ΟΠΕΚΕΠΕ: Σοβαρό πρόβλημα καταγράφεται στην ενεργοποίηση των δικαιωμάτων βασικής ενίσχυσης για το 2024, καθώς το 8,5% αυτών παραμένει ανενεργό.
Του Γιάννη Παπανικολάου
ΑΓΡΟΤΕΣ ΝΕΑ -ΣΕ 20 ΗΜΕΡΕΣ ΟΙ ΠΛΗΡΩΜΕΣ ΓΙΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ- Και οι ενστάσεις στον ΟΠΕΚΕΠΕ
News: Το αντίστοιχο ποσοστό για το 2023 ήταν 6%, με αποτέλεσμα ολοένα και λιγότερα χρήματα από τον εθνικό φάκελο να φτάνουν στις τσέπες των αγροτών.
Από τα 829 εκατ. ευρώ που είχαν προβλεφθεί για τη βασική ενίσχυση το 2023, πληρώθηκαν μόλις 776 εκατ. ευρώ, ενώ το 2024 έχουν καταβληθεί έως τώρα 722 εκατ. ευρώ, με συμπληρωματικές πληρωμές να βρίσκονται ακόμη σε εκκρεμότητα.
Οι αιτίες πίσω από τις απώλειες
Η μείωση των πληρωμών οφείλεται σε τρεις κύριους λόγους:
1. Ανεπαρκής επιλέξιμη έκταση: Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΠΕΚΕΠΕ, το 2023 οι αγρότες κατείχαν 4.099.968 δικαιώματα, συνολικής αξίας 821 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχούσαν σε 40.999.680 στρέμματα. Ωστόσο, δηλώθηκαν μόνο 38.125.828 στρέμματα, αφήνοντας 3 εκατ. δικαιώματα χωρίς πληρωμή. Αντίστοιχα, για το 2024, παρά την αρχική ένταξη 581.743 ΑΦΜ με δικαιώματα αξίας 811 εκατ. ευρώ, πληρώθηκαν μόλις 722 εκατ. ευρώ.
2. Κατάργηση βοσκοτοπικών εκτάσεων: Το «πάρτι» με τη χρήση βοσκοτόπων και το εθνικό απόθεμα περιορίστηκε σημαντικά από τη νέα ΚΑΠ, καθώς απαιτείται ύπαρξη ζωικού κεφαλαίου για την ενεργοποίηση δικαιωμάτων.
3. Μείωση αξίας δικαιωμάτων: Η κατακόρυφη πτώση της αξίας οδήγησε πολλούς δικαιούχους να εγκαταλείψουν τα δικαιώματά τους, αφήνοντάς τα να επιστρέψουν στο εθνικό απόθεμα.
Το αδιέξοδο του συστήματος δικαιωμάτων
Η απόφαση της Ελλάδας να διατηρήσει το σύστημα δικαιωμάτων από το 2003, σε αντίθεση με την πλειονότητα των χωρών της Ε.Ε. που έχουν υιοθετήσει το σύστημα Ενιαίας Στρεμματικής Ενίσχυσης (ΚΕΣΕ), αποδεικνύεται προβληματική. Με την πλήρη εξίσωση της αξίας των δικαιωμάτων ανά περιφέρεια το 2026, τίθεται ζήτημα ουσίας για τη συνέχιση του υφιστάμενου καθεστώτος.
Το σύστημα ΚΕΣΕ, αν είχε υιοθετηθεί, θα μπορούσε να εξασφαλίσει την πλήρη απορρόφηση του ποσού της βασικής ενίσχυσης, χωρίς απώλειες λόγω μη ενεργοποίησης. Αυτό συμβαίνει διότι η πληρωμή γίνεται με βάση το συνολικό ποσό που διατίθεται ανά στρέμμα, εξαλείφοντας την ανάγκη για μεταβιβάσεις ή μισθώσεις δικαιωμάτων.
Ζητήματα και μεταρρυθμίσεις
Η κατάργηση των δικαιωμάτων βασικής ενίσχυσης θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα πιο δίκαιο και απλοποιημένο σύστημα. Συγκεκριμένα:
• Ίδιες ενισχύσεις για όλους: Οι αγρότες θα λαμβάνουν το ίδιο ποσό ανά στρέμμα, ανάλογα με την περιφέρεια.
• Τέλος στις μεταβιβάσεις: Εξαλείφονται οι μεταβιβάσεις δικαιωμάτων, μειώνοντας το διοικητικό κόστος και τα γραφειοκρατικά εμπόδια.
