούσια λάφυρα και παντός είδους πολεμικά εφόδια διά την συνέχισιν του πολέμου.
Ταύτα τα ολίγα διά το εύσημον της ημέρας, καθότι επιλείψει με ο χρόνος διηγούμενον. Άς ευχηθώμεν από κοινού, όπως η εφετινή επέτειος της 25ης Μαρτίου του Σωτηρίου Έτους 2026 αναβαθμίση την ζωήν όλων μας και μας ενισχύση ίνα διέλθωμεν και το λοιπόν ιερόν στάδιον της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής εν μετανοία, εξομολογήσει, υγεία και χαρά. Αποτίοντες και πάλιν τον επιβεβλημένον φόρον τιμής και ευγνωμοσύνης προς όλους εκείνους τους ηρωϊκούς μας προπάτορας, άς είπωμεν μυστικώς, τό: Αιωνία αυτών η μνήμη! Προς δε την κοινήν μας Μητέρα Κυρίαν Θεοτόκον, γονυκλινώς προσερχόμενοι, άς βοήσωμεν σύν τώ Αρχαγγέλω Γαβριήλ: Χαίρε Κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σού!
[Σημειώσεις-Παραπομπαί]
(1) Την 25ην Μάρτιον του 1821 συνεστήθη εις το χωρίον Βέρβαινα Κυνουρίας Αρκαδίας στρατόπεδον, εις το οποίον συνέδραμον κατά μικρόν Αρκάδες και Λάκωνες υπό τους καπεταναίους Αναγ. Κονδάκην, Παν. Βαρβιτσιώτην, Δημ. Καραμάνον, Κων. Ζαφειρόπουλον, Παν. Γιατράκον και Παν. Κρεββατάν και τους Αρχιερείς Θεοδώρητον Βρεσθένης και Άνθιμον Έλους. Ο Βρεσθένης μάλιστα με τον Αναγ. Κονδάκην εσύστησαν και το πρώτον φροντιστήριον το ονομαζόμενον Κελάρι [= επιμελητεία στρατού του πολιορκούντος την Τριπολιτσάν], και φροντιστάς διώρισαν τους Γ. Τροχάνην, Άναγ. Ῥοντόπουλον και Ιωάν. Κρητικόν.
Κατά διαταγήν της Γερουσίας των Καλτεζών είχε σχηματισθή και η Εφορεία της επαρχίας Τριπολιτσάς. Μέλη αυτής ήσαν οι Βασ. Χρηστακόπουλος, Ευγ. Σταυρόπουλος, Άναγ. Ροντόπουλος και Ιωάν. Γιαννακόπουλος. Αύτη
**-11-**
μετέπειτα διηρέθη εις δύο· και οι μέν δύο πρώτοι εσχημάτισαν στρατόπεδον εξ 800 στρατιωτών εις τα Τρίκορφα και την Πηγήν υπό τους καπεταναίους Αλέξιον Νικολόπουλον Λεβιδιώτην και λοιπούς [= οδηγός αυτών διωρίσθη κατά διαταγήν του Θ. Κολοκοτρώνη έως της αλώσεως της Τριπολιτσάς ο Κίντζος], οι δε άλλοι δύο, Ῥοντόπουλος και Γιαννακόπουλος, συνεκέντρωσαν με την έλευσιν του Δημ. Υψηλάντου από το έτερον μέρος της επαρχίας στρατόπεδον εκ 500 στρατιωτών και περισσοτέρους (έως χιλίους) εις το χωρίον Ρίζαις υπό τους καπεταναίους Λάμπρον Ριζιώτην, Μπαμπανικολόν Μπερζοβίτην, Γιάννακα Αποστολόπουλον, Κων. Διαμαντόπουλον και λοιπούς. Ενταύθα είχον και το φροντιστήριον αυτών, ένθα εγράφη και η ιστορική αύτη Επιστολή προς τον Ονούφριον Ιβηρίτην (πρβλ. Φωτάκου, Απομνημονεύματα περί της Ελληνικής Επαναστάσεως, εκδόσεις Χαρ. Μπούρας, τόμ. Α΄, Αθήνα [1994], σελ. 93 &198).
(2) Ο Ονούφριος Κουντούρης (γνωστός και ως Κουντουρόπουλος η Κουντούρογλου με τας χαρακτηριστικάς καταλήξεις Πελοποννησιακήν τε και Τουρκικήν) εγεννήθη εν Δημητσάνη της Πελοποννήσου μετά το 1760. Ότε ενηλικιώθη εσπούδασεν εν τη περιωνύμω Σχολή της πόλεως ταύτης και ακολούθως εγένετο Μοναχός εις την Ιεράν Μονήν Ιβήρων Αγίου Όρους Άθω, εις ην εβίουν και έτεροι ομοπάτριδες αυτού. Εις την ιδίαν Μονήν έζησεν εις τον καιρόν του Βίον ασκητικώτατον επί μίαν 16ετίαν περίπου [= εις δύο φάσεις] και ο εκ της αυτής πατρίδος ορμώμενος αοίδιμος Εθνοϊερομάρτυς Άγιος Γρηγόριος Ε΄, ως εξόριστος υπό των Αγαρηνών.
