Ο Γέρων Μάξιμος Ιβηρίτης στο ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ: Ο θρυλικός Καλαβρυτινός Οπλαρχηγός τού 1821, Ξενοχρήστος Καμενιανίτης

Προς το ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ – Υπό του Γέροντος Μαξίμου Ιβηρίτου

Ο παλαιός και ιστορικός ούτος Ναΐσκος, όστις κατά την τοπικήν παράδοσιν εκτίσθη το πιθανώτερον κατά τους χρόνους της Τουρκοκρατίας εις την Πελοπόννησον και φιλοξενεί τον εξακουστόν ήρωα του Ιερού Αγώνος του 1821, ευρίσκεται εις την κορυφήν περιόπτου διασέλλου άνωθεν της Κρυσταλλοβρύσεως, παρά την λεγομένην «Μακελλαριάν οδόν» η «Καλαβρυτινόν δρόμον».

Το Εξωκκλήσιον περιβάλλεται υπό μεγάλων δρυών και εις το κέντρον περίπου της βορείου αυτού πλευράς ῥέει εις εν σκαλιστόν πέτρινον κοίλωμα (γούρναν) κρυστάλλινον αγιασματικόν ύδωρ, προς θεραπείαν των προσκυνητών, οδηγούμενον ενταύθα δι’ υπογείου τεχνικού αύλακος εκ της νοτίου πλευράς του Ναΐσκου.

Παρά την βρύσιν ταύτην ευρίσκεται επί 204 συνολικά έτη ο αδιασάλευτος τάφος του περιωνύμου Καλαβρυτινού Εθνικού Προμάχου Ξενοχρήστου Καμενιανίτου, ταφέντος εις το ίδιον μέρος προς την πλευράν του Ιερού Βήματος μεθ’ άλλων πέντε συναγωνιστών αυτού τον Σεπτέμβριον του 1822.

Επί του τάφου τούτου παρέστημεν διά πρώτην φοράν τον Σεπτέμβριον του 1994 και εψάλομεν ύμνους εγκωμίους μετά του αυταδέλφου μας Κωνσταντίνου Χρ. Νικολοπούλου, εν τώ μνησθήναι ημάς την υπέρ Πίστεως και Πατρίδος θυσίαν του γενάρχου μας Οπλαρχηγού.

Εις το Εξωκκλήσιον του Αγίου Αθανασίου την 2αν Μαΐου εκάστου έτους εγίνοντο εν καιρώ αιχμαλωσίας διάφοροι συγκεντρώσεις υπό των υποδούλων Ελλήνων, ονομαζόμεναι «σινάφια», όπου με την ευκαιρίαν της πανηγύρεως εδίδετο η ευκαιρία εις αυτούς να συζητούν ανενοχλήτως διάφορα Κοινωνικά και κυρίως Εθνικά θέματα. Ο τόπος των ῥηθέντων «σιναφίων» έμελλε να γίνη εν καιρώ και ο τάφος του λεοντοθύμου Καλαβρυτινού Οπλαρχηγού του 1821 Ξενοχρήστου Καμενιανίτου, τον θάνατον του οποίου εξύμνησεν αρκούντως η λαϊκή μούσα.

Το θρυλικόν αυτού όνομα καταγράφεται μεταξύ των Πολεμάρχων του 1821 εις τα Απομνημονεύματα του Εθνεγέρτου Παλαιών Πατρών Γερμανού. Το δε απαράμιλλον πατριωτικόν και αγωνιστικόν αυτού φρόνημα άδεται εν χορώ εις τον Μωρέαν και αντιλαλεί εις τα Αρκαδικά, Αχαϊκά και Ηλειακά όρη: «Τον Ξενοχρήστο σκότωσαν/στής Πάτρας το καστέλλι/καί ’κάτσαν και τον κλαίγανε/οκτώ καπεταναίοι… <πουλάκια κι αηδονάκια μην κελαηδήσετε, κοιμάτ’ ο Ξενοχρήστος μην τον ξυπνήσετε…>».

