Τον Νοέμβριο του 2014 η Ορθόδοξη και η Καθολική Εκκλησία έγραψαν μια κοινή σελίδα στη μακραίωνη ιστορία της Χριστιανοσύνης, όταν ο Πάπας Φραγκίσκος επισκέφτηκε το Φανάρι και συναντήθηκε με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο.
Της Ματίνας Ηρειώτου
Το Σύμβολο της Πίστεως σε εκείνη την ιστορική Θεία Λειτουργία ανέγνωσε ο επιχειρηματίας Θεόδωρος Αγγελόπουλος, υπό την ιδιότητα του Αρχοντος Μεγάλου Λογοθέτη, του κατέχοντος, δηλαδή, το ύψιστο οφφίκιο που απονέμεται από το Οικουμενικό Πατριαρχείο σε λαϊκό μέλος της Εκκλησίας. Πρόσωπα της δημόσιας ζωής, επιχειρηματίες, εφοπλιστές, ακαδημαϊκοί, πανεπιστημιακοί, νομικοί, εκπρόσωποι της πολιτικής μετέχουν στο σύγχρονο τάγμα των Αρχόντων της Ορθοδοξίας, είναι οι οφφικίαλοι των πρεσβυγενών πατριαρχείων. Η ιστορία πίσω από τα οφφίκια που τους απονέμονται και συνδέονται άμεσα με την προσφορά τους στην Εκκλησία είναι μακραίωνη και εντέλει παράλληλη με την πορεία του Βυζαντίου και της Ορθοδοξίας.
Απονομές
Σύμφωνα με όσα αναφέρει το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, «ο Θεσμός των Αρχόντων Οφφικίαλων άγει τις ρίζες του στην Ιεραρχία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, εισήλθε δε στον εκκλησιαστικό χώρο αρχικώς περί τον Θ’ αιώνα, αρχής γενομένης από τη Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως, όπου τα οφφίκια υπήρχαν ιεραρχημένα σε πεντάδες.
Υπάρχουν βεβαίως εκκλησιαστικά οφφίκια τόσο για τους κληρικούς όσο και για τους λαϊκούς, τα οφφίκια όμως των λαϊκών απέκτησαν μεγαλύτερη ισχύ και διάδοση κατά τους χρόνους της οθωμανικής κυριαρχίας». Τον 20ό αιώνα, τόσο το Οικουμενικό Πατριαρχείο όσο και το Αλεξανδρείας αναβίωσαν τις απονομές των οφφικίων, τιμώντας με τον τρόπο αυτό τα πρόσωπα που προσφέρουν στην Εκκλησία.
Μάλιστα, από τον Νοέμβριο του 1991 με απόφαση του Πατριάρχη Βαρθολομαίου συνεστήθη στην Αθήνα η Αδελφότητα των Οφφικίαλων της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας, υπό την επωνυμία «Παναγία η Παμμακάριστος», μέλη της οποίας είναι αυτοδικαίως όλοι οι αξιωματούχοι του οικουμενικού θρόνου, πλην εκείνων των Αρχιεπισκοπών Αμερικής και Καναδά που έχουν δικές του αδελφότητες – είναι πολύ γνωστό το Τάγμα του Αγίου Ανδρέα, όπου μετέχουν οι εξ ΗΠΑ Αρχοντες του Πατριαρχείου.
Πρόεδρος της Αδελφότητας των Οφφικίαλων στην Ελλάδα και την Ευρώπη είναι ο εφοπλιστής Αθανάσιος Μαρτίνος, Αρχων Εξαρχος του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Τόσο ο κ. Μαρτίνος όσο και ο ποινικολόγος Σάκης Κεχαγιόγλου έχουν το οφφίκιο του Αρχοντος Μεγάλου Λογοθέτη του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας. Ο κ. Κεχαγιόγλου ανήκει και στις τάξεις των Αρχόντων του Οικουμενικού Πατριαρχείου ως Αρχων Δικαιοφύλαξ και είναι ένας από τους ελάχιστους που έχουν τιμηθεί με οφφίκιο από δύο Πατριαρχεία.
