ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΒΕΛΙΜΙΡΟΒΙΤΣ: Ένα πνευματικό σχόλιο για τον λόγο του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς-Ο λόγος του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς, βαθύς και διαχρονικός, έρχεται να φωτίσει τη μεγάλη σύγχυση της εποχής μας: την ψευδαίσθηση ότι ο Θεός δεν υπάρχει, επειδή κάποιοι άνθρωποι δεν Τον αισθάνονται.
Της Κατερίνας Θεοχάρη
Δεν είναι τυχαία η παραβολική γλώσσα που χρησιμοποιεί — ο άρρωστος, ο τυφλός, ο ζητιάνος, ο κακοποιός. Ο καθένας τους αρνείται κάτι που υπάρχει πραγματικά, όχι γιατί δεν υπάρχει, αλλά γιατί ο ίδιος έχασε τη δυνατότητα να το βιώσει. Ο άρρωστος δεν έχει υγεία, ο τυφλός δεν έχει φως, ο φτωχός δεν έχει χρυσό, και ο σκληρός δεν έχει καλοσύνη. Κατά τον ίδιο τρόπο, ο άθεος δεν έχει Θεό μέσα του.
Αυτό το «δεν έχω Θεό» δεν είναι θεωρητική φράση, αλλά υπαρξιακή κραυγή. Ο άνθρωπος που απομακρύνθηκε από την πηγή του φωτός, από τον Δημιουργό, αισθάνεται σκοτάδι και το ονομάζει ανυπαρξία του Θεού. Μα όπως λέει ο Άγιος, ο Θεός δεν σιωπά, δεν εξαφανίζεται. Ο άνθρωπος είναι εκείνος που χάνει την ικανότητα να Τον ακούσει, γιατί έχει γεμίσει με τον θόρυβο του κόσμου.
Ο Θεός δεν «λείπει», εμείς λείπουμε από Αυτόν
Ο άγιος λόγος του Βελιμίροβιτς αποκαλύπτει μια πικρή αλλά σωτήρια αλήθεια: ο άνθρωπος που δεν πιστεύει, δεν είναι απαραίτητα κακός, αλλά αποκομμένος. Ζει μέσα σε έναν κόσμο που λατρεύει πράγματα, όχι Πρόσωπο. Αντικαθιστά τη θεότητα με αντικείμενα, με είδωλα, με εξουσία, με χρήμα. Η ψυχή, όμως, δεν αντέχει το κενό. Γι’ αυτό, όταν ο άνθρωπος δεν λατρεύει τον Θεό, θα λατρέψει οπωσδήποτε κάτι άλλο – έστω κι αν δεν το ονομάσει λατρεία.
Η ίδια η Αγία Γραφή, μέσα από τον λόγο του Προφήτη Ησαΐα και των Ψαλμών, προειδοποιεί: «Οἱ ἐργαζόμενοι τὰ εἴδωλα ἔχουσι καρδίαν ἀνόητον». Δηλαδή, οι άνθρωποι που προσκυνούν τα έργα των χεριών τους, χάνουν τη νοητή καρδιά τους. Αυτή είναι η πνευματική τύφλωση που περιγράφει ο Άγιος Νικόλαος.
Όταν ο άνθρωπος δεν βλέπει το φως
Ο τυφλός δεν λέει την αλήθεια όταν διακηρύσσει ότι «δεν υπάρχει φως». Το φως υπάρχει, το νιώθουν όλοι γύρω του, μόνο εκείνος δεν το βλέπει. Η τυφλότητα δεν ακυρώνει το φως — απλώς μαρτυρεί την έλλειψη της όρασης.
Έτσι κι ο άνθρωπος της εποχής μας, βυθισμένος σε πληροφορίες, εικόνες, και φθορά, παθαίνει πνευματική τύφλωση. Τα μάτια της ψυχής του, τα προορισμένα να βλέπουν τον Θεό στη φύση, στους ανθρώπους, στα γεγονότα, έχουν κλείσει. Γι’ αυτό ο άγιος επισημαίνει: «Πώς θα δει τον Θεό στα λόγια μου, εκείνος που δεν μπορεί να Τον δει στη φύση και στη ζωή;»
Ο Θεός δεν κρύβεται. Εμείς κρυβόμαστε. Εμείς επιλέγουμε τις σκιές γιατί το φως αποκαλύπτει τα τραύματά μας. Όμως, το φως δεν τιμωρεί, φωτίζει.