Εις τον ήρωα Ξενοχρήστον ανεγνωρίζετο υπό πάντων, Ελλήνων τε και κατακτητών Οθωμανών, κάτι τι το υπερφυσικόν. Διαθρυλείται εκ παραδόσεως, ότι εις το τρέξιμον δεν τον προέφθανον τα καλπάζοντα άλογα των εχθρών και τα Τουρκικά βόλια δεν είχον επάνω του φονικήν δύναμιν, ει μη μόνον όταν ο ίδιος ο Θεός ώρισε τον θάνατόν του και μάλιστα «μέ ασημένιο βόλι» ελευθέρου σκοπευτού, ότε προς στιγμήν είχεν αποχωρισθή εκ σωματικής ανάγκης το Τίμιον Ξύλον, όπερ έφερε πάντοτε μεθ’ εαυτού εις τας μάχας.

Ο θάνατος του Ξενοχρήστου εις το «πεδίον της μάχης του Πουρναροκάστρου Πατρών» ωρίσθη παρά Θεού, διά να ποτίση ενωρίς με το αίμά του το Δένδρον της Ελευθερίας, καθώς και άλλοι πρόδρομοι της Εθνικής μας Παλιγγενεσίας, όπως: ο Κλεφταρματολός των Καλαβρύτων Αθανάσιος Πετιμεζάς (†1804), ο επιφανέστερος των αρματολών της Πελοποννήσου Καπετάν Ζαχαριάς Μπαρμπιτσιώτης († 1805), ο ήρως του Λεβιδίου Αρκαδίας Κερτεζίτης Οπλαρχηγός Αναγνώστης Στριφτόμπολας (†1821) κ.ά.

Ο Ξενοχρήστος, όστις επολέμησεν αρχικώς την 17ην Μαρτίου 1821 μετ’ άλλων τοπικών Οπλαρχηγών διά την Απελευθέρωσιν των Καλαβρύτων και της πλησίον Κερτέζης, και ακολούθως διά την Απελευθέρωσιν του Πουσίου και του Λάλα Ηλείας, καθώς και αυτής της Αχαϊκής πόλεως των Πατρών, χαρακτηρίζεται κατά την τοπικήν παράδοσιν «από τα πρώτα πέντε σπαθιά του Αγώνος». Ο ίδιος είχε βαθείαν πίστιν προς την Αγίαν μας Εκκλησίαν και έζη ως γνήσιος Ορθόδοξος Χριστιανός.

Η Θεία Πρόνοια ωκονόμησε, προφανώς, όπως ο ήρως ταφή εις το ορεινόν Εξωκκλήσιον του Αγίου Αθανασίου της Κρυσταλλοβρύσεως <πρώην Μπαρδικώστα Πατρών, αντί του ομωνύμου ορεινού Εξωκκλησίου του Χερῥώματος Καμενιάνων Αροανίας Καλαβρύτων, συμφώνως με το διασωθέν στιχούργημα των Καλαβρυτινών, διά να αποτελή εσαεί σύμβολον Αθανασίας και διαχρονικόν σύνδεσμον μεταξύ των αυτοχθόνων ορεσιβίων Αρκάδων και Αχαιών κατοίκων, και των εγγύς αρχαίων Ολυμπίων Ηλείων.

Με την σκέψιν ταύτην ιστορήσαμεν και την εντετοιχισμένην αναθηματικήν πλάκα εις την πρόσοψιν του ορεινού τούτου Εξωκκλησίου του Αγίου Αθανασίου επί του Παναχαϊκού βουνού, έχουσαν ως εξής:

«ΕΝΘΑΔΕ ΚΕΙΤΑΙ/Ο ΘΡΥΛΙΚΟΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ/ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ ΤΟΥ 1821/ΞΕΝΟΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΜΕΝΙΑΝΙΤΗΣ/ΦΟΝΕΥΘΕΙΣ ΤΗΝ 9ην ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1822/ΠΟΛΕΜΩΝ ΤΟΥΣ ΤΟΥΡΚΟΥΣ/ΕΙΣ ΤΟ ΠΟΥΡΝΑΡΟΚΑΣΤΡΟΝ ΠΑΤΡΩΝ/ΩΣ ΛΕΩΝ ΕΚΟΙΜΗΘΗ/ ΚΑΙ ΜΗ ΤΙΣ ΕΓΕΡΕΙ ΑΥΤΟΝ/ΟΙ ΑΠΟΓΟΝΟΙ/Γ.Μ.Ι.».

Ο ένδοξος ούτος Οπλαρχηγός του 1821, Ξενοχρήστος Καμενιανίτης, τυγχάνει κατ’ ευθείαν πρόγονος εξ αίματος και γενάρχης της ημετέρας οικογενείας του Ερυμανθίου χωρίου των Καμενιάνων Αροανίας Καλαβύτων. Διά των κατορθωμάτων αυτού, μεταφερθέντων διά στόματος του πατρός μας, εγαλουχήθημεν και ημείς εκ νεότητος εις τα όσια και τα ιερά της Πατρίδος μας.

