ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΝΕΑ: Με την εξισωτική αποζημίωση 2025 να παραμένει σε καθεστώς αναμονής και τα νέα Σχέδια Βελτίωσης 2026 να έρχονται με αυστηρούς αποκλεισμούς, ο αγροτικός κόσμος μπαίνει στο νέο έτος με διπλή αβεβαιότητα.
Ρεπορτάζ : Γιώργος Θεοχάρης
News: Από τη μία, οι πιστώσεις που «σπάνε» σε μικροποσά και προκαλούν οργή στα ΑΤΜ, από την άλλη ένα επενδυτικό πρόγραμμα εκατοντάδων εκατομμυρίων που βάζει κόφτες σε παλιούς δικαιούχους.
Το πλαίσιο, όπως αποτυπώνεται από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και τις διαδικασίες του ΟΠΕΚΕΠΕ, λειτουργεί πλέον ως «καύσιμο» για τις κινητοποιήσεις, ενώ συνδέεται άμεσα και με τις δεσμεύσεις της χώρας στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Εξισωτική 2025: μικροπιστώσεις, φίλτρα και νέα νεύρα
Η εξισωτική αποζημίωση, που παραδοσιακά αποτελεί βασικό στήριγμα για κτηνοτρόφους και ορεινές/μειονεκτικές περιοχές, δεν έχει ακόμα περάσει ως «καθαρή» μεγάλη πίστωση στους λογαριασμούς. Αντίθετα, το τελευταίο διάστημα εμφανίζονται μικρά ποσά από παλαιά καθεστώτα, αποδεσμεύσεις προηγούμενων ετών ή διάσπαρτες διορθώσεις, οι οποίες περισσότερο μπερδεύουν παρά ανακουφίζουν.
Οι πληροφορίες συγκλίνουν ότι εφαρμόζονται εκ νέου φίλτρα ελέγχου (αντιστοιχίσεις Ε9 – ΟΣΔΕ, βοσκότοποι, διασταυρωτικοί έλεγχοι), με αποτέλεσμα χιλιάδες δικαιούχοι να βλέπουν είτε μειωμένα ποσά είτε καθόλου πίστωση. Το αποτέλεσμα είναι διπλό: αφενός οικονομική ασφυξία σε μια περίοδο αυξημένου κόστους, αφετέρου ένταση που μεταφέρεται απευθείας στα μπλόκα.
Παράλληλα, ανοιχτό παραμένει και το μέτωπο του Μέτρου 23, με χιλιάδες ΑΦΜ να αναμένουν συμπληρωματικές καταβολές μετά από διορθώσεις. Όλα αυτά συνθέτουν ένα σκηνικό όπου ο παραγωγός δεν ξέρει πότε και πόσα θα πληρωθεί, ενώ καλείται να συνεχίσει να δουλεύει με αυξημένες τιμές σε καύσιμα, ζωοτροφές και ενέργεια.
Σχέδια Βελτίωσης 2026: λεφτά υπάρχουν, αλλά όχι για όλους
Την ίδια στιγμή, η προδημοσίευση για τα Σχέδια Βελτίωσης 2026 παρουσιάζεται ως μεγάλη ευκαιρία: 200 εκατ. ευρώ για επενδύσεις σε τρακτέρ, παρελκόμενα, εξοπλισμό και κτιριακά, 21,9 εκατ. ευρώγια αρδευτικά και 40,7 εκατ. ευρώ για ΑΠΕ. Οι αιτήσεις θα γίνουν μέσω του ΟΠΣΚΕ, με σαφή στόχο τον εκσυγχρονισμό των εκμεταλλεύσεων.
Όμως, πίσω από τους αριθμούς κρύβεται ο μεγάλος «κόφτης»: αποκλείονται καθολικά όσοι έχουν οριστικοποιήσει έστω και ένα αίτημα πληρωμής στα Σχέδια Βελτίωσης της πρόσκλησης 2023 (Μέτρο 4.1.5). Επίσης, εκτός μένουν όσοι δεν ολοκλήρωσαν παλαιότερα σχέδια (2017, αρδευτικά 2021). Η επιλογή αυτή θεωρείται πρωτοφανής σε σχέση με προηγούμενες προσκλήσεις και έχει ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από μελετητές και παραγωγούς.
Ποσοστά ενίσχυσης και προϋπολογισμοί
Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο:
• 50% ενίσχυση για τρακτέρ, παρελκόμενα και γενικό εξοπλισμό.
• 60% για κτηνοτροφικό εξοπλισμό, στάβλους και μηχανήματα καινοτομίας.
• 70% για αρδευτικά και επενδύσεις ΑΠΕ.
