ΚΥΠΡΟΣ: Η αρχή της κυπριακής τραγωδίας και η κερκόπορτα στον Αττίλα-Ξημέρωσε και φέτος η μέρα του εθνικού ολέθρου
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Συμπληρώνονται σήμερα 51 χρόνια από το προδοτικό πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974, που σχεδιάστηκε από το χουντικό καθεστώς των Αθηνών και εκτελέστηκε στην Κύπρο με τη συμμετοχή της ΕΟΚΑ Β’.
Μια ενέργεια που αποτέλεσε την αρχή της κυπριακής τραγωδίας, δίνοντας το πρόσχημα στην Τουρκία να εισβάλει στο νησί πέντε ημέρες αργότερα, καταλαμβάνοντας το 36% της Κυπριακής Δημοκρατίας, που παραμένει έως σήμερα υπό κατοχή.
Όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος, στις 08:20 το πρωί, ώρα που ξεκίνησε η επιχείρηση κατά του Προεδρικού Μεγάρου στη Λευκωσία, ήχησαν σειρήνες σε όλη την ελεύθερη Κύπρο, υπενθυμίζοντας τη μαύρη εκείνη σελίδα της ιστορίας.
Το πραξικόπημα της Χούντας: Ένα σχέδιο καταστροφής
Το πρωί της 15ης Ιουλίου 1974, τα τανκς της Χούντας κατέλαβαν στρατηγικά σημεία της Λευκωσίας. Με το κωδικό σήμα “Αλέξανδρος εισήλθε νοσοκομείον”, ο επικεφαλής των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων στην Κύπρο, ταξίαρχος Μιχάλης Γεωργίτσης, ενημέρωσε την Αθήνα για την έναρξη του πραξικοπήματος.
Στόχος ήταν η ανατροπή του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ’, εκλεγμένου Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, ο οποίος την ώρα εκείνη βρισκόταν στο Προεδρικό Μέγαρο με μικρούς μαθητές από την Αίγυπτο. Τα τεθωρακισμένα της Εθνικής Φρουράς άρχισαν να κανονιοβολούν το Μέγαρο, αλλά ο Μακάριος κατόρθωσε να διαφύγει από μια αφύλακτη δίοδο.
Η διάσωση του Μακαρίου και η φωνή της αντίστασης
Μετά τη διαφυγή του, ο Μακάριος βρήκε καταφύγιο στη Μονή Κύκκου και ακολούθως στην Πάφο, απ’ όπου και απηύθυνε ένα ιστορικό μήνυμα στον λαό, μέσω αυτοσχέδιου ραδιοσταθμού:
«Ελληνικέ Κυπριακέ Λαέ! Γνωρίζεις ποιος σου ομιλεί. Είμαι ο Μακάριος… Δεν είμαι νεκρός. Είμαι ζωντανός. Και είμαι μαζί σου. Το πραξικόπημα απέτυχε… Η Χούντα απεφάσισε να καταστρέψει την Κύπρο. Να την διχοτομήσει. Αλλά δεν θα το κατορθώσει…»
Την επόμενη μέρα, ο Μακάριος αναχώρησε με βρετανικό στρατιωτικό αεροσκάφος για το Λονδίνο, όπου στις 17 Ιουλίου συνάντησε τον πρωθυπουργό Χάρολντ Ουίλσον και τον Υπουργό Εξωτερικών Τζέιμς Κάλαχαν.
Το πραξικόπημα ως πρόσχημα: Η εισβολή της Τουρκίας
Παρά την αποτυχία του πραξικοπήματος και τη διαφυγή του Μακαρίου, η ζημιά είχε ήδη γίνει. Η Τουρκία χρησιμοποίησε το πραξικόπημα ως δικαιολογία και στις 20 Ιουλίου 1974, ξεκίνησε την πρώτη φάση της στρατιωτικής της επιχείρησης – τον λεγόμενο Αττίλα 1. Ακολούθησε η δεύτερη φάση, Αττίλας 2, τον Αύγουστο.