Επί τη ευκαιρία της κατασκευής ορειχαλκίνης προτομής του [= ημετέρα δαπάνη και φιλοτεχνία του Αθηναίου γλύπτου Γεωργίου Ρούσση], κοσμούσης από του 2002 την κεντρικήν πλατείαν των Καμενιάνων Αροανίας Καλαβρύτων, συνεγράψαμεν δι’αυτόν δύο ιστορικούς τόμους: εις τον πρώτον εκδοθέντα τόμον το 2000 κατεχωρήσαμεν τα όσα βιβλιογραφικώς τε και προφορικώς παρελάβομεν περί αυτού, και εις τον δεύτερον εκδοθέντα τόμον το 2005 κατεχωρήσαμεν βιβλιοκριτικά σημειώματα, έγγραφα και επιστολάς διά την κατασκευήν της προτομής του, τα περί των Αποκαλυπτηρίων αυτής, επίλεκτα άρθρα κ.ά.

Με τον εντοπισμόν όμως του φακέλλου του εις την Εθνικήν Βιβλιοθήκην των Αθηνών περί τα μέσα Μαρτίου 2013 υπό του εγκρίτου ερευνητού Αθανασίου Τζώρτζη, καταγομένου εκ του Προφήτου Ηλιού < πρώην Γκέρμπεσι Καλαβρύτων, και την δημοσίευσιν των ευρεθέντων εγγράφων εις τον Δ΄τόμον του παρ’ αυτού εκδοθέντος εμπεριστατωμένου Ιστορικού Λεξικού της επαρχίας Καλαβρύτων κατά το επόμενον έτος 2014, τα εφεξής στοιχεία παρουσιάζονται επηυξημένα και εν μέρει ανατεθεωρημένα χρονολογικώς, όπως κατεχωρήθησαν εις έτερον πόνημά μας, υπό τίτλον: «Φωτειναί Καλαβρυτιναί Σελίδες 1821. Ιστορικόν Λεύκωμα Καλαβρύτων επί τη Διακοσιετηρίδι 1821-2021», Άγιον Όρος † Καλάβρυτα, σελ. 129 κ.ε.

Ο Ξενοχρήστος εγεννήθη περί το 1790 εις το Μπουλιάρι(ον) η Μπολιάρι(ον) της επαρχίας Γορτυνίας του νομού Αρκαδίας, εκ πτωχών γονέων. Είχε 4 εν όλω αδελφούς, εκ των οποίων ο είς ήτο Μοναχός εις τα Ιεροσόλυμα και εις τον καιρόν της Επαναστάσεως ήλθεν εις την Αγίαν Λαύραν των Καλαβρύτων, διά να συμμετάσχη ενεργώς εις τον Αγώνα της Ελευθερίας.

Ο ίδιος είχε προμηθεύσει τον Ξενοχρήστον με Τίμιον Ξύλον, το οποίον τον εφύλαττε και τον ενίσχυεν εις τας μάχας. Συμφώνως με την απογραφήν του 1829 των Μοναχών της Αγίας Λαύρας επί Μητροπολίτου Κερνίτσης και Καλαβρύτων Πολυκάρπου, εις το Μοναχολόγιον της Μονής αναφέρεται το όνομα Ιγνάτιος Μοναχός Καμενιανίτης ετών 45. Προφανώς ούτος ήτο ο ειρημένος αδελφός του ήρωος.

Οι γονείς του Ξενοχρήστου, ένεκα της εθνικής των δράσεως και του βεβαίου κινδύνου εκ των Τούρκων, οίτινες εμάστιζον τώ καιρώ εκείνω την Γορτυνίαν, ανεζήτησαν άλλην πατρίδα. Ούτως, ήλθον πανοικί και εγκατεστάθησαν εις το Ερυμάνθιον ορεινόν χωρίον των Καμενιάνων Καλαβρύτων του νομού Αχαΐας. Ο ήρως συνεδέθη στενώτατα με την νέαν αυτού πατρίδα εκ της παιδικής του ηλικίας.