Τα ποσοστά προσαυξάνονται:
• κατά +10% για Νέους Αγρότες ή για επενδύσεις σε Βόρειο και Νότιο Αιγαίο,
• κατά +5% σε περιοχές Δίκαιης Μετάβασης,
χωρίς όμως να ξεπερνούν τα γενικά ανώτατα όρια.
Ο μέγιστος αιτούμενος προϋπολογισμός φτάνει:
• τα 200.000 ευρώ για φυτική παραγωγή (φυσικά πρόσωπα),
• τα 400.000 ευρώ για κτηνοτροφία,
με υψηλότερα όρια για συλλογικά σχήματα.
Ποιοι μπορούν να μπουν – ποιοι μένουν απ’ έξω
Δικαιούχοι θεωρούνται κατ’ επάγγελμα αγρότες και Νέοι Αγρότες με:
• υποβολή ΟΣΔΕ 2025,
• τυπική απόδοση τουλάχιστον 12.000 ευρώ,
• αγροτικό τζίρο ίσο με το 30% της ιδιωτικής συμμετοχής.
Από την άλλη, μένουν εκτός όσοι:
• έχουν ήδη πληρωθεί (έστω μία φορά) από Σχέδια Βελτίωσης 2023,
• δεν ολοκλήρωσαν παλαιότερα σχέδια,
• έχουν ενταχθεί σε συγκεκριμένες άλλες παρεμβάσεις (π.χ. θερμοκήπια).
Διπλή πίεση, μία πραγματικότητα
Η σύμπτωση της καθυστέρησης στην εξισωτική με τους κόφτες στα Σχέδια Βελτίωσης δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα. Από τη μία, παραγωγοί που περίμεναν ρευστότητα για να σταθούν όρθιοι. Από την άλλη, επενδυτικά εργαλεία που δεν τους επιτρέπουν να προχωρήσουν στο επόμενο βήμα.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σαφές μήνυμα από την ύπαιθρο: χωρίς καθαρές πληρωμές και χωρίς δίκαιη πρόσβαση στα επενδυτικά προγράμματα, η ένταση δεν εκτονώνεται. Αντίθετα, συσσωρεύεται – και μεταφέρεται στους δρόμους.
Τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη για το 2026
Η εικόνα που διαμορφώνεται ενόψει του 2026 δεν είναι απλώς λογιστική ή τεχνική· είναι βαθιά πολιτική και κοινωνική. Η εξισωτική αποζημίωση, πέρα από ένα ακόμη καθεστώς πληρωμής, λειτουργεί για χιλιάδες εκμεταλλεύσεις ως ελάχιστο δίχτυ ασφαλείας. Όταν αυτή καθυστερεί ή «σπάει» σε απροσδιόριστα μικροποσά, το μήνυμα που λαμβάνει ο αγρότης είναι ότι δεν μπορεί να κάνει καν στοιχειώδη προγραμματισμό: ούτε για ζωοτροφές, ούτε για καύσιμα, ούτε για βασικές υποχρεώσεις προς προμηθευτές και Δημόσιο.
Την ίδια στιγμή, τα Σχέδια Βελτίωσης –που θεωρητικά θα έπρεπε να αποτελούν το εργαλείο μετάβασης στη σύγχρονη γεωργία– δείχνουν να ευνοούν κυρίως όσους δεν είχαν πρόσβαση στα προηγούμενα προγράμματα. Αυτό, από μόνο του, δεν είναι απαραίτητα άδικο. Όμως ο καθολικός αποκλεισμός παλαιών δικαιούχων, ακόμη και όσων ολοκλήρωσαν επιτυχώς τις επενδύσεις τους, δημιουργεί ένα αίσθημα τιμωρίας αντί επιβράβευσης της συνέπειας.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το γεγονός ότι, ενώ το πρόγραμμα μιλά για πράσινη μετάβαση, εξοικονόμηση ενέργειας και νερού, λείπουν βασικές παραγωγικές επενδύσεις, όπως τα θερμοκήπια, από τις επιλέξιμες δαπάνες. Αυτό γεννά εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο οι σχεδιασμοί ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες της ελληνικής γεωργίας ή απλώς «κουμπώνουν» σε γραφειοκρατικά μοντέλα.
Σε αυτό το περιβάλλον, η εξισωτική δεν είναι απλώς μια πληρωμή που καθυστερεί. Είναι ο καταλύτης που συνδέει την οικονομική πίεση με την επενδυτική ασφυξία. Αν δεν υπάρξει καθαρό χρονοδιάγραμμα πληρωμών και διορθωτικές κινήσεις στους όρους των Σχεδίων Βελτίωσης, το 2026 κινδυνεύει να ξεκινήσει όχι με επενδύσεις και εκσυγχρονισμό, αλλά με παρατεταμένη ένταση, μπλόκα και βαθύτερη κρίση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον αγροτικό κόσμο και την πολιτεία.
