Ουκρανία: Σε νέο και ιδιαίτερα ανησυχητικό επεισόδιο στις σχέσεις Εκκλησίας και Κράτους στην Ουκρανία εξελίσσεται η υπόθεση της Ιεράς Μονής Αγίας Τριάδος στο Κόρετς, ενός από τα αρχαιότερα και μεγαλύτερα γυναικεία μοναστήρια της χώρας.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Οι ουκρανικές αρχές, επικαλούμενες λόγους εθνικής ασφάλειας και νομοθετικές ρυθμίσεις κατά των «φιλορωσικών δομών», προχώρησαν σε διαδικασίες αναστολής της λειτουργίας της μονής, η οποία ανήκει στην κανονική Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία (UOC).
Απόφαση με πολιτικό και πνευματικό βάρος
Η υπόθεση ήρθε στο φως μέσα από έκθεση της Κρατικής Υπηρεσίας Εθνοπολιτικής και Ελευθερίας Συνείδησης (DESS), που εποπτεύεται από το Υπουργείο Πολιτισμού και Πολιτικής Πληροφόρησης της Ουκρανίας. Η DESS δημοσίευσε έγγραφο – χωρίς επίσημη ημερομηνία ή πρωτόκολλο – στο οποίο χαρακτηρίζει τη Μονή Κόρετς «μέρος της δομής της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, της οποίας οι δραστηριότητες απαγορεύονται στο ουκρανικό έδαφος». Το έγγραφο φέρει την υπογραφή του επικεφαλής της υπηρεσίας, Βίκτορ Γελένσκι, και δίνει εντολή στους νομικούς της DESS «να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για τον τερματισμό των δραστηριοτήτων της θρησκευτικής οργάνωσης».
Παρότι η απόφαση δεν έχει ακόμη αποκτήσει νομική ισχύ, η δημοσιοποίησή της προκάλεσε έντονες αντιδράσεις τόσο εντός της Εκκλησίας όσο και στη διεθνή κοινότητα. Ορισμένοι νομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι η πράξη αυτή έρχεται σε αντίθεση με τη Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, που κατοχυρώνει την ελευθερία της θρησκευτικής έκφρασης, και εγείρει ζητήματα σεβασμού της συνταγματικής τάξης της χώρας.
Η Μονή του Κόρετς – Πνευματικό κέντρο αιώνων
Η Ιερά Μονή της Αγίας Τριάδος, γνωστή και ως «Μονή Κόρετς», ιδρύθηκε τον 17ο αιώνα και θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά κέντρα της Ουκρανίας. Με περισσότερες από 150 μοναχές, διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη φιλανθρωπική και κοινωνική ζωή της περιφέρειας Ρίβνε. Η ιστορική αυτή μονή αποτέλεσε επί δεκαετίες σημείο αναφοράς για προσκυνητές, ενώ φιλοξενεί σπάνιες εικόνες και εκκλησιαστικά κειμήλια μεγάλης αξίας.
Η τοπική κοινωνία εκφράζει βαθιά ανησυχία, καθώς οι μοναχές ενδέχεται να εξαναγκαστούν σε αποχώρηση και η περιουσία της Μονής να μεταβιβαστεί σε άλλη θρησκευτική διοίκηση. Ορισμένοι κάτοικοι, μιλώντας σε ουκρανικά μέσα, χαρακτήρισαν την απόφαση «πολιτικό εκβιασμό υπό τον μανδύα της ασφάλειας».
Η στάση της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ουκρανίας
Από την πλευρά της, η Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας (OCU), που αναγνωρίζεται από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, εξέφρασε την πλήρη στήριξή της στην απόφαση της DESS. Σε ανακοίνωση της Επισκοπής Ρίβνε τονίζεται ότι η ενέργεια αυτή «αποσκοπεί στην προστασία όχι μόνο του νόμου, αλλά και της ίδιας της ψυχής του κράτους μας – ώστε να μην υπάρχει χώρος στον πνευματικό του χώρο για όσους, υπό το πρόσχημα της πίστης, υπηρετούν το ψεύδος».
Η ανακοίνωση υπογραμμίζει επίσης πως η Αυτοκέφαλη Εκκλησία υποστηρίζει «όλες τις ενέργειες που λαμβάνονται στο πλαίσιο της ισχύουσας νομοθεσίας για την προστασία της εθνικής ασφάλειας, της συνταγματικής τάξης και της θρησκευτικής ελευθερίας των πολιτών». Παράλληλα, εκφράστηκε η ελπίδα ότι το μοναστηριακό συγκρότημα θα περάσει στη χρήση της Αυτοκεφάλου Εκκλησίας, ώστε «οι αδελφές της Μονής να βρουν ειρήνη και η ειλικρινής προσευχή στην ουκρανική γλώσσα να αντηχήσει ξανά μέσα στα αρχαία τείχη».
Αντιδράσεις και διεθνής διάσταση
Η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία, που εξακολουθεί να υπάγεται πνευματικά στο Πατριαρχείο Μόσχας, κατήγγειλε την απόφαση ως «παραβίαση των δικαιωμάτων των πιστών και των κανόνων της Εκκλησίας». Εκπρόσωποι της Μονής μιλούν για «διοικητική αυθαιρεσία» και καταγγέλλουν ότι οι αρχές προσπαθούν να «σβήσουν» την παρουσία της UOC από το ουκρανικό έδαφος μέσω πιέσεων, κατασχέσεων και εκφοβισμού.
Παρατηρητές σημειώνουν ότι το κλείσιμο της Μονής Κόρετς, αν υλοποιηθεί, θα αποτελέσει το πρώτο βήμα για τη σταδιακή απομάκρυνση δεκάδων ανδρικών και γυναικείων μονών που εξακολουθούν να υπάγονται στη δικαιοδοσία της Ρωσικής Εκκλησίας. Ορισμένες ανθρωπιστικές οργανώσεις ζητούν από τον ΟΑΣΕ να παρακολουθήσει την υπόθεση, τονίζοντας ότι η θρησκευτική ελευθερία δεν μπορεί να θυσιαστεί στο όνομα του εθνικού φρονήματος.
Το μήνυμα πίσω από τη σύγκρουση
Η υπόθεση της Μονής Κόρετς δεν αφορά μόνο ένα κτίσμα ή μια διοικητική πράξη, αλλά αντικατοπτρίζει τη βαθιά πνευματική διαίρεση που διχάζει την ουκρανική κοινωνία από το 2014 και μετά. Ανάμεσα στην ανάγκη για εθνική ταυτότητα και την πίστη αιώνων, η Ουκρανία καλείται να βρει τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην πολιτική ανεξαρτησία και την ελευθερία της ψυχής.
Οι μοναχές της Μονής Αγίας Τριάδος, που παραμένουν στις θέσεις τους, δηλώνουν πως θα συνεχίσουν να προσεύχονται «για ειρήνη στην Ουκρανία και φωτισμό στους κυβερνώντες». Το μέλλον της Μονής παραμένει αβέβαιο, αλλά η φωνή των πιστών αποδεικνύει ότι καμία διοικητική διαταγή δεν μπορεί να σβήσει τον πνευματικό παλμό ενός τόπου.