Το βαπτιστικόν του όνομα ήτο Χρήστος. Ως επώνυμον δεν εχρησιμοποίει μόνον έν, αλλά διάφορα τοιαύτα [= Νικολόπουλος, Ρουμελιωτάκος κ.ά.], ώστε να είναι ολιγώτερον γνωστός εις το Τουρκικόν στοιχείον κατά την αρχικώς ποικιλότροπον προεπαναστατικήν του δράσιν. Το δε χαϊδευτικόν παρωνύμιον Ξενοχρήστος [= Ξένο(ς),Χρήστος], απεδόθη εις αυτόν υπό των Καμενιανιτών ένεκα της ξενιτείας του. Εκαλείτο όμως και Χρηστάρας, εκ του παραστήματος και των πολλών αυτού ανδραγαθημάτων κατά των Τούρκων.

Ότε ηνδρώθη, ενυμφεύθη εις τους Καμενιάνους την Καμενιανίτισσαν Αικατερίνην Διδάχου, αδελφήν του μετέπειτα πιστού συνεργάτου και συμπολεμιστού του εις τας μάχας, υπαξιωματικού Νικολάου Διδάχου. Αλλά και προπολεμικώς ο Διδάχος ανήκεν εις την ομάδα του Ξενοχρήστου, διά την στρατολογίαν και εκπαίδευσιν των αρματολών και κλεφτών της Ερυμανθίου Καπριβαίνης. Καθώς ελέχθη, εις τον Ξενοχρήστον ανεγνωρίζετο υφ’ Ελλήνων τε και Τούρκων κάτι τι το υπερφυσικόν, ερμηνευόμενον υπό των θρησκευτικώς πιστευόντων εις το Τίμιον Ξύλον, το οποίον έφερε μεθ’ εαυτού· διότι πράγματι, τα Τουρκικά βόλια δεν τον ήγγιζον και έκοπτε τους εχθρούς.

Ο ήρως ανήκει επίσης εις την χορείαν των παλαιοτέρων Καλαβρυτινών Φιλικών, όστις εγνώριζε τα μυστικά των. Ούτως εξηγείται και το συμβάν κατά το θέρος του 1820, ότε εκτύπησε με το δίκρανον τον Τούρκον φοροεισπράκτορα εις το εν Καμενιάνοις αλώνιον αυτού, λέγων προς εκείνον την ιστορικήν φράσιν: «Του χρόνου ούτ’ εσύ σπαής, ούτ’ εγώ φορολογούμενος», και αφού τον έρῥιψε κάτωθεν του αλωνίου του και ύψωσεν εκεί την πρώτην Επαναστατικήν Σημαίαν των Καμενιάνων, ανεχώρησε διά μεγαλυτέραν κατά των τυράννων δράσιν.

Ο ίδιος ενδέχεται να μετέβη πρότερον εις τα Επτάννησα και να έλαβε πολεμικάς γνώσεις εις τα εκεί ξένα στρατόπεδα [= Ῥωσικά,Γαλλικά, Αγγλικά], με αποτέλεσμα να γίνη στρατολόγος και εκπαιδευτής των αρματολών και κλεφτών της περιοχής του τόσον προεπαναστατικώς, όσον και κατά την Επανάστασιν.

Ως γνωστόν, το 1803 μετά τον εκτοπισμόν των Σουλιωτών από των ιδίων εστιών και τον διωγμόν των αρματολών Ζαχαριά Μπαρμπιτσιώτου, Κολοκοτρωναίων, Αθανασίου Πετμεζά και άλλων Στερεοελλαδιτών, τούτους ήρχισαν να προσηλυτίζουν οι Ῥώσοι διά του παρ’ αυτοίς υπηρετούντος ταγματάρχου Νικολάου Παγκάλου. Ούτως ήρχισεν ο καταρτισμός Ελληνικών σωμάτων εν τη Επτανήσω, άτινα επεκταθέντα είτα επί Γάλλων και Άγγλων έως και του 1816 επί μίαν 10ετίαν, κατήρτισαν τον πυρήνα δι’ ού επετεύχθη το 1821 η Ελληνική Εθνεγερσία.