Τα οφφίκια είναι πολλά, αλλά δεν κατατάσσονται όλα στην ίδια σειρά. Ο ύψιστος τίτλος είναι αυτός του Αρχοντος Μεγάλου Λογοθέτη. Πριν από τον Θεόδωρο Αγγελόπουλο, τον είχε ο πατέρας του, Παναγιώτης, Μέγας Ευεργέτης του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Οπως έγραφε ο θεολόγος και Αρχων Οστιάριος Χρήστος Κ. Τσούβαλης, «τα οφφίκια λέγονταν και αξιώματα ή αρχοντίκια και εμφανίζονται τον 3ο αιώνα στη Ρώμη και από τον 8ο αιώνα στη Νέα Ρώμη, δηλαδή στην Κωνσταντινούπολη. Μετά το 1453, το Οικουμενικό Πατριαρχείο για να αντεπεξέλθει στον αγώνα του χρησιμοποίησε, πιο επιλεκτικά, τον θεσμό των οφφικίαλων. Διαχωρίσθηκαν σαφέστερα τα οφφίκια των κληρικών από εκείνα των λαϊκών. Πολλά των παλαιών οφφικίων αναβαθμίστηκαν και άλλα πάλι έπεσαν σε πλήρη αχρηστία. Ανυψώθηκε το οφφίκιο του Λογοθέτη στην κορυφή των οφφικίων. Ο Μέγας Λογοθέτης, ως υπουργός, ασκούσε καθήκοντα καγκελαρίου και ήταν ο σύνδεσμος μεταξύ του Πατριάρχη και του Σουλτάνου. Οι Αρχιερείς του Οικουμενικού Πατριαρχείου με επικεφαλής τον εκάστοτε Πατριάρχη και οι κληρικοί και λαϊκοί οφφικίαλοι της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως ήταν στην πραγματικότητα η κυβέρνηση της Ρωμιοσύνης».
Το αξίωμα του Μεγάλου Λογοθέτη μετά την Αλωση και έως τον 18ο αιώνα, οπότε έχασε την ισχύ του ως επίσημο κρατικό πρόσωπο και απέμεινε τίτλος τιμής, απενέμετο σε πρόσωπο της απολύτου εμπιστοσύνης του εκάστοτε Πατριάρχη.
Μέγας Λογοθέτης της αυλής του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου υπήρξε ο Γεώργιος Σφραντζής, ο ιστορικός της Αλώσεως. Ο Σφραντζής ανέλαβε πολλές κρίσιμες διπλωματικές αποστολές, πιάστηκε αιχμάλωτος κατά την Αλωση, απελευθερώθηκε και κατέφυγε στην Κέρκυρα, όπου το 1468 έγινε μοναχός και συνέγραψε το περίφημο «Χρονικόν» του, καθώς ήταν ο μοναδικός βυζαντινός ιστορικός που υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της Πτώσης της Βασιλεύουσας.
Σημαντικότερο προνόμιο του Μεγάλου Λογοθέτη ήταν ότι μετείχε ως ένα από τα ελάχιστα λαϊκά μέλη στην εκλογική συνέλευση για την ανάδειξη του νέου Πατριάρχη, ενώ μπορούσε παράλληλα να έχει κι άλλα αξιώματα – όπως του Δικαιοφύλακα, εκείνου, δηλαδή, που φυλάσσει, προστατεύει τα δικαιώματα προσώπου ή θεσμού, δηλαδή του φύλακα των δικαιωμάτων και κατά συνέπεια των δικογράφων και των δικαστικών αποφάσεων που διασφαλίζουν τα δικαιώματα. Ο πρώτος εκκλησιαστικός Δικαιοφύλαξ ήταν ο μοναχός σύγκελλος Νικήτας, στα μέσα του 11ου αιώνα.
