Αφιέρωμα του ΒΗΜΑΤΟΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ — vimaorthodoxias.gr
Άγιος Δημήτριος: Τι έβλεπαν οι Άγιοι στο πρόσωπο του Δημητρίου; Έναν γενναίο νέο που δεν αρνήθηκε τον Χριστό, έναν άνθρωπο εσωτερικής καθαρότητας, έναν προστάτη που παρέμεινε κοντά στους δοκιμαζόμενους.
Επιμέλεια: Κατερίνα Θεοχάρη
Από τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά και τον Άγιο Νικόλαο Καβάσιλα έως τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη και τον νεότερο Άγιο Νικόλαο Βελιμίροβιτς, τα κείμενα για τον Μυροβλύτη φωτίζουν διαφορετικές πλευρές της ίδιας αγιότητας.
Το ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ επιστρέφει σε αυτές τις καταγεγραμμένες αναφορές, παρουσιάζοντας σύντομα αυθεντικά αποσπάσματα και το νόημά τους. Οι φράσεις σε εισαγωγικά προέρχονται από τις παρατιθέμενες πηγές· η υπόλοιπη ανάπτυξη αποτελεί ερμηνευτική παρουσίαση, ώστε να διακρίνεται ο λόγος των Αγίων από τον σχολιασμό.
Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς: «Το μέγα ωράισμα της Εκκλησίας»
Στην 49η Ομιλία του, αφιερωμένη στον Μεγαλομάρτυρα, ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς αποκαλεί τον Δημήτριο:
«Το μέγα θαύμα της οικουμένης, το μέγα ωράισμα της Εκκλησίας».
Η διατύπωση αποδίδει τον θαυμασμό του μεγάλου ησυχαστή για έναν άνθρωπο στον οποίο συναντώνται πολλά χαρίσματα: ομολογία, διδασκαλία, άσκηση και μαρτυρική προσφορά. Ο Δημήτριος παρουσιάζεται ως ολοκληρωμένη πνευματική προσωπικότητα, της οποίας η ζωή είχε προετοιμάσει την τελική θυσία.
Ο Παλαμάς χρησιμοποιεί επίσης την εικόνα ενός δέντρου που προσφέρει διαρκώς καρπούς. Με αυτόν τον τρόπο περιγράφει την ευεργεσία του Αγίου προς όσους προσέρχονται με πίστη. Η αγιότητα, στη θεολογική αυτή προσέγγιση, είναι ζωή που μεταδίδεται και παρηγορεί.
Για τον σημερινό αναγνώστη, το μήνυμα είναι απαιτητικό: η τιμή προς τον Άγιο αποκτά βάθος όταν γίνεται αναζήτηση αρετής. Το κερί και η προσευχή συνοδεύονται από προσπάθεια να αλλάξει ο άνθρωπος τον τρόπο με τον οποίο ζει και αντιμετωπίζει τον πλησίον.
Η άσκηση πριν από το μαρτύριο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η σύνδεση του Δημητρίου με την ασκητική ζωή. Σε παρουσίαση της παλαμικής διδασκαλίας επισημαίνεται η καθαρότητα σώματος και ψυχής του, παρότι ζούσε μέσα στον κόσμο και κατείχε δημόσιο αξίωμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Άγιος ήταν μοναχός με τη μεταγενέστερη, οργανωμένη μορφή του μοναχισμού. Σημαίνει ότι η εγκράτεια, η προσευχή και η προσήλωση στο θέλημα του Θεού μπορούν να καλλιεργηθούν μέσα στις καθημερινές ευθύνες.
Εδώ βρίσκεται μια ουσιαστική γέφυρα με τους μεγάλους ασκητές: ο εξωτερικός τόπος διαφέρει, αλλά ο αγώνας της καρδιάς παραμένει κοινός. Ο άνθρωπος καλείται να αντισταθεί στη φιλαυτία, στην αδικία και στην υποδούλωση στις επιθυμίες του. Η ομολογία αρχίζει από τις μικρές, συχνά αθέατες επιλογές.
Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας: «Χριστού δε μιμητά»
Ο Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας, εγκωμιάζοντας τον συμπολίτη του Μεγαλομάρτυρα, τον προσφωνεί:
«Ω Χριστού μεν εταίρε, Χριστού δε μιμητά».