Εάν ανατρέξωμεν εις τα όσα συνέβησαν εις την πρώτην πολιορκίαν της πόλεως των Καλαβρύτων την 17ην Μαρτίου 1821 , ότε ο Ξενοχρήστος Καμενιανίτης, ο Στάθης Χρυσανθακόπουλος εκ Δεσινού και ο Παναγιώτης Κόσκορης εκ Σαββανών έλαβον μετ’ άλλων διακοσίων Καλαβρυτινών ιδιαιτέραν διαταγήν από τους ανωτέρους των στρατιωτικούς και πολιτικούς άρχοντας να πολιορκήσουν την πρωτεύουσαν των Καλαβρύτων, και να κυριεύσουν τους Τρείς Πύργους αυτών και τας κατοικίας των εκεί Τούρκων, καταλήγομεν αβιάστως εις το συμπέρασμα [= όπως άλλως τε διασώζει και η τοπική παράδοσις], ότι ο φερόμενος ως Ζαϊμικός Ξενοχρήστος Καμενιανίτης «ήτο από τα πέντε πρώτα σπαθιά του Αγώνος».

Το μητρώον Αγωνιστών του 1821 της Εθνικής Βιβλιοθήκης τον αναφέρει ως Ξενόπουλον Χρήστον η Ξενοχρήστον καταγόμενον από τα Καλάβρυτα, με παλαιόν αριθμόν μητρώου 16342, αύξ. αριθ. εις το χειρόγραφον ευρετήριον 5106 και τάξιν δευτέραν. Εις τον προσωπικόν του φάκελλον αναφέρεται ως καταγόμενος από τους Καμενιάνους, και εκεί υπάρχει Αίτησις της χήρας αυτού Αικατερίνης, «φυσικής επιτρόπου των ανηλίκων τέκνων της» Νικολάου, Ευφροσύνης, Ελένης και Γιαννούλας, συνταχθείσα εις τα Καλάβρυτα την 15ην Νοεμβρίου 1846, και απευθυνομένη προς τον Βασιλικόν έπαρχον Καλαβρύτων, από τον οποίον εζήτει να την διαβιβάση μετά των συνημμένων Πιστοποιητικών προς την εν Αθήναις αρμοδίαν επί των Θυσιών και Αγώνων Επιτροπήν, ίνα της δοθή αμοιβή διά τους αγώνας του αποβιώσαντος συζύγου της. Την Αίτησιν διά την αγράμματον Αικατερίνην υπογράφει ο υιός της Νικόλαος Χριστόπουλος. Υπάρχουν δε συνημμένα και τα εξής έγγραφα:

1) Αποδεικτικόν, συνταχθέν εν Αθήναις με ημερομηνίαν 8η Μαρτίου 1846, το οποίον υπογράφει ο Ανδρέας Λόντος και αναφέρει, ότι: «Ο Χρήστος Ξενόπουλος από το χωρίον Καμενιάνους της Επαρχίας Καλαβρύτων, ανήρ ανδρείος και ζωηρός άμα ήρξατο ο ελληνικός αγών, λαβών τα όπλα έτρεξεν υπό τας διαταγάς του αοιδίμου Ζαΐμη· ο άνδρας ούτος εις όλας τας περιστάσεις εις άς πολλάκις παρευρέθην και εγώ μετά του μακαρίτου Ζαΐμη πολεμών, έδειξεν απαραδειγμάτιστον ανδρείαν, και τέλος κατά το έτος 1822 μήνα Σεπτέμβριον πολεμών εις το Πουρναρόκαστρον υπό τας διαταγάς του ανωτέρω ειρημένου έδειξε τεραστίαν ανδρείαν, και εκεί έπεσεν εις την μάχην ενδόξως, εγκαταλιπών οικογένειαν πολυάριθμον, συγκειμένην από την σύζυγόν του τέσσαρας θυγατέρας και ένα υιόν άπαντας απόρους, οίτινες ουδέποτε έλαβον βοήθειάν τινα, ει μη επί Κυβερνήτου μικράν τινα σύνταξιν, ήτις έπαυσε μετά τον θάνατον του Κυβερνήτου./ Εν Αθήναις τη 8η Μαρτίου 1846./Ανδρέας Λόντος…». Είτα ομολογούν την αλήθειαν οι Κανέλλος Δεληγιάννης και Σωτήριος Θεοχαρόπουλος, και επικυρούται από τον δημαρχιακόν πάρεδρον η γνησιότης των υπογραφών αυτών την 9ην Μαρτίου 1846.