Ο Ονούφριος ήτο φιλήσυχος Μοναχός, λογιώτατος και ένθερμος πατριώτης. Ήτο δε φίλος του ονομαστού Χαρτοφύλακος Νικηφόρου του Ιβηρίτου, όστις εχρημάτισε Γραμματεύς του Αγίου Γρηγορίου Ε΄ και υπαρχηγός του Αρχιστρατήγου της Μακεδονίας Εμμανουήλ Παπά κατά την Επανάστασιν του 1821. Πνευματικήν φιλίαν διετήρει και μετά του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου, του οποίου έγραψε και τον προταττόμενον του Συναξαριστού εκείνου Βίον, καθώς και εγκριτικήν επιστολήν προτασσομένην της Νέας Κλίμακος.
Έργον του επίσης είναι ο Βίος του εξαδέλφου του Νεοσιομάρτυρος Αγίου Ευθυμίου [= του πρώτου της Τριάδος των Οσιομαρτύρων της Ιβηριτικής Σκήτης του Τιμίου Προδρόμου: Ευθυμίου, Ιγνατίου και Ακακίου, 1η Μαΐου], τον οποίον εξέδωκε το 1865 ο Καλύμνιος Μοναχός Ακάκιος. Συνέταξεν ακόμη διαφόρους εγκωμιαστικούς λόγους, ακολουθίας Αγίων, επιγράμματα εις διάφορα βιβλία κ.ά. Ο Ονούφριος εκοιμήθη υπερεβδομηκοντούτης εις την Ι. Μονήν των Ιβήρων το 1833, καταλιπών φήμην Οσίου ανδρός.
(3) Περσιάνοι: Ούτως απεκάλουν οι Έλληνες τους Τούρκους εις τους χρόνους της αιχμαλωσίας, πράγμα που προυξένει δυσαρέσκειαν εις τους δευτέρους.
(4) ῥεσάλτον (τό): Η έφοδος.
(5) Την αυτήν ημέραν, 22αν Μαρτίου 1821, ήρχισεν η Επανάστασις εις Καλάμας και Πάτρας· μίαν δε ημέραν ενωρίτερον (21ην Μαρτίου) εγένετο η πρώτη ύψωσις της Σημαίας εις Αγίαν Λαύραν και η Απελευθέρωσις των Καλαβρύτων, κατόπιν στενής πολιορκίας από της 17ης του ιδίου μηνός. Η 25η Μαρτίου ωρίσθη ως ημέρα εθνικής εορτής λόγω γενικεύσεως της Επαναστάσεως και λόγω της εορτής του Ευαγγελισμού ημέρα της απολυτρώσεως της ανθρωπότητος και ημέρα σωτηρίας του Έθνους μας· όθεν, διά τον αυτόν σκοπόν εγένετο εις την Αγίαν Λαύραν την 25ην Μαρτίου 1821 πανηγυρική Δοξολογία και πανηγυρική ύψωσις της Σημαίας του Αγώνος !
(6) Παρδούνια: Βαρδουνοχώρια Λακωνίας· οι δε Τουρκαλβανοί κάτοικοι αυτών εκαλούντο Βαρδουνιώται και Μπαρδουνιώται. Τουρκαλβανοί ήσαν και οι Λαλαίαι κάτοικοι της Ηλείας· άσπονδοι και ούτοι εχθροί των Ελλήνων.
(7) Ρίζαι(ς) και Στενόν: Χωρία της τ. επαρχίας Μαντινείας, του Νομού Αρκαδίας, 9 χλμ. από Τριπόλεως.
(8) Ο εκ Τριπόλεως (Τριπολιτσάς) της Αρκαδίας Πέτρος Αναγνώστης Ῥούντος- Ῥουντόπουλος Αναγνώστης Ῥοντόπουλος όπως εν τέλει επεκράτησε να ονομάζηται υπό των ιστορικών, είχε τον διά χειροθεσίας εκκλησιαστικόν βαθμόν του Αναγώστου (πρόκειται διά κατώτερον κληρικόν, κατέχων εν τη ιεραρχική τάξει την πρό του υποδιακόνου βαθμίδα). Ο Ῥοντόπουλος επέζησε του Αγώνος και διεκρίθη εις την συνέχειαν μεταξύ των προκρίτων της Τριπολιτσάς· μάλιστα εις έγγραφον της Εθνικής Βιβλιοθήκης με αριθ. 854, όπερ αφορά την δραστηριότητα του ιερέως Γεωργίου Πεθεριώτη η Πουρναρά [= εκ Περιθωρίου προφανώς της Τριπολιτσάς] και το οποίον προσυπογράφεται υπό 21 τώ αριθμώ Τριπολιτσιωτών την 30ήν Μαΐου 1829, ούτος υπογράφει πρώτος εξ όλων· μετ’ αυτόν υπογράφει έτερος ονομαστός Αγωνιστής του 1821, ο Πολιτικός Ρήγας Παλαμίδης.
(!) Η 12η Ιουλίου 1821, καθ’ ην εγράφη η ιστορική αύτη Επιστολή, είναι η αποφράς ημέρα όπου επληγώθη εις την παρά τας Πάτρας μάχην του Πουρναροκάστρου ο παλαιότερος γνωστός ημών γεννήτωρ-ήρως και Οπλαρχηγός των Καμενιάνων Αροανίας Καλαβρύτων -Ξενοχρήστος
Καμενιανίτης, ηρωϊκώς πεσών εις άλλην εν Πάτραις μάχην την 9ην Σεπτεμβρίου 1822.