• Κατάργηση του εθνικού αποθέματος: Δεν θα χρειάζονται νέες αιτήσεις και έλεγχοι για τη διανομή δικαιωμάτων.
Η μετάβαση αυτή, όμως, απαιτεί πολιτική βούληση και ξεκάθαρο σχεδιασμό, καθώς αναμένεται να προκαλέσει αντιδράσεις από ομάδες που ωφελούνται από το υφιστάμενο σύστημα.
Η ανακατανομή από τη φυτική στη ζωική παραγωγή
Μια από τις σημαντικότερες αλλαγές που εισάγει η νέα ΚΑΠ είναι η ανακατανομή των ενισχύσεων υπέρ της κτηνοτροφίας. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία:
• Οι ενισχύσεις στη φυτική παραγωγή, όπως η ελαιοκομία και οι αροτραίες καλλιέργειες, μειώνονται σημαντικά.
• Οι εκμεταλλεύσεις κτηνοτροφικής κατεύθυνσης, όπως πρόβατα, αιγοπρόβατα και βοοειδή, κερδίζουν συνολικά 264 εκατ. ευρώ περισσότερα, αντιπροσωπεύοντας το 16% του προϋπολογισμού της βασικής ενίσχυσης.
Η αλλαγή αυτή ευνοεί κυρίως περιοχές όπως η Δυτική Μακεδονία, το Αιγαίο και η Ήπειρος, ενώ επηρεάζει αρνητικά περιφέρειες όπως η Κρήτη, η Πελοπόννησος και η Κεντρική Μακεδονία.
Προβλήματα με το Εθνικό Απόθεμα
Το 2024 υποβλήθηκαν 35.876 αιτήσεις για το εθνικό απόθεμα, αλλά εγκρίθηκαν μόλις 9.495, με πληρωμές συνολικού ύψους 11,9 εκατ. ευρώ. Πολλοί αγρότες παραμένουν εκτός πληρωμών λόγω ατελών φακέλων ή μη τήρησης των κριτηρίων. Η κατάργηση των δικαιωμάτων θα έλυνε αυτό το ζήτημα, εξαλείφοντας την ανάγκη ύπαρξης εθνικού αποθέματος.
Αδικίες και εκκρεμότητες
Η «τεχνική λύση» του ΟΠΕΚΕΠΕ συνεχίζει να δημιουργεί αδικίες, καθώς βοσκότοποι σε πεδινές περιοχές αποδίδονται σε κτηνοτρόφους ορεινών περιοχών, με αποτέλεσμα να χάνουν την επιλεξιμότητα για εξισωτική αποζημίωση. Παράλληλα, μεταβιβάσεις δικαιωμάτων που καθυστερούν ή απορρίπτονται αφήνουν πολλούς παραγωγούς χωρίς πληρωμές.
Εκκρεμεί ακόμη η συμπληρωματική κατανομή βοσκοτόπων, με τον ΟΠΕΚΕΠΕ να δεσμεύεται για ολοκλήρωση των πληρωμών εντός των επόμενων εβδομάδων. Οι δικαιούχοι έχουν τη δυνατότητα να υποβάλουν ενδικοφανείς προσφυγές εντός 10 ημερών από την ημερομηνία ανακοίνωσης.
Το μέλλον της βασικής ενίσχυσης
Το 2024 έκλεισε αφήνοντας χιλιάδες απλήρωτους αγρότες και πολλές εκκρεμότητες για τη νέα διοίκηση του ΟΠΕΚΕΠΕ. Το πλάνο περιλαμβάνει συμπληρωματικές πιστώσεις, οικολογικά σχήματα και συνδεδεμένες ενισχύσεις, χωρίς ωστόσο σαφές χρονοδιάγραμμα.
Με την εφαρμογή των διαχειριστικών σχεδίων βόσκησης από το 2026, αναμένεται να τερματιστεί η «τεχνική λύση», ενώ η μετάβαση στο σύστημα ΚΕΣΕ φαντάζει πλέον ως η μόνη βιώσιμη επιλογή για την αποφυγή περαιτέρω απωλειών.
Η αβεβαιότητα συνεχίζεται, αλλά η ανάγκη για μεταρρυθμίσεις είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Οι αγρότες χρειάζονται ένα δίκαιο και λειτουργικό σύστημα, που θα εξασφαλίζει τη μέγιστη απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων και την ισότιμη κατανομή τους.
ΑΓΡΟΤΕΣ ΕΤΟΙΜΑΣΤΕΙΤΕ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ! Νέο πλαίσιο για τη συνδεδεμένη ΟΠΕΚΕΠΕ
