του Πρωτ. Μιχαήλ Σπανού
ΑΙΡΕΣΗ: Η «αίρεση», ως νόθευση της διδασκαλίας του Ευαγγελίου με ανθρώπινες αντιλήψεις, δεν αποτελεί για τους Ορθοδόξους θέμα «ιδεολογικής» διαφωνίας, αλλά ζήτημα ζωής και θανάτου.
Και τούτο, διότι η «αίρεση» επηρεάζει τη σχέση μας με τον Θεό, και επομένως τη σωτηρία μας. Πως όμως μπορεί η οποιαδήποτε «αίρεση» να ματαιώσει τη σωτηρία του ανθρώπου;
1. Υπαρξιακά/οντολογικά: Μόνο ο Θεός μπορεί να σώσει τον άνθρωπο, αφού μόνο ο Θεός είναι άκτιστος, απόλυτος, αμετάβλητος, η μόνη πηγή της ζωής. Η σωτηρία είναι κοινωνία με τον Θεό, οπότε προσφέρεται άμεσα απ’ Αυτόν στον άνθρωπο. Οι αιρέσεις, βασισμένες όχι στην εμπειρία του Θεού, αλλά στην ανθρώπινη λογική, εισάγουν κτιστούς μεσάζοντες μεταξύ Θεού και ανθρώπου. Έτσι αναιρούν τη σωτηρία, αφού μας αποκόπτουν από τη μόνη απόλυτη και αναλλοίωτη πηγή της ζωής, της χαράς και της σωτηρίας.
Παραδείγματα: α) Οι αρχαίοι Αρειανοί και οι σύγχρονοι Unitarians («σοκίνοι») και Μάρτυρες του Ιεχωβά, οι οποίοι διδάσκουν πως ο Χριστός δεν ήταν Θεός, αλλά ένα δημιούργημα. β) Οι Ρωμαιοκαθολικοί, οι οποίοι πιστεύουν πως η θεία Χάρις, που σώζει τον άνθρωπο, είναι κτιστή εύνοια, άσχετη με τον Θεό, η οποία δίδεται στον πιστό ως αξιομισθία για τα καλά του έργα. γ) Οι πολλές σύγχρονες σέκτες, που διδάσκουν πως η σωτηρία επιτυγχάνεται διαμέσου του χαρισματικού ηγέτη της ομάδας τους.
2. Ως πλάνη: Η διδασκαλία της Εκκλησίας, ως θεόσδοτος οδοδείκτης, μας περιγράφει τον Θεό, τη φύση του ανθρώπου και την όλη πορεία της σωτηρίας, ώστε να μπορέσουμε να την ακολουθήσουμε. Αντιθέτως, η «αίρεση», ως εσφαλμένη διδασκαλία περί Θεού, ανθρώπου ή σωτηρίας, μας αποπροσανατολίζει: Εάν σφάλλουμε περί του Θεού, τότε δεν θα μπορέσουμε να βρούμε τον αληθινό Θεό, παρά μόνο θα ψάχνουμε να συναντήσουμε ένα ανύπαρκτο είδωλο ανθρώπινης επινοήσεως.
Παραδείγματα: α) Οι πολυθειστές, που λατρεύουν τις διάφορες εκφάνσεις της φύσεως. β) Ο μονοθεισμός του Ισλάμ και του σύγχρονου Ιουδαισμού, που κηρύττει ένα μονοπρόσωπο θεό άσχετο με την Αγία Τριάδα. Εάν σφάλλουμε για τη φύση του ανθρώπου, τότε δεν θα κατανοήσουμε την αξία και τις δυνατότητές μας. Παραδείγματα: α) Οι αρχαίοι Έλληνες και οι ανατολικές θρησκείες, που διαιρώντας την ανθρώπινη φύση, απορρίπτουν την αξία του σώματος. β) Ο Βουδισμός, ο οποίος πιστεύει στην αναγκαιότητα της κατάργησης του προσώπου και της θέλησης. γ) Οι Προτεστάντες, οι οποίοι πιστεύουν πως με την πτώση ο άνθρωπος έχασε την ελευθερία του, οπότε και η σωτηρία δεν είναι αγώνας κατά της αμαρτίας, ή η συνέργεια Θεού και ανθρώπου, αλλά μόνο μία μονόπλευρη κίνηση εκ Θεού. Εάν σφάλλουμε περί της σωτηρίας, τότε ο άνθρωπος δεν θα μπορέσει να απελευθερωθεί από τα δεσμά των παθών, της φθοράς και της αμαρτίας. Παράδειγμα: Οι Προτεστάντες, οι οποίοι απορρίπτουν τα μυστήρια, τις εικόνες και όλα τα αγιαστικά μέσα της Εκκλησίας, οπότε περιορίζουν τη χριστιανική ζωή σε μία νοησιαρχική και συναισθηματική κατάσταση χωρίς άμεση μετοχή στη σώζουσα θεία Χάρη. «Από των καρπών αυτών επιγνώσεσθε αυτούς»