Παρά τις εκκλήσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ μέσω του Ψηφίσματος 353 (1974), και ενώ η νόμιμη κυβέρνηση είχε αποκατασταθεί, η Τουρκία προχώρησε σε κατάληψη του 36,2% της Κύπρου. Περίπου 200.000 Ελληνοκύπριοι εκτοπίστηκαν βίαια από τα σπίτια τους και έγιναν πρόσφυγες στην ίδια τους την πατρίδα.
Η τραγωδία των αγνοουμένων και η εθνική πληγή
Περισσότεροι από 1.500 Ελληνοκύπριοι και Ελλαδίτες καταγράφηκαν ως αγνοούμενοι. Έως σήμερα, παρά τις διακοινοτικές προσπάθειες, δεκάδες οικογένειες συνεχίζουν να αγνοούν την τύχη των δικών τους ανθρώπων. Παράλληλα, περίπου 20.000 Ελληνοκύπριοι που παρέμειναν στα κατεχόμενα, υπέστησαν εκφοβισμούς και εκτοπίστηκαν σταδιακά.
Η Κύπρος πλήρωσε βαρύτατο τίμημα, όχι μόνο σε έδαφος και πληθυσμό, αλλά και σε ανθρώπινες ψυχές, αξιοπρέπεια και εθνική κυριαρχία. Η γραμμή Αττίλα συνεχίζει να χωρίζει το νησί στα δύο, με τη Λευκωσία να παραμένει η τελευταία διχοτομημένη πρωτεύουσα της Ευρώπης.
Οι ευθύνες και η διεθνής σιωπή
Η τραγωδία της Κύπρου δεν θα είχε συμβεί χωρίς τη μυωπική πολιτική της Χούντας, αλλά και την ανοχή των διεθνών παραγόντων. Οι ΗΠΑ, σύμφωνα με μαρτυρίες, απέρριψαν κάθε σκέψη υποστήριξης του Μακαρίου, ενώ ο Χένρι Κίσινγκερ φέρεται να είχε δώσει σιωπηρή ανοχή στα τουρκικά σχέδια.
Η Ελλάδα ανέλαβε πολιτική ευθύνη μετά την πτώση της Χούντας, αλλά ποτέ δεν υπήρξε λογοδοσία για τις ευθύνες εκείνης της σκοτεινής περιόδου, ούτε και πραγματική διεθνής πίεση για επιστροφή των κατεχομένων.
51 χρόνια μετά – Η μνήμη ζωντανή, η δικαιοσύνη εκκρεμεί
Η 15η Ιουλίου δεν είναι απλώς μια ημέρα θλίψης. Είναι ημέρα εθνικής ντροπής και αυτοκριτικής. Οι σειρήνες που ήχησαν σήμερα το πρωί, δεν είναι απλώς σύμβολο μνήμης, αλλά κραυγή αφύπνισης. Για μια πατρίδα που οφείλει να μην ξεχνά. Για έναν λαό που δεν πρέπει να συμβιβαστεί με το τετελεσμένο της κατοχής.
Η δικαίωση της Κύπρου, η επιστροφή των προσφύγων, ο εντοπισμός των αγνοουμένων και η αποκατάσταση της εθνικής ενότητας, είναι αιτήματα ανοιχτά, που παραμένουν ζωντανά όσο υπάρχει έστω και ένας Κύπριος που θυμάται. Γιατί όπως λέει ο λαός:
«Αυτός που ξεχνά την ιστορία του, είναι καταδικασμένος να την ξαναζήσει».
Με πληροφορίες από το ΚΥΠΕ, το Ψήφισμα 353/1974 του ΟΗΕ, και το αρχείο της Βουλής των Ελλήνων.
Με πληροφορίες από το ΚΥΠΕ