Και σε γυναίκες
Μετά τους διωγμούς των Χριστιανών από την Τουρκία, κατά τον 20ό αιώνα, ο Πατριάρχης Αθηναγόρας αναζήτησε συμπαραστάτες μεταξύ των Χριστιανών και αύξησε τις απονομές των οφφικίων, που νωρίτερα δίνονταν με μεγάλη φειδώ. Ο Πατριάρχης Αθηναγόρας, μάλιστα, άρχισε να απονέμει και τον τίτλο της Αρχόντισσας, χωρίς οφφίκιο, σε γυναίκες με σπουδαία προσφορά και έργο. Τον τίτλο της Αρχόντισσας απονέμει και το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας.
Είναι χαρακτηριστικοί οι αρχοντικοί τίτλοι που φέρουν μέλη του διοικητικού συμβουλίου του Τάγματος των εν Αθήναις Αρχόντων: ο αντιπρόεδρος, εφοπλιστής Γιώργος Προκοπίου, είναι Αρχων Πρωτομαΐστωρ, ο γενικός γραμματέας, καθηγητής Κωνσταντίνος Δεληκωνσταντής είναι Αρχων Διδάσκαλος του Γένους, ο έφορος δημοσίων σχέσεων Ευάγγελος Χρόνης είναι Αρχων Μαΐστωρ, ο εφοπλιστής Αθανάσιος Λασκαρίδης είναι Αρχων Μέγας Ρεφερενδάριος, ο περιφερειάρχης Κρήτης Σταύρος Αρναουτάκης είναι Αρχων Εξαρχος, ενώ ο καθηγητής Ιατρικής Σωτήρης Τσιόδρας είναι Αρχων Πρωτοασηκρήτης.
Σημειώνεται ότι επίτιμος πρόεδρος των οφφικίαλων της Παμμακαρίστου είναι ο επιχειρηματίας Γεράσιμος Φωκάς, ενώ στο Τάγμα των αρχόντων του Αγίου Ανδρέα διοικητής είναι ο Αντώνιος Λυμπεράκης, με υποδιοικητή τον Θεόδωρο Μποζονέλη. Στο Τάγμα των οφφικίαλων του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας «Απόστολος Μάρκος», πρόεδρος είναι ο καθηγητής Θεόδωρος Παναγόπουλος, ενώ πρόεδρος του Αρχαίου Τάγματος των Παραβαλαναίων που αναβίωσε είναι ο επιχειρηματίας Σπυρίδων Καμαλάκης, με γενικό γραμματέα τον Νικόλαο Κουρκουμέλη.
Σημαντικές προσωπικότητες της δημόσιας ζωής έχουν χειροθετηθεί άρχοντες του Οικουμενικού Πατριαρχείου: Αρχων Ευταξίας και ευεργέτης είναι ο εφοπλιστής Νικόλαος Πατέρας που ανακατασκεύασε τον Ναό του Αγίου Νικολάου του Πτωχοκομείου, οι επιχειρηματίες Σπύρος Λάτσης και Αχιλλέας Κωνσταντακόπουλος, αλλά και ο επιχειρηματίας Ανέστης Αρνόπουλος που δραστηριοποιείται στη Γαλλία και την Αφρική, ο Γιώργος Τανισκίδης της Optima Bank είναι Αρχων Πρωτέκδικος, ο Γιώργος Μυλωνάς της Εθνικής Τράπεζας είναι Αρχων Πρωτοασήκρητης, ενώ Αρχων Οστιάριος του Οικουμενικού Θρόνου είναι ο πρόεδρος της Ελληνοαμερικανικής Ενωσης Λεωνίδας Τζώνης, ο οποίος είναι και Αρχων Σκευοφύλαξ του Αλεξανδρείας. Στις τάξεις των Αρχόντων του Οικουμενικού Πατριαρχείου βρίσκονται οι ακαδημαϊκοί Πασχάλης Κητρομηλίδης και Γεώργιος Μπαμπινιώτης, τον τίτλο του Αρχοντα Μεγάλου Διδασκάλου έχει ο Χρήστος Ζερεφός. Αρχων του Πατριαρχείου είναι ο διοικητής του Αγίου Ορους Αλκιβιάδης Στεφανής, ενώ Αρχων Κυαίστωρ χειροθετήθηκε από τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο ο Ευρωπαίος επίτροπος Απόστολος Τζιτζικώστας: πρόκειται για οφφίκιο που απονεμήθηκε για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία.