Η φράση συμπυκνώνει το κέντρο της αγιότητας: τη σχέση με τον Χριστό και τη μίμηση της δικής Του προσφοράς. Στο εγκώμιο, το μαρτύριο του Δημητρίου συνδέεται με το Πάθος, ιδιαίτερα με την πληγή στην πλευρά.
Όπως εξηγεί η σχετική μελέτη του θεολόγου Αντωνίου Παπαδόπουλου, ο Καβάσιλας αναδεικνύει δύο διαστάσεις: τον εσωτερικό αγώνα για καθαρότητα και το μαρτύριο του αίματος. Η τελική θυσία εμφανίζεται ως συνέχεια μιας ζωής αφιερωμένης στον Θεό.
Η ανάγνωση αυτή μεταφέρει την προσοχή από την εντυπωσιακή στιγμή του τέλους στη μακρά προετοιμασία της ψυχής. Η πίστη δοκιμάζεται στην υπομονή, στην ειλικρίνεια, στη συγχώρηση και στην άρνηση να χρησιμοποιήσει κανείς τη δύναμή του εις βάρος των άλλων.
Άγιος Νικόδημος: Η μνήμη που ταξιδεύει
Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης καταγράφει στον Συναξαριστή παράδοση σχετική με τη μεταφορά της εικόνας του Δημητρίου από τη Θεσσαλονίκη στην Κωνσταντινούπολη. Αναφέρεται χαρακτηριστικά στην:
«Ιεράν εικόνα του μεγάλου Δημητρίου».
Η διήγηση συνδέεται με τη Μονή Παντοκράτορος και τον αυτοκράτορα Μανουήλ Κομνηνό. Πρόκειται για συναξαριακή καταγραφή, μέσα από την οποία διακρίνεται η μεγάλη ακτινοβολία της τιμής προς τον Άγιο πέρα από τη γενέτειρά του.
Η αναφορά ενός κορυφαίου Αγιορείτη συγγραφέα δείχνει πώς η μοναστική παράδοση διαφυλάσσει τη μνήμη των μαρτύρων. Οι εικόνες, οι ακολουθίες και οι διηγήσεις γίνονται αφορμές προσευχής και διδασκαλίας. Η προσοχή χρειάζεται να παραμένει στο πρόσωπο του Αγίου και στην πίστη που εκείνος ομολόγησε.
Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς: Παρών στις συμφορές
Ο Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς γράφει στον «Πρόλογο της Αχρίδος» ότι πολλοί αισθάνονται την παρουσία του Δημητρίου:
«Ιδίως σε καιρούς μεγάλων δοκιμασιών και συμφορών».
Στη συνέχεια παραθέτει τη συναξαριακή διήγηση δύο αιχμάλωτων κοριτσιών που, σύμφωνα με την παράδοση, διασώθηκαν θαυματουργικά και μεταφέρθηκαν στον ναό του στη Θεσσαλονίκη, ενώ τελούνταν αγρυπνία. Η αναφορά δημοσιεύεται με παραπομπή στον τόμο Οκτωβρίου, σελίδες 301–302, των εκδόσεων Άθως.
Στο κείμενο αυτού του νεότερου Αγίου κυριαρχεί η παρηγοριά: ο δοκιμαζόμενος άνθρωπος μπορεί να προσεύχεται και να ελπίζει, ακόμη όταν οι ανθρώπινες δυνατότητες μοιάζουν εξαντλημένες.
Το προσκύνημα που συνεχίζεται στη ζωή
Οι παραπάνω μαρτυρίες συναντώνται στην καθαρότητα, στην προσφορά και στην ελπίδα. Ο Δημήτριος παραμένει πρόσωπο ζωντανής εκκλησιαστικής μνήμης, επειδή η ομολογία του θέτει ένα διαχρονικό ερώτημα: πόσο χώρο αφήνουμε στον Θεό μέσα στις αποφάσεις μας;
Το ουσιαστικό προσκύνημα συνεχίζεται μετά την έξοδο από τον ναό. Στην οικογένεια, στην εργασία, στην ασθένεια και στην αγωνία, η μνήμη του Αγίου μπορεί να γίνει αφορμή θάρρους, προσευχής και έμπρακτης αγάπης.
