Άγχος – Απόγνωση: «Δεν αντέχω άλλο». Η φράση αυτή μπορεί να κρύβεται πίσω από ένα χαμόγελο, να ακούγεται μέσα στη νύχτα ή να μη λέγεται ποτέ δυνατά. Οι έγνοιες για την οικογένεια, την υγεία και την εργασία συσσωρεύονται. Ο νους τρέχει διαρκώς στο αύριο και η καρδιά κουράζεται από όσα φοβάται ότι θα συμβούν.
Αφιέρωμα του vimaorthodoxias.gr
Οι Άγιοι της Ορθοδοξίας γνώρισαν τον φόβο, τη θλίψη και τον επίμονο λογισμό. Ο λόγος τους έχει δύναμη επειδή γεννήθηκε μέσα στην άσκηση και τη δοκιμασία. Μας καλούν να δούμε τον πόνο με ειλικρίνεια και να μη μείνουμε μόνοι απέναντί του.
Άγιος Σιλουανός: «Κράτα τον νου σου καθαρό και μην απελπίζεσαι»
Από τους γνωστότερους λόγους του Αγίου Σιλουανού του Αθωνίτη είναι το «Κράτα τον νου σου καθαρό και μην απελπίζεσαι». Η δεύτερη φράση φωτίζει την πρώτη: ακόμη και όταν ο άνθρωπος βλέπει καθαρά την αδυναμία του, δεν καλείται να χάσει την ελπίδα του. Η μετάνοια ανοίγει δρόμο επιστροφής προς τον Θεό. Η απόγνωση προσπαθεί να πείσει ότι αυτός ο δρόμος έκλεισε.
Αυτός ο λόγος χρειάζεται προσοχή. Δεν είναι πρόσκληση να βασανίζει κάποιος τον εαυτό του με σκοτεινές σκέψεις. Είναι υπενθύμιση ότι η ελπίδα στον Χριστό μπορεί να επιμείνει ακόμη και στην πιο δύσκολη ώρα.
Άγιος Παΐσιος: Η έγνοια να γίνεται προσευχή
Στις διδαχές του Αγίου Παϊσίου επανέρχεται η εμπιστοσύνη στην πρόνοια του Θεού. Ο άνθρωπος έχει ευθύνες: εργάζεται, φροντίζει τους δικούς του και παίρνει αποφάσεις. Όταν όμως προσπαθεί να ελέγξει με τον νου του κάθε πιθανή εξέλιξη, η φροντίδα μπορεί να γίνει εξαντλητική αγωνία.
Το μήνυμα του Γέροντα, αποδοσμένο εδώ ως νόημα και όχι ως αυτολεξεί απόφθεγμα, είναι απλό: κάνε με συνέπεια αυτό που περνά από το χέρι σου και εμπιστεύσου στον Θεό εκείνο που δεν μπορείς να ορίσεις. Μια σύντομη προσευχή μέσα στην ημέρα μπορεί να διακόψει τον κύκλο των φοβικών σκέψεων: «Χριστέ μου, φώτισέ με για το επόμενο βήμα».
Άγιος Πορφύριος: Στρέψε την καρδιά προς τον Χριστό
Ο Άγιος Πορφύριος έδινε ιδιαίτερη βαρύτητα στη σχέση αγάπης με τον Χριστό. Η πνευματική ζωή, όπως αναδεικνύεται στις διδαχές του, δεν εξαντλείται στην αδιάκοπη παρακολούθηση των αδυναμιών μας. Ο άνθρωπος χρειάζεται να στραφεί προς την προσευχή, την ευγνωμοσύνη και την αγάπη.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν το άγχος γίνεται μόνιμος εσωτερικός θόρυβος. Όποιος φοβάται δεν ωφελείται πάντοτε από την απαίτηση «σταμάτα να φοβάσαι». Μπορεί, όμως, να βρει ένα μικρό σημείο ανάπαυσης: έναν ψαλμό, μια ήσυχη επίσκεψη στον ναό, μια πράξη φροντίδας προς άλλον άνθρωπο. Η καρδιά δεν αλλάζει με διαταγή· χρειάζεται χρόνο και σχέση.
Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος: Η ακηδία θέλει υπομονή
Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος περιγράφει την ακηδία, την πνευματική κόπωση που κάνει τα πάντα να φαίνονται βαριά και άκαρπα. Πρόκειται για όρο της ασκητικής παράδοσης και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως διάγνωση για κάθε σύγχρονη ψυχική δυσκολία.
Η ασκητική απάντηση δεν είναι η απαίτηση να νιώσει κανείς αμέσως καλύτερα. Είναι η υπομονή στο μικρό, εφικτό καθήκον της ημέρας. Να σηκωθεί, να προσευχηθεί όσο μπορεί, να ζητήσει συντροφιά, να συνεχίσει χωρίς να μετρά κάθε στιγμή την πρόοδό του. Μερικές φορές η ελπίδα αρχίζει ως μια ταπεινή πράξη επιμονής.
