ΤΟΥΡΚΙΑ: Εσωτερικός πόλεμος εξουσίας στην καρδιά του καθεστώτος-Μια αθέλητη αποκάλυψη από Τούρκο ανταποκριτή στην Ουάσιγκτον, που δεν γνώριζε ότι καταγράφεται, έφερε στο φως τον σκληρό εσωτερικό ανταγωνισμό που μαίνεται στο προεδρικό παλάτι της Άγκυρας.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Ο δημοσιογράφος περιέγραψε χωρίς περιστροφές τις έντονες αντιπαραθέσεις και τα «στρατόπεδα» μέσα στον στενό κύκλο του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν – μια εικόνα που, όπως σχολιάζουν διεθνή μέσα όπως το Reuters και το Politico, δείχνει ένα καθεστώς που ενώ εμφανίζεται πανίσχυρο, είναι πιο εύθραυστο από ποτέ.
Στην Άγκυρα, αναλυτές επισημαίνουν ότι η «πραγματική κυβέρνηση» της Τουρκίας δεν βρίσκεται πλέον στο κοινοβούλιο ούτε στο κόμμα AKP, αλλά εντός του Λευκού Παλατιού (Ak Saray), όπου έξι πρόσωπα του στενού περιβάλλοντος του προέδρου καθορίζουν τις κρίσιμες αποφάσεις: οι γαμπροί Σελτσούκ Μπαϊρακτάρ και Μπεράτ Αλμπαϊράκ, ο γιος Μπιλάλ Ερντογάν, ο υπουργός Εξωτερικών και πρώην επικεφαλής της ΜΙΤ Χακάν Φιντάν, ο διάδοχός του στην υπηρεσία Ιμπραήμ Καλίν και ο προσωπάρχης του προεδρικού μεγάρου Χασάν Ντογάν.
Ανακτορικές ίντριγκες και πολιτικά «εκτελεστικά αποσπάσματα»
Οι έριδες δεν είναι θεωρητικές· έχουν απτές συνέπειες. Χαρακτηριστική ήταν η πρόσφατη «καρατόμηση» του Φαχρετίν Αλτούν, επί επτά χρόνια διευθυντή Επικοινωνίας και στενού συνεργάτη του προέδρου. Η οικογένεια Αλμπαϊράκ πίεσε για την απομάκρυνσή του θεωρώντας ότι είχε αποκτήσει υπερβολική εξουσία μέσα στο προεδρικό μέγαρο.
Παρόμοια ήταν και η μετακίνηση του Χακάν Φιντάν από τη θέση του επικεφαλής της ΜΙΤ στο Υπουργείο Εξωτερικών – μια κίνηση που, σύμφωνα με αναλυτές, αποσκοπούσε στον περιορισμό της ισχύος του και στην αποφυγή δημιουργίας νέου «δελφίνου» που θα μπορούσε να αμφισβητήσει την κυριαρχία της οικογένειας. «Ο Ερντογάν γνωρίζει καλά ότι όποιος εμφανιστεί ως διάδοχος πριν την ώρα του, απλώς εξαφανίζεται», σημειώνει ο διεθνολόγος Αλί Οζκάν, που μίλησε στο vimaorthodoxias.gr.
Ο γαμπρός των drones και η στρατηγική ισχύος
Ο Σελτσούκ Μπαϊρακτάρ, σύζυγος της κόρης του προέδρου και ιδρυτής της εταιρείας Baykar, έχει εξελιχθεί στον ανεπίσημο υπουργό Άμυνας της Τουρκίας. Δεν περιορίζεται στην παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών, αλλά συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση της αμυντικής στρατηγικής της χώρας.
Σύμφωνα με πηγές από την αξιωματική αντιπολίτευση που επικαλείται η εφημερίδα Hurriyet, ήταν ο Μπαϊρακτάρ που έπεισε τον πεθερό του να μην επενδύσει σε εκσυγχρονισμό των F-16 ή στην αγορά νέων μαχητικών, αλλά να επικεντρωθεί στα drones, στα F-35 και στο τουρκικό μαχητικό νέας γενιάς ΚΑΑΝ. Οι δημόσιες εμφανίσεις του και τα τεχνολογικά φεστιβάλ Teknofest ερμηνεύονται ως προσπάθεια δημιουργίας ηγετικού προφίλ ενόψει πιθανής πολιτικής καριέρας.