3. Ως αλλοίωση του ήθους: Η «θεωρητική» πίστη κάποιου εκφράζεται διά μέσου της συμπεριφοράς του. Μία εσφαλμένη πίστη ή αίρεση, δεν κινείται μόνο σε «δογματικό» επίπεδο, αλλά αλλοιώνει και την ίδια τη ζωή μας. Παραδείγματα: α) Οι Ρωμαιοκαθολικοί, πιστεύοντας πως ο Θεός επικοινωνεί διά κτιστών μεσαζόντων, υποτιμούν τον Χριστό και τη σχέση μας με Αυτόν, ο οποίος εν πολλοίς αντικαθίσταται με το πρόσωπο του Πάπα. Επιπλέον, δεν βιώνουν τα μυστήρια ως μέσα αληθινής ένωσής μας με τον Θεό, αλλά ως μέσα εμπορικής απόκτησης κτιστής αξιομισθίας (=‘meritus’), οπότε οδηγούνται στην εκκοσμίκευση των μυστηρίων. β) Οι Προτεστάντες, οι οποίοι αφού κατήργησαν τα μυστήρια, απολυτοποίησαν την Αγία Γραφή, αποκόπτοντάς την από την εκκλησιαστική ζωή, οπότε και κατάντησαν τον χριστιανισμό στείρα νομική ηθικολογία και καθηκοντολογία. γ) Το Ισλάμ, αφού ο θεός τους είναι μονοπρόσωπος, τότε πρέπει να είναι και εγωκεντρικός και ακοινώνητος, γι’ αυτό και δεν μπορεί να γίνει λόγος για αγάπη, κοινωνία και φιλία μεταξύ Θεού και ανθρώπου, αλλά μόνο για καταδυνάστευση και απόλυτη καθυπόταξη του ανθρώπου, γι’ αυτό κι ο όρος al-’Islam σημαίνει «υποταγή».
4. Με την αποκοπή μας από την Εκκλησία: Η σωτηρία επιτυγχάνεται μόνο διά του Χριστού (Ιω. 14:6), και μόνο εντός του Σώματός του, που είναι η Εκκλησία (Ιω. 15:5, Α’ Κορ. 12:12-27), η σωτηρία δεν είναι μόνο προσωπικό γεγονός, αλλά και εκκλησιαστικό. Ως σώμα Χριστού η Εκκλησία δεν μπορεί παρά να είναι μία, αφού ένας είναι ο Χριστός, ένα είναι και το σώμα του (Εφ. 4:4-6). Όλοι καλούνται να γίνουν μέλη αυτού του σώματος, ο καθένας όμως ελεύθερα επιλέγει, αν θα ενταχθεί και αν θα παραμείνει σ’ αυτό.
Εάν όμως κάποιος αποκοπεί από την Εκκλησία, χάνει την κοινωνία του με τον Χριστό και επομένως χάνει τη σωτηρία. Η «αίρεση», αφού εωσφορικά νομίζει πως η Εκκλησία βρίσκεται σε πλάνη, επιχειρεί να αποσπάσει τον άνθρωπο από το ζωαρχικό σώμα του Χριστού και να τον εντάξει σε φθαρτό ανθρώπινο «σωματείο», που οδηγεί όχι στον Θεό, αλλά στην απώλεια.
Τέτοιες είναι όλες οι χριστιανικές ομολογίες, που ψευδωνύμως αυτοονομάζο – νται «εκκλησίες», πλην της Ορθοδόξου Εκκλησίας, η οποία εδώ και δυό χιλιάδες χρόνια έχει τη συνείδηση, «συν αποδείξεσι των της ευσεβείας δογμάτων» ότι αποτελεί τη Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία του Χριστού.
Γι’ αυτούς τους λόγους λοιπόν, μπορούμε να καταλάβουμε, γιατί και οι αγώνες που έκαναν οι άγιοι πατέρες προς διαφύλαξη της ορθοδοξίας, δεν είχαν άλλα κίνητρα (ούτε πολιτικά, ούτε φιλοσοφικά, ούτε φιλολογικά), παρά μόνο την ποιμαντική φροντίδα τους για τον λαό του Θεού, ώστε να περιφρουρήσουν τη δυνατότητα της σωτηρίας του ανθρώπου, την οποία μας χάρισε ο δομήτωρ της Εκκλησίας, Χριστός, «διά του ιδίου αυτού αίματος». (Πραξ. 20:28)
Περιοδικό Παράκληση, τ.104