2) Πιστοποιητικόν με ημερομηνίαν 10η Νοεμβρίου 1846, το οποίον υπογράφει ο Γεώργιος Λεχουρίτης και αναφέρει ότι: «Πιστοποιώ ο υποφαινόμενος… ότι ο Χρήστος Ξενοχρήστος εκ του χωρίου Καμενιάνων του δήμου Αροανείας της επαρχίας Καλαβρύτων, άμα ήρχισεν ο υπέρ της ελευθερίας της πατρίδος ιερός αγών ήρπασε τα όπλα εις τας χείρας και ως λέων έτρεξε κατά των εχθρών, παρευρέθη εις την μάχην των Καλαβρύτων, της Κερτέζης, εις Λάλα και Πούσι, εις Πουρναρόκαστρον, όπου εκεί έδειξε παραδειγματικήν γενναιότητα, πολεμών κατά των εχθρών πληγώνοντας και φονεύοντας και καταδιώκοντας τους εχθρούς, όπου και έγινε θύμα φονευθείς εις το πεδίον της μάχης, ο οποίος ήτον και αναγνωρισμένος ως αξιωματικός επικεφαλής 150:στρατιωτών: Εγκατέλιπε δε πολυάριθμον οικογένειαν, σύζυγον, εν άρῥεν παιδίον και τρία θήλεα, εις πολλήν μικράν ηλικίαν, λιμοκτονούντες ως σήμερα τον επιούσιον άρτον./Κατ’ αίτησιν, όθεν της διαληφθείσης συζύγου του, της επαφίεμεν την παρούσαν πιστοποίησιν προς χρήσίν της./Εν Καλαβρύτοις τη 10η Νοεμβρίου 1846./Γεώργιος Λεχουρίτης».

3) Πιστοποιητικόν του Δημάρχου Αροανείας [= αντ’ αυτού του παρέδρου Ανδρέου Κ. Πετιμεζά] εκ Σοπωτού την 12ην Νοεμβρίου 1846, βεβαιούντος ότι ο Χρήστος Ξενόπουλος εκ του χωρίου Καμενιάνοι εφονεύθη κατά Σεπτέμβριον του 1822 εις την μάχην του Πουρναροκάστρου Πατρών και άφησε πολυάριθμον οικογένειαν από την σύζυγόν του και τέσσερας θυγατέρας και ένα υιόν, απόρους και δυστυχούντας. Αναφέρει επίσης, ότι ο υιός του Νικόλαος και η χήρα Αικατερίνη ζούν εις τους Καμενιάνους εν άκρα πενία. Το έγγραφον εξεδόθη κατόπιν Αιτήσεως της χήρας Αικατερίνης και του υιού του Νικολάου (κυτ. 153, αριθ. 30).

{Επισημειώσεις}:
α) Η Αίτησις της χήρας του ήρωος Αικατερίνης το 1846, ως «φυσικής επιτρόπου των ανηλίκων τέκνων της», παραπέμπει εις την κηδεμονίαν, ην είχεν επί των τέκνων της από τον καιρόν της τελευτής του συζύγου της Ξενοχρήστου, καθότι το ειρημένον έτος υποβολής της Αιτήσεως τα τέκνα της είχον ενηλικιωθή. Ως γνωστόν, η ενηλικιότης εν Ελλάδι ωρίσθη από του 21ου έτους διά του νόμου 1836.

β) Εις τα υπ’ αριθ. 1 και 3 έγγραφα αναφέρεται ότι ο ήρως, εκτός ενός άρῥενος τέκνου είχε και τέσσαρας θυγατέρας· ενώ εις το υπ’ αριθ. 3 έγγραφον τρείς θυγατέρας με τα ονόματα αυτών. Κατά την οικογενειακήν όμως παράδοσιν έχομεν και το όνομα της τετάρτης θυγατρός του Ξενοχρήστου· πρόκειται διά την Δήμητραν, νυμφευθείσαν εις την οικίαν των Θεοδωρακοπουλαίων (Γεγέϊκα) εν Καμενιάνοις.

γ) Εις το υπ’ αριθ. 2 έγγραφον, υπογραφόμενον υπό του Οπλαρχηγού Γεωργίου Λεχουρίτου, ο Ξενοχρήστος αναφέρεται ως «αναγνωρισμένος αξιωματικός επικεφαλής 150:στρατιωτών»· ήτο τότε Εκατοπεντηκόνταρχος.