Ο άθεος της σύγχρονης εποχής
Ο σημερινός άθεος, συνήθως, δεν είναι εχθρός του Θεού αλλά θύμα της αποξένωσης. Έχει ανατραφεί μέσα σε έναν κόσμο που μεταφράζει τα πάντα σε ύλη, αριθμούς και αποδείξεις. Μόνο ό,τι φαίνεται, θεωρείται αληθινό. Μα, όπως λέει ο Άγιος, «πώς θα πεισθεί εκείνος που ούτε οι κεραυνοί δεν είναι σε θέση να τον πείσουν;»
Η λογική μόνη της δεν αρκεί. Ο Θεός δεν αποδεικνύεται με εξισώσεις, αλλά γνωρίζεται με την καρδιά. Δεν είναι αντικείμενο επιστημονικής μελέτης, αλλά σχέση ζωντανή. Ο άθεος αρνείται όχι τον Θεό, αλλά μια παραμορφωμένη εικόνα Του — τον Θεό της εκμετάλλευσης, της επιβολής, της ψευδοευσέβειας. Αν γνώριζε τον Θεό της αγάπης, της θυσίας και της ελευθερίας, δεν θα Τον απέρριπτε ποτέ.
Η φωνή του Θεού μέσα στις θύελλες
«Δεν σιωπά ο Θεός», γράφει ο Άγιος, «αλλά μιλά δυνατότερα απ’ όλες τις θύελλες και τους κεραυνούς». Κι όμως, οι άνθρωποι δεν ακούν, γιατί η ψυχή τους έχει μάθει να ζει μέσα στη βουή. Ο Θεός δεν επιβάλλεται με θόρυβο — μιλά μέσα στη σιωπή, στη φωνή της συνείδησης, στην ταπείνωση, στο δάκρυ, στο άγνωστο καλό που γίνεται χωρίς να φαίνεται.
Κάθε θάλασσα που γαληνεύει, κάθε παιδί που γελά, κάθε άνθρωπος που συγχωρεί, είναι φωνή Θεού. Όποιος θέλει να Τον ακούσει, πρέπει πρώτα να σιγήσει.
Η πίστη ως θεραπεία της ψυχής
Όπως ο ασθενής χρειάζεται γιατρό, έτσι και ο άνθρωπος που έχασε την πίστη χρειάζεται πνευματική θεραπεία. Δεν είναι ντροπή να πει κανείς «δεν έχω Θεό»· είναι ειλικρίνεια. Η μετάνοια αρχίζει με την παραδοχή του κενού.
Η Εκκλησία, σύμφωνα με τον λόγο των Πατέρων, δεν είναι λέσχη «καλών ανθρώπων», αλλά νοσοκομείο ψυχών. Όσοι πιστεύουν, δεν είναι ανώτεροι· είναι άνθρωποι που αναζητούν ίαση. Η πίστη δεν είναι βεβαιότητα, είναι εμπιστοσύνη – το βήμα στο σκοτάδι με την πεποίθηση ότι υπάρχει φως.
Ο άνθρωπος χωρίς Θεό
Χωρίς Θεό, ο άνθρωπος λατρεύει το εγώ του. Τα χρήματα, η επιτυχία, η φήμη, γίνονται τα είδωλα μιας εποχής που δεν αντέχει να κοιτάξει προς τα πάνω. Ο Άγιος Νικόλαος προειδοποιεί: «Αυτός που δεν πιστεύει στον Θεό ή δεν γνωρίζει τον Θεό, είναι αναγκασμένος να λατρεύει τα πράγματα».
Πράγματι, ο άνθρωπος δίχως Θεό, δεν μένει άθεος — απλώς αλλάζει θεό. Ονομάζει «θεότητα» ό,τι τον εξουσιάζει: το πάθος, το χρήμα, το σώμα, την τεχνολογία. Έτσι όμως, δεν ελευθερώνεται· δουλώνεται.
Επίλογος – Ο Θεός δεν χάνεται, εμείς Τον χάνουμε
Ο λόγος του Αγίου Βελιμίροβιτς παραμένει πιο επίκαιρος από ποτέ. Ο Θεός δεν εξαφανίστηκε· εξαφανίστηκε η αίσθησή Του μέσα μας. Όπως το φως υπάρχει κι ας έχουμε κλειστά μάτια, έτσι και ο Θεός είναι παρών, ακόμη κι αν δεν Τον αισθανόμαστε.
Η επιστροφή στον Θεό δεν είναι επιστροφή στη δεισιδαιμονία, αλλά επιστροφή στην αλήθεια της ύπαρξης. Είναι το άνοιγμα της καρδιάς που κουράστηκε να κυνηγά αντικείμενα και αξιώματα. Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος, κουρασμένος από τα ψεύδη, ψιθυρίζει επιτέλους:
«Δεν είναι ότι δεν υπάρχει Θεός· είναι ότι εγώ Τον έχασα».
Και τότε, μέσα σε αυτή την ταπείνωση, ο Θεός ξαναμιλά. Όχι με λόγια, αλλά με παρουσία. Με εκείνο το άρρητο φως που γλυκαίνει τα δάκρυα και μεταμορφώνει το σκοτάδι σε ελπίδα.