Η σειρά των οφφικίων δεν ήταν εξαρχής αυστηρά καθορισμένη, ωστόσο για λόγους τάξεως η Εκκλησία τα ταξινόμησε σε εννέα πεντάδες του δεξιού ή αριστερού χορού. Η θέση κάθε αξιώματος στις πεντάδες μπορούσε να διαφοροποιηθεί με απόφαση του αυτοκράτορα ή του Πατριάρχη, αναλόγως με την αναγκαιότητα και τη χρησιμότητα του αξιώματος και επηρεαζόταν από τις εκάστοτε συνθήκες και τις ειδικές ανάγκες της Εκκλησίας. Ωστόσο, σε κάθε ταξινόμηση, πρώτο τη τάξει οφφίκιο ήταν και παραμένει εκείνο του Μεγάλου Λογοθέτου, δηλαδή τον Θεόδωρο Αγγελόπουλο στο Κωνσταντινουπόλεως και τους Αθανάσιο Μαρτίνο και Σάκη Κεχαγιόγλου στο Αλεξανδρείας. Ελάχιστα οφφίκια είχαν το επίθετο «Μέγας», ενώ τον τίτλο του «Μεγάλου» το έφερε μόνο εκείνος που εργαζόταν περισσότερο στην Εκκλησία και για την Εκκλησία.
Τιμητικά παράσημα
Σημειώνεται ότι τα άλλα δύο πρεσβυγενή Πατριαρχεία -Ιεροσολύμων και Αντιοχείας- απονέμουν τιμητικά παράσημα και όχι οφφίκια, ενώ ενδιαφέρον έχει και η ιστορία του αρχαίου Τάγματος των Παραβαλαναίων στο Αλεξανδρείας. Είχε ιδρυθεί τον 4ο μ.Χ. αιώνα στην Αλεξάνδρεια, την περίοδο του Πατριάρχη Μεγάλου Αθανασίου και το όνομά τους προέρχεται από το «παραβάλλεσθαι»: Επρόκειτο, αρχικά, για μία ομάδα κληρικών και λαϊκών που παρέβαλαν τα σώματά τους, ρίσκαραν τη ζωή τους για να φροντίσουν ασθενείς και ετοιμοθάνατους σε περιόδους λοιμών. Στην Ιστορία έμειναν γνωστοί και ως μαχητική ομάδα που εκτελούσε εντολές του Πατριάρχη, αναλαμβάνοντας την περιφρούρηση των χριστιανικών ναών.
Πολλά από τα βυζαντινά αξιώματα που οι τίτλοι τους πλέον απονέμονται τιμητικά στους άρχοντες της Ορθοδοξίας έχουν φτάσει μέχρι τις μέρες μας ως επώνυμα – χαρακτηριστικό το Λογοθέτης, αλλά και το Πρωτοψάλτης, το Πρωτονοτάριος, το Σκευοφύλαξ, που αντιστοιχούσαν σε πρόσωπα με συγκεκριμένα καθήκοντα περί την Εκκλησία την περίοδο του Βυζαντίου. Ο Οστιάριος, για παράδειγμα, ήταν ο θυρωρός και ο επί της τάξεως της συνάξεως, ο Σιλεντιάριος, ήταν ο τελετάρχης, ο Λαμπαδάριος, εκείνος που φρόντιζε να είναι αναμμένες οι λαμπάδες των ναών, ο Χαρτοφύλαξ, πληρεξούσιος του Πατριάρχη, ένας «πατριαρχικός καρδινάλιος». Ο Μυρεψός ήταν εκείνος που έφτιαχνε το Αγιο Μύρο. Το συγκεκριμένο οφφίκιο απενέμετο σε γιατρούς και τώρα οι μυρεψοί μετέχουν στην τελετή του Αγίου Μύρου στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Φωτογραφίες: EUROKINISSI
ΠΗΓΗ: protothema.gr