§ Ως γνωστόν, διά ψηφίσματος της 9ης Ιανουαρίου 1822 της εν Επιδαύρω Α΄ Εθνικής Συνελεύσεως καθωρίσθησαν οι βαθμοί των ατάκτων, οίτινες ήσαν 1) Αξιωματικοί: Στρατηγός, Αντιστράτηγος Χιλίαρχος, Υποχιλίαρχος, Ταξίαρχος, Εκατόνταρχος, Πεντηκόνταρχος και Σημαιοφόρος· και 2) Υπαξιωματικοί: Εικοσιπένταρχος και Δέκαρχος. Εκάστη Εκατονταρχία είχεν 1 Εκατόνταρχον και 100 Στρατιώτας (πρβλ. Γ.Ε.Σ., Ιστορία της Οργανώσεως του Ελληνικού Στρατού 1821-1954, σελ. 4).

§ Την 21ην Απριλίου 1822, ότε εγένετο η καταγραφή των Αξιωματικών ενός Συντάγματος Πεζικού εκ δύο Ταγμάτων [= του ιδρυθέντος Σώματος υπό του Μαυροκορδάτου], το Σύνταγμα με Συνταγματάρχην Διοικητήν ηρίθμει 200 άνδρας. Όθεν, ο Ξενοχρήστος, ως επικεφαλής Αξιωματικός 150 Στρατιωτών, θα έφερε τον ανάλογον περίπου βαθμόν (πρβλ. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, «Εκδοτική Αθηνών» Α.Ε., 1975, σελ. 231). Μετά δε τον Αγώνα, δι’ ευνοήτους συνταξιοδοτικούς κυρίως λόγους, πολλών Αξιωματικών οι βαθμοί εμειώθησαν.

§ Εις ό,τι αφορά τας τάξεις των Αγωνιστών του 1821 εις το Αρχείον της Εθνικής Βιβλιοθήκης, ούτοι είχον καταταχθή εις 3 κατηγορίας: Αξιωματικούς, Υπαξιωματικούς και Στρατιώτας· οι δε Αξιωματικοί εις 7 τάξεις: Στρατηγών, Συνταγματαρχών, Αντισυνταγματαρχών, Ταγματαρχών, Λοχαγών, Υπολοχαγών και Ανθυπολοχαγών. Οι Στρατηγοί και οι Συνταγματάρχαι αντημείφθησαν με πολιτικάς θέσεις. Ως Υπαξιωματικοί εθεωρήθησαν οι Μπουλουξήδες η Μπουκαδόροι·ούτοι ωδήγουν μικρόν αριθμόν Στρατιωτών, πολεμούντες πλησίον Οπλαρχηγών, και διηρέθησαν εις Υπαξιωματικούς α΄καί β΄τάξεως (πρβλ. Τζώρτζη Αθανασίου Δ., Ιστορ. Λεξικό, ως άν., τόμ. ΣΤ΄, σελ. 318).

δ) Μέχρι της ευρέσεως του φακέλλου του Ξενοχρήστου εις την εν Αθήναις Εθνικήν Βιβλιοθήκην, επιστεύετο ότι ούτος ετελεύτησε μετά τον τραυματισμόν του εις την γενομένην μάχην του Πουρναροκάστρου την 12ην Ιουλίου 1821. Τον τραυματισμόν αναφέρει ο Π.Π.Γερμανός εις τα Απομνημονεύματά του (πρβλ. Γερμανού Μητροπολίτου Π.Πατρών, Απομνημονεύματα περί της Ελληνικής Επαναστάσεως της Ελλάδος, από του 1820 μέχρι του 1823, εκδιδόμενα παρά του Κυρίου Καλλινίκου Καστόρχη, Σχολάρχου Καλαμών, έκδ. β΄, εν Αθήναις 1837, σελ. 54-55). Όμως επιζήσας τότε, έπεσεν ηρωϊκώς τον Σεπτέμβριον του 1822 εις άλλην ενταύθα μάχην, και ετάφη εις το Εξωκκλήσιον του Αγίου Αθανασίου ΝΔ. του χωρίου Μπαρδικώστα<Κρυσταλλοβρύσεως Πατρών [= ΝΑ. της Ιεράς Μονής Ομπλού] επί του Παναχαϊκού όρους.