Μέγας Αντώνιος: Η διάκριση απέναντι στους λογισμούς
Οι μεγάλοι ασκητές γνώριζαν πόσο εύκολα ένας λογισμός μπορεί να παρουσιαστεί σαν βεβαιότητα. «Όλα θα πάνε άσχημα», «κανείς δεν με καταλαβαίνει», «δεν υπάρχει λύση»: τέτοιες σκέψεις αποκτούν δύναμη όταν μένουν ανεξέταστες.
Η πατερική παράδοση της διάκρισης μας βοηθά να κάνουμε μια παύση. Αυτό που σκέφτομαι είναι γεγονός ή φόβος; Χρειάζεται να αποφασίσω τώρα ή να μιλήσω πρώτα με κάποιον που εμπιστεύομαι; Η προσευχή, η εξομολόγηση και η ανθρώπινη επικοινωνία μπορούν να δημιουργήσουν χώρο ανάμεσα στον άνθρωπο και στον λογισμό που τον πιέζει.
Ο λόγος των Αγίων συγκλίνει σε μια πρόσκληση: μην ταυτίζεις τη δύσκολη σημερινή ώρα με ολόκληρη τη ζωή σου. Η πνευματική στήριξη μπορεί να συνυπάρχει με τη βοήθεια από ειδικό ψυχικής υγείας όταν το άγχος ή η απόγνωση επιμένουν. Κανείς δεν χρειάζεται να σηκώσει μόνος του όλο το βάρος.
Άλλοι μεγάλοι Πατέρες της Ορθοδοξίας για το άγχος και την απόγνωση
Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Η λύπη δεν πρέπει να καταπίνει τον άνθρωπο
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μιλά με επιμονή για τον κίνδυνο της απελπισίας. Ερμηνεύοντας την επιστολή του Αποστόλου Παύλου προς τους Κορινθίους, στέκεται στην προτροπή να συγχωρήσουν και να παρηγορήσουν έναν άνθρωπο που είχε μετανοήσει, ώστε να μη «καταποθεί» από την υπερβολική λύπη. Η μετάνοια, κατά τον Χρυσόστομο, χρειάζεται να οδηγεί στην επιστροφή και στη θεραπεία, όχι στην πεποίθηση ότι ο άνθρωπος χάθηκε οριστικά. Ομιλία Δ΄ στη Β΄ προς Κορινθίους.
Σε άλλη ομιλία του προτρέπει εκείνον που αμάρτησε να μην απογοητεύεται, αλλά να ανανεώνει τη ζωή του με μετάνοια, εξομολόγηση και καλά έργα. Ο λόγος του απευθύνεται και στον άνθρωπο που νιώθει παγιδευμένος από το παρελθόν του: υπάρχει πάντοτε ένα επόμενο βήμα.
Αββάς Ισαάκ ο Σύρος: Η πτώση δεν είναι το τέλος
Ο Αββάς Ισαάκ ο Σύρος ξεχωρίζει τη συντριβή από την απόγνωση. Σε λόγο που του αποδίδεται προτρέπει τον άνθρωπο να μην απελπίζεται για τα παραπατήματά του και να μην τα θεωρεί ανίατα. Η διάκριση είναι ουσιαστική: μπορεί κανείς να αναγνωρίσει το λάθος του και να ζητήσει βοήθεια, χωρίς να αποφασίσει ότι δεν αξίζει πια να προσπαθήσει.
Η ελπίδα εδώ δεν είναι δικαιολογία για αδράνεια. Είναι η δύναμη να σηκωθεί ξανά ο άνθρωπος, ακόμη κι αν χρειάστηκε να ζητήσει συγχώρηση πολλές φορές.
Όσιος Ιωάννης Κασσιανός: Να αναγνωρίζουμε τη βαριά αποθάρρυνση
Ο Όσιος Ιωάννης Κασσιανός αφιερώνει ολόκληρο κεφάλαιο στην κατήφεια, περιγράφοντας πόσο βλάπτει την ψυχή όταν την κυριεύει. Εξετάζει επίσης την ακηδία, την εξάντληση και τη δυσφορία που γνώριζαν οι ασκητές της ερήμου. Δεν μιλά με όρους σύγχρονης ψυχιατρικής· δείχνει όμως ότι η εσωτερική κόπωση ήταν γνωστή ακόμη και σε ανθρώπους με βαθιά προσευχητική ζωή.
Οι Πατέρες μάς αφήνουν έτσι έναν λόγο που δεν απαιτεί από τον ταλαιπωρημένο άνθρωπο να προσποιηθεί ότι είναι καλά. Τον καλούν να μιλήσει, να προσευχηθεί και να δεχθεί στήριξη. Η δυσκολία μπορεί να είναι πραγματική, αλλά δεν χρειάζεται να γίνει η τελευταία λέξη για τη ζωή του.
