Μουσουλμάνοι: Το ερώτημα αν το Ισλάμ είναι θρησκεία ειρήνης ή αν εμπεριέχει θεολογικά στοιχεία που νομιμοποιούν τη βία επανέρχεται διαρκώς στον δημόσιο διάλογο, ιδίως μετά από τρομοκρατικές επιθέσεις και πολεμικές συγκρούσεις.
Ρεπορτάζ – Έρευνα : Γιώργος Θεοχάρης- ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Σύμφωνα με αναλύσεις του ΟΗΕ, η θρησκευτική βία συχνά εργαλειοποιείται πολιτικά, όμως η θεολογική βάση παραμένει αντικείμενο έντονης αντιπαράθεσης σε ακαδημαϊκό και γεωπολιτικό επίπεδο.
Ειρηνική καθημερινότητα και σκληρά εδάφια
Εκατοντάδες εκατομμύρια Μουσουλμάνοι ζουν ειρηνικά σε δημοκρατικές κοινωνίες, εργάζονται, σπουδάζουν και συνυπάρχουν με άλλες θρησκείες. Έρευνες του Pew Research Center δείχνουν ότι η πλειονότητα των Μουσουλμάνων απορρίπτει τη βία κατά αμάχων. Ωστόσο, το ίδιο το Κοράνι περιλαμβάνει εδάφια που μιλούν για πόλεμο, υποταγή και τιμωρία απίστων, γεγονός που δημιουργεί ένα βαθύ ερμηνευτικό χάσμα, όπως υποστηρίζει στο vimaorthodoxias.gr Καθηγητής Πανεπιστημίου Γιάννης Κομνηνός
Το ζήτημα της κυριολεκτικής ερμηνείας
Σε αντίθεση με τη Βίβλο, το Κοράνι θεωρείται από το Ισλάμ άμεσος και αμετάβλητος λόγος του Θεού. Αυτό καθιστά την επανερμηνεία δύσκολη, καθώς η έννοια της «καινοτομίας» (bid’ah) αντιμετωπίζεται αρνητικά. Σύμφωνα με θεσμικές αναλύσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, η κυριολεκτική ανάγνωση ιερών κειμένων μπορεί να οδηγήσει σε σύγκρουση με τα ανθρώπινα δικαιώματα, όταν αποσπάται από το ιστορικό και κοινωνικό της πλαίσιο.
ISIS και θεολογική νομιμοποίηση
Το Ισλαμικό Κράτος (ISIS) υποστήριξε ότι εφαρμόζει κατά γράμμα το Κοράνι και τα Χαντίθ. Μαζικές εκτελέσεις, δουλεία γυναικών και διώξεις Χριστιανών και Γιαζίντι αιτιολογήθηκαν με θρησκευτικά επιχειρήματα. Παρότι διεθνείς οργανισμοί, όπως η Διεθνής Αμνηστία, χαρακτηρίζουν αυτές τις πρακτικές εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, το πρόβλημα παραμένει: οι τζιχαντιστές αντλούν τα επιχειρήματά τους από αναγνωρισμένα ισλαμικά κείμενα.
«Αθώοι» και «ένοχοι» στη θεολογία
Στη δυτική πολιτική ρητορική γίνεται συχνά λόγος για «αθώα θύματα». Ωστόσο, στο Κοράνι η έννοια της αθωότητας δεν ταυτίζεται με τη δυτική αντίληψη. Η απιστία, η αποστασία ή η απόρριψη του Ισλάμ θεωρούνται σοβαρά αμαρτήματα. Νομικές γνωμοδοτήσεις που παρουσιάστηκαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επισημαίνουν ότι αυτή η θεολογική διαφοροποίηση δυσκολεύει τον διάλογο μεταξύ ισλαμικών κοινωνιών και ευρωπαϊκών θεσμών.
Γιατί, τότε, υπάρχουν ειρηνικοί Μουσουλμάνοι;
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι γιατί κάποιοι γίνονται βίαιοι, αλλά γιατί οι περισσότεροι δεν γίνονται. Η απάντηση βρίσκεται πέρα από το Κοράνι: οικογένεια, πολιτισμός, εθνικό δίκαιο, εκπαίδευση και κοινωνικές αξίες παίζουν καθοριστικό ρόλο. Πολλοί Μουσουλμάνοι στη Δύση έχουν επηρεαστεί από τον χριστιανικό ανθρωπισμό, τον Διαφωτισμό και την έννοια της ατομικής ελευθερίας, στοιχεία που λειτουργούν ως ανάχωμα στον θρησκευτικό φανατισμό.
Η σύγκρουση Ισλάμ – Δύσης δεν είναι μονοδιάστατη
Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο τη θρησκεία, αλλά και τη γεωπολιτική ισχύ, τις μεταναστευτικές ροές και τις κοινωνικές ανισότητες. Η εργαλειοποίηση του Ισλάμ από αυταρχικά καθεστώτα και εξτρεμιστικές ομάδες τροφοδοτεί έναν φαύλο κύκλο βίας, φόβου και ισλαμοφοβίας, που τελικά πλήττει και τους ίδιους τους ειρηνικούς Μουσουλμάνους.
Οι Χριστιανοί και οι θρησκευτικές μειονότητες
Σε πολλές περιοχές της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής, οι Χριστιανοί αντιμετωπίζουν συστηματικές διώξεις. Εκθέσεις διεθνών φορέων καταγράφουν καταστροφές εκκλησιών, απαγωγές και αναγκαστικούς εξισλαμισμούς. Το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό, αλλά υπαρξιακό για εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν υπό καθεστώς φόβου.
Πού βρίσκεται τελικά η αλήθεια
Η αλήθεια βρίσκεται σε μια δύσκολη ισορροπία. Το Ισλάμ, όπως αποτυπώνεται στα ιερά του κείμενα, περιέχει σκληρές εντολές που μπορούν να οδηγήσουν στη βία όταν διαβάζονται κυριολεκτικά. Ταυτόχρονα, η συντριπτική πλειονότητα των Μουσουλμάνων επιλέγει την ειρήνη, επηρεασμένη από πολιτισμικούς και κοινωνικούς παράγοντες πέρα από τη θεολογία. Το μέλλον της συνύπαρξης εξαρτάται από το αν θα επικρατήσει η κριτική σκέψη και ο σεβασμός της ανθρώπινης ζωής ή η τυφλή υποταγή στο γράμμα ενός κειμένου.