Ο εκ Δεσινού Αροανίας Καλαβρύτων Πρωθιερεύς Νικόλαος Παπαδόπουλος, εις την εκδοθείσαν επηυξημένην μελέτην αυτού το 1969 διά την Ιεράν Μονήν Ζωοδόχου Πηγής Δροβολοβού Καλαβρύτων, αναφέρει ως ημερομηνίαν θανάτου του Ξενοχρήστου την 9ην Σεπτεμβρίου 1821 (σελ. 26). Η ιδία ημερομηνία παρατίθεται και εις το Ιστορικόν Λεξικόν των Πατρών του Κώστα Ν. Τριανταφύλλου. Ως εκ τούτου, η 9η Σεπτεμβρίου [= ουχί του 1821, αλλά του 1822] είναι η ημέρα του θανάτου του ήρωος.

Το ένδοξον επίσης τέλος του Ξενοχρήστου, συμφώνως και με την Καλαβρυτινήν μούσαν, ήτις συνέθεσε το εφεξής ποίημα διά τον θάνατον αυτού, ερμηνεύεται ότι συνέβη εις το Ῥίον των Πατρών, ένθα εκεί ευρίσκεται και το μεσαιωνικόν φρούριον, καλούμενον καστέλλι(ον) του Μωρέως. Αλλά και εις το Πουρναρό<καστρον υπήρχε φρούριον, καστέλλι(ον). Ιδού άπαν το εις δημώδη ποίησιν θαυμαστόν τούτο στιχούργημα των Καλαβρυτινών, δημοσιευθέν αρχικώς εις το περιοδικόν «Χελμός» Ακράτας (φύλ. Ιανουαρίου 1956) υπό του αειμνήστου Δεσινιώτου Πρωθιερέως Νικολάου Παπαδοπούλου, εις το οποίον προσετέθησαν παρ’ ημίν και οι εκ παραδόσεως τελευταίοι στίχοι: Αφήνω γειά ψηλά βουνά…:

«Τον Ξενοχρήστο σκότωσαν/στής Πάτρας το καστέλλι/καί ’κάτσαν και τον κλαίγανε/οκτώ καπεταναίοι./-Παιδιά μου, μη μαλώνετε,/παιδιά μ’, μην οχτρεβώστε·/εγώ δεν έχω τίποτε,/λίγο ’μαι λαβωμένος,/στό χέρι και στο δάκτυλο/πού ᾿χα την αρραβώνα./Μόν’ πάρτε με και σύρτε με/ψηλά στον Αϊ Θανάση, /πού ’ναι τα δέντρα τα δασιά/τά δασοφυτρωμένα./Κόφτε κλαριά και στρώστε μου,/κλαριά να με σκεπάστε,/καί στην δεξιά μου την μεριά/ν’ αφήστε παραθύρι·/νά μπαινοβγαίνουν τα πουλιά,/νά φέρνουνε χαμπέρι,/πώς πολεμούν οι Έλληνες/πώς πολεμούν τους Τούρκους./Αφήνω γειά ψηλά βουνά/καί σείς κοντοραχούλες·/αφήνω και στους Έλληνες/τούς Τούρκους να τους κάψουν».

Εκ των Καμενιάνων Αροανίας Καλαβρύτων ανεδείχθησαν επίσης εις τον Ιερόν Αγώνα του 1821 ο ῥηθείς υπαξιωματικός Νικόλαος Διδάχος και οι Αγωνισταί: Παναγιώτης Φωτόπουλος η Γεωργακόπουλος, Βασίλειος Γιαννόπουλος, Αθανάσης Αντωνόπουλος, Γιαννάκης Αντωνόπουλος, Δημήτριος Αντωνόπουλος και Ασημάκης Λάγιος (βλ. Νικολοπούλου Μαξίμου (Μοναχού) Ιβηρίτου, Ιστορικαί Σελίδες, Ξενοχρήστος Καμενιανίτης-ο θρυλικός Καλαβρυτινός Οπλαρχηγός του 1821, Άγιον Όρος 2000, σελ. 101-182.-Του ιδίου, Ιστορικά Σημειώματα, Ξενοχρήστος Καμενιανίτης-Τιμή και Δόξα, Άγιον Όρος 2005, σελ. 9 κ.ε.- Του Ιδίου, Φωτειναί Καλαβρυτιναί Σελίδες 1821. Ιστορικόν Λεύκωμα Καλαβρύτων επί τη Διακοσιετηρίδι 1821-2021, Άγιον Όρος † Καλάβρυτα, σελ. 129 κ.ε. -Τζώρτζη Αθανασίου Δ., Ιστορικό Λεξικό της επαρχίας Καλαβρύτων, τόμ. Δ΄, Αθήνα 2014, σελ. 433-438).