Ο Άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς (1894–1979), μία από τις κορυφαίες θεολογικές μορφές του 20ού αιώνα, προειδοποίησε ήδη από τα μέσα του περασμένου αιώνα για τον πνευματικό κίνδυνο που απειλούσε – και εξακολουθεί να απειλεί – την Ορθοδοξία: τον Οικουμενισμό.
Της Κατερίνας Θεοχάρη
Με λόγο προφητικό, ασκητικό και γεμάτο θεανθρώπινη φλόγα, ο Πόποβιτς τόνιζε πως «Ο ουράνιος θησαυρός της Ορθοδόξου Πίστεως, ούτε νοθεύεται, ούτε προδίδεται».
Ο Οικουμενισμός ως «παναίρεση»
Στα γραπτά του, ιδιαίτερα στο έργο του «Ο Ουράνιος Θησαυρός της Ορθοδόξου Πίστεως» (εκδόσεις Ορθόδοξος Κυψέλη), ο Άγιος Ιουστίνος χαρακτήριζε τον Οικουμενισμό όχι απλώς ως αίρεση, αλλά ως παναίρεση — την αίρεση όλων των αιρέσεων. Υποστήριζε ότι ο Παπισμός, ο Προτεσταντισμός και οι λοιπές αποκλίσεις από την Ορθοδοξία δεν είναι διαφορετικοί δρόμοι πίστης, αλλά κοινές εκφάνσεις μιας βαθιάς αποστασίας από το Θεανθρώπινο πρόσωπο του Χριστού.
«Το δόγμα περί του αλαθήτου του Πάπα είναι όχι μόνον αίρεσις, αλλά παναίρεσις· νέα προδοσία του Χριστού, νέα σταύρωσις του Κυρίου επί του χρυσού σταυρού του Παπικού Ουμανισμού», έγραφε χαρακτηριστικά. Για τον Πόποβιτς, ο Οικουμενισμός ήταν η κορύφωση του ανθρωποκεντρικού πολιτισμού της Δύσης, ενός κόσμου που τοποθετεί τον άνθρωπο στη θέση του Θεού.
«Ορθόδοξο είναι μόνον εκείνο που είναι των Αγίων Πατέρων»
Το μήνυμα του Αγίου ήταν ξεκάθαρο: Η Ορθοδοξία δεν προσαρμόζεται, δεν εξευρωπαΐζεται, δεν συμβιβάζεται. Όπως ο ίδιος σημείωνε: «Ορθόδοξο είναι μόνον εκείνο το οποίον είναι των Αγίων Πατέρων». Η αλήθεια της Εκκλησίας δεν είναι προϊόν συμφωνίας ή διαλόγου, αλλά καρπός της εμπειρίας του Αγίου Πνεύματος.
Ο Πόποβιτς έβλεπε με αγωνία τις απόπειρες «θεολογικής προσέγγισης» μεταξύ Ορθοδοξίας και Ρώμης, ιδιαίτερα μέσα από συμπροσευχές και κοινές δηλώσεις. Όπως επισήμαινε, η Ορθοδοξία δεν έχει τίποτα να προσθέσει ούτε να αφαιρέσει από την Αλήθεια που της παραδόθηκε· το μόνο της καθήκον είναι να τη διαφυλάξει ακέραιη.
Η προφητική του θεώρηση για την Ευρώπη
Ο Σέρβος Άγιος διαπίστωνε ότι η Ευρώπη, απομακρυσμένη από την πνευματική της ρίζα, οδηγείται σε υπαρξιακό κενό. Ο Οικουμενισμός, κατά τον Πόποβιτς, δεν είναι απλώς θεολογική πλάνη, αλλά πολιτιστική αλλοίωση, όπου η πίστη αντικαθίσταται από τον ορθολογισμό και ο σταυρός από το εγώ.
Σε κείμενά του, όπως αυτά που περιλαμβάνονται στη συλλογή «Άνθρωπος και Θεάνθρωπος», ο Πόποβιτς υπογράμμιζε πως ο σύγχρονος άνθρωπος έχει χάσει τη ζωντανή επαφή με τον Θεό, υποκαθιστώντας την προσευχή με την τεχνολογία και τη μετάνοια με την ιδεολογία. «Η Ευρώπη λατρεύει πλέον το δημιούργημα αντί του Δημιουργού», σημείωνε, προειδοποιώντας ότι η πνευματική παρακμή θα επιφέρει και κοινωνική διάλυση.
Το μήνυμα του Αγίου στο σήμερα
Οι λόγοι του Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς αποκτούν σήμερα συγκλονιστική επικαιρότητα. Σε μια εποχή όπου η πίστη συχνά υποβαθμίζεται σε πολιτιστικό φολκλόρ και ο διάλογος με τις αιρέσεις παρουσιάζεται ως «πρόοδος», ο Σέρβος άγιος θυμίζει ότι η Ορθοδοξία είναι η ίδια η Ζωή του Χριστού μέσα στην Εκκλησία.
Η διδασκαλία του στηρίζεται στην Πατερική Παράδοση, την οποία υπερασπίζονται και σήμερα μεγάλες θεολογικές σχολές, όπως η Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθηνών και το Τμήμα Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, που διδάσκουν ότι η αλήθεια της πίστεως δεν υπόκειται σε αναθεώρηση αλλά σε βίωση.
Ο Άγιος Ιουστίνος δεν πολεμούσε πρόσωπα, αλλά πνεύματα – το πνεύμα της σύγχυσης, της αλλοίωσης και της ψευδοενότητας. Το μήνυμά του παραμένει ζωντανό:
«Ο ουράνιος θησαυρός της Ορθοδόξου Πίστεως ούτε νοθεύεται, ούτε προδίδεται· φυλάσσεται με την καρδιά, τη μετάνοια και το αίμα των Αγίων».
