Γράφει ο Γιάννης Αντωνιάδης-Συμβασιούχος καθηγητής θρησκευτικών
Πρόσφατα είχαμε την κατάθεση εισηγήσεων από μέρους του Υπουργείου Παιδείας, σχετικά με την αναθεώρηση του ωρολόγιου προγράμματος. Σε αυτό, με μεγάλη μας έκπληξη διαπιστώσαμε ότι αφαιρείται 0,5 περίοδος από το μάθημα των θρησκευτικών στη Β΄ Λυκείου. Πριν από κάποια χρόνια να σημειώσουμε ότι στη Β΄ Λυκείου είχαμε ακόμη 0,5 ώρας μείωση, με αποτέλεσμα το μάθημα να μετατραπεί σε μονόωρο.
Παρόλες τις προσπάθειες και τις εισηγήσεις του Συνδέσμου Θεολόγων προς την ΟΕΛΜΕΚ, δεν λήφθηκαν υπόψη και στην εισήγησή του το συνδικαλιστικό μας όργανο, ενώ άλλους κλάδους ικανοποιεί και με το παραπάνω τα αιτήματά τους, δείχνει να υιοθετεί πλήρως την πρόταση του Υπουργείου σε σχέση με τα θρησκευτικά. Να πούμε προκαταρκτικά ότι η μείωση των ωρών διδασκαλίας του μαθήματος στη Β΄ Λυκείου θα αποτελέσει μια σοβαρότατη στρέβλωση με ευρύτερες συνέπειες στους στόχους της επιθυμητής παρεχόμενης Παιδείας, καθώς αφαιρεί από τους μαθητές τη δυνατότητα να διδαχθούν και να γνωρίσουν επαρκώς τις άλλες θρησκείες στον κόσμο σε μια εποχή, μάλιστα, όπου ευρύτερα ανά το παγκόσμιο αλλά κυρίως και στην περιοχή μας οι θρησκείες παίζουν τον πλέον καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση νέων συνόρων αλλά και συγκρούσεων που κατακλύζουν καθημερινά τα ΜΜΕ και το Διαδίκτυο. Θεωρούμε ότι οι εισηγήσεις αυτές είναι το λιγότερο απαράδεκτες, καθώς το μάθημα των θρησκευτικών υπηρετεί τους βασικούς άξονες της παιδείας που λαμβάνουν οι μαθητές:
Το μάθημα στηρίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες. Ο πρώτος έχει αφετηρία και επίκεντρο τη θρησκευτική παράδοση του τόπου μας και την Ορθόδοξη Εκκλησία. Ο δεύτερος τις μεγάλες χριστιανικές παραδόσεις στην Ευρώπη και στον κόσμο και ο τρίτος τα μεγαλύτερα θρησκεύματα και κυρίως αυτά που ενδιαφέρουν ιδιαίτερα την κοινωνία της Κύπρου, δηλαδή τον Μουσουλμανισμό και τον Ιουδαϊσμό. Η Β΄ Λυκείου θεωρείται μια πολύ σημαντική τάξη, επειδή ο μαθητής έχει ήδη διαμορφώσει τον χαρακτήρα του, έχει γνωρίσει και έχει αναπτύξει επαρκώς τη δική του θρησκευτική ταυτότητα στο ιστορικό και παγκόσμιο γίγνεσθαι και καλείται πλέον να γνωρίσει τα άλλα θρησκεύματα που τον περιβάλλουν. Τυχόν μείωση του μαθήματος στην τάξη αυτή οδηγεί σ’ έναν γνωσιολογικό ακρωτηριασμό τον μαθητή, κάνοντάς τον ανάπηρο στο να γνωρίσει θρησκευτικά και κατά συνέπειαν ιστορικά τους άλλους λαούς στον υπόλοιπο κόσμο.
Η παιδεία έχει σαν σκοπό την ανάπτυξη όχι μόνο της διανοητικής και σωματικής, αλλά και της πνευματικής διάστασης του ανθρώπου. Τα θρησκευτικά οδηγούν σε πανανθρώπινους βασικούς προβληματισμούς, βοηθούν τα παιδιά να αναπτύξουν αισθητήριο για τα ουσιώδη της ζωής, για την ομορφιά, το μυστήριο, προάγοντας την κριτική σκέψη, καθώς φέρνουν τους νέους αντιμέτωπους με τα πιο κρίσιμα ερωτήματα της ανθρώπινης ύπαρξης. Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από “υπαρξιακό κενό”, σε έναν αιώνα έντονων πειραματισμών του ανθρώπου με τον εαυτό του και την ελευθερία του, σε μια περίοδο κρίσης και απαξίωσης, η ορθόδοξη χριστιανική αγωγή δίνει στον μαθητή, τον έφηβο, τον νέο, απαντήσεις στα έσχατα ερωτήματα που τον συγκλονίζουν, προσφέρει νόημα, προσανατολισμό, θεμελιώδεις αξίες για την ύπαρξη και τη συνύπαρξη.
Το μάθημα των θρησκευτικών είναι μάθημα ηθοπλαστικό. Σε μια κοινωνία, όπως η δική μας σήμερα, που χαρακτηρίζεται από έκλυση ηθών, αρχών και αξιών, όπου το κυνήγι του εύκολου κέρδους και της καταναλωτικής ευμάρειας έχουν γίνει η απόλυτη επιδίωξη του σύγχρονου ατόμου, τα θρησκευτικά, ως παιδαγωγικό μέσο, μαθαίνει στα παιδιά να μην υποκύπτουν στους αλλοτριωτικούς μηχανισμούς της σύγχρονης κοινωνίας, στο πνεύμα της μονοδιάστατης τεχνοκρατίας, στον ατομοκεντρισμό κ.λπ. Δρα έτσι καταλυτικά σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί ο ευδαιμονισμός και η χρησιμοθηρία, προβάλλοντας την ελευθερία ως ασκητική προοπτική, ως αγώνα υπέρβασης της τυραννίας των συνεχώς αυξανόμενων τεχνητών καταναλωτικών αναγκών.
Τα θρησκευτικά υπηρετούν τους ανθρωπιστικούς στόχους της εκπαίδευσης, τον σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου, την ειρήνη, την αγάπη στον συνάνθρωπο, την ελευθερία, την αλληλοβοήθεια, την αλληλεγγύη, ακόμα και τη διαπολιτισμικότητα.
Προβάλλουν τον ρόλο της θρησκείας ευρύτερα για τη διαμόρφωση του πολιτισμού και ειδικότερα της Ορθοδοξίας για τον ελληνικό πολιτισμό, αλλά και τον ευρωπαϊκό και τον πολιτισμό της ανθρωπότητας. Βοηθούν τον μαθητή να ανακαλύψει και να αγαπήσει την πολιτιστική του κληρονομιά, που είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την Ορθοδοξία και να κατανοήσει το πνεύμα που βρίσκεται πίσω από τον ύμνο, τη βυζαντινή εικόνα, τη θεία Λειτουργία κ.λπ.
Το μάθημα των θρησκευτικών είναι μάθημα ταυτότητας: (α) Ο μαθητής γνωρίζει μέσα απ’ αυτό γιατί λέγεται χριστιανός ορθόδοξος και τούτο είναι θέμα ταυτότητος της προσωπικότητάς του, που έχει μεγάλη σημασία για τη ζωή του. Μαθαίνει δηλαδή γιατί βαπτίσθηκε, τι είναι η Εκκλησία, μέλη της οποίας αποτελούμε όλοι, κλήρος και λαός, με κεφαλή τον ίδιο τον Θεάνθρωπο Ιησού Χριστό. Έπειτα, ένας μεγάλος αριθμός μαθητών μόνο στο σχολείο μαθαίνει ό,τι έχει να κάνει με τη χριστιανική πίστη. Έτσι, το μάθημα, στην προκειμένη περίπτωση, αναπληρώνει (όσο αυτό είναι δυνατό) την οικογενειακή ή την εκκλησιαστική θρησκευτική αγωγή, όπου αυτή δεν είναι δυνατό να κατορθωθεί.
Επομένως, το μάθημα των θρησκευτικών συμπληρώνει ή αναπληρώνει την οικογενειακή και την εκκλησιαστική χριστιανική αγωγή. (β) Η ορθόδοξη χριστιανική πίστη και Εκκλησία, αποτελεί μια βασική διάσταση της εθνικής μας ταυτότητας. Η Εκκλησία σε χαλεπούς, για την πατρίδα μας, καιρούς στάθηκε θεματοφύλακας τόσο της εθνικής, όσο και της πολιτισμικής μας υπόστασης. Γι’ αυτό ανεξάρτητα με το αν κανείς πιστεύει ή όχι, η γνώση των βασικών συστατικών στοιχείων της Ορθοδοξίας, της ιστορικής εξέλιξης της Εκκλησίας και του ρόλου που αυτή έπαιξε στη διαμόρφωση της κοινωνίας και του ελληνικού πολιτισμού, αποτελεί βασική προϋπόθεση για να καταλάβουμε ποιοι είμαστε και πώς λειτουργούμε στον χώρο και τον χρόνο.
Για τους πιο πάνω λόγους, θεωρούμε πως τυχόν μείωση των ωρών του μαθήματος των θρησκευτικών είναι μια άκρως αντιπαιδαγωγική πράξη. Επιπλέον παραγκωνίζεται και υποβαθμίζεται σαφέστατα ο λόγος της Εκκλησίας στην παιδεία του τόπου παραγνωρίζοντας το γεγονός ότι για να υπάρχουμε σήμερα και να δρούμε ελεύθερα, αυτό οφείλεται στην Εκκλησία που διέσωσε το Γένος σε αιώνες δουλείας. Γνώμονας θα πρέπει να τίθεται πάντα ο μαθητής και η σωστή διαπαιδαγώγησή του, με την καλλιέργεια αρχών, αξιών και ήθους, για να αποκτήσει συγκροτημένη προσωπικότητα, ικανή ν’ αντεπεξέλθει δημιουργικά, στη σύγχρονη κοινωνία που ζούμε.
Το Υπουργείο Παιδείας, η ΟΕΛΜΕΚ, η Επιτροπή για το Νέο Ωρολόγιο Πρόγραμμα και οι διάφοροι εμπλεκόμενοι φορείς στα θέματα Παιδείας θα πρέπει να εξετάσουν σοβαρά το ενδεχόμενο αύξησης των ωρών διδασκαλίας των θρησκευτικών στα σχολεία και συγκεκριμένα στη Β΄ Λυκείου, από 1,5 που είναι σήμερα, να ξαναγίνει 2 περιόδους. Αυτή ακριβώς είναι και η τάση στις διάφορες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου μετά τις περιπέτειες αμφισβήτησης που ίσχυσε σε προηγούμενες δεκαετίες, επανήλθε σήμερα, όχι τυχαία, ως ένα από τα σημαντικά υποχρεωτικά μαθήματα της εκπαίδευσης.