Ο υιός και το δίκτυο εξουσίας
Ο Μπιλάλ Ερντογάν έχει υφάνει ένα εκτεταμένο δίκτυο επιρροής σε κρατικούς οργανισμούς, όπως η Turkish Airlines και η κρατική τηλεόραση TRT. Μέσα από αυτό το δίκτυο, στελεχωμένο από συμμαθητές και αποφοίτους του θρησκευτικού λυκείου Kartal, ελέγχει σημαντικά τμήματα του μηχανισμού προπαγάνδας του καθεστώτος.
Η ίδρυση του αγγλόφωνου TRT World αποτέλεσε απάντηση στην ανάγκη της κυβέρνησης να επηρεάσει τη διεθνή κοινή γνώμη, ωστόσο αποκάλυψε και τις εσωτερικές συγκρούσεις: λίγο μετά, ο όμιλος Αλμπαϊράκ δημιούργησε το ανταγωνιστικό δίκτυο A News, δείχνοντας ότι η μάχη για την ενημέρωση αποτελεί πεδίο πολιτικής ισχύος.
Ο «γαμπρός των media» και η οικονομική επιρροή
Ο Μπεράτ Αλμπαϊράκ, πρώην υπουργός Ενέργειας και Οικονομικών, αν και απομακρύνθηκε προσωρινά από το κυβερνητικό προσκήνιο, εξακολουθεί να διατηρεί τεράστια επιρροή στον τραπεζικό και χρηματοπιστωτικό τομέα. Ο όμιλος Albayrak ελέγχει μεγάλο μέρος των μέσων ενημέρωσης και έχει άμεσες σχέσεις με το Κατάρ, προσδίδοντας σημαντικό οικονομικό βάρος στην οικογένεια.
Η κακή σχέση του με τον Μπιλάλ Ερντογάν είναι κοινό μυστικό και αποτυπώνεται στις κινήσεις εκατέρωθεν. Οικονομικοί κύκλοι στην Κωνσταντινούπολη υποστηρίζουν ότι «η κόντρα των δύο δεν είναι απλώς οικογενειακή, αλλά αφορά το ποιος θα ελέγξει το αφήγημα της επόμενης μέρας».
Ο «βεζίρης» του παλατιού και το δίδυμο των «μυστικών»
Ο προσωπάρχης Χασάν Ντογάν θεωρείται ο άνθρωπος-κλειδί για κάθε απόφαση που λαμβάνεται στο προεδρικό μέγαρο. Από διορισμούς και απολύσεις έως τις επικοινωνίες και τα ταξίδια του προέδρου, τίποτα δεν γίνεται χωρίς τη δική του γνώση. «Μέσα στο παλάτι δεν πετάει πουλί αν δεν το γνωρίζει ο Χασάν», λένε χαρακτηριστικά μέλη του AKP.
Την ίδια ώρα, οι Χακάν Φιντάν και Ιμπραήμ Καλίν συγκροτούν ένα πανίσχυρο δίδυμο που ελέγχει τις υπηρεσίες ασφαλείας, τη διπλωματία και μεγάλο μέρος του κρατικού μηχανισμού. Αν και έχουν ακουστεί τα ονόματά τους ως πιθανοί διάδοχοι του Ερντογάν, γνωρίζουν ότι οποιαδήποτε υπέρμετρη φιλοδοξία θα σημάνει το πολιτικό τους τέλος – όπως συνέβη με τον Αμπντουλάχ Γκιουλ και τον Αχμέτ Νταβούτογλου.
Το σχέδιο για νέο Σύνταγμα και το σενάριο διαδοχής
Αναλυτές που μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr εκτιμούν ότι η πραγματική ανατροπή στην Τουρκία δεν θα προέλθει από την αντιπολίτευση, αλλά από κάποιο πρόσωπο εντός του ίδιου του παλατιού. «Η εξουσία θα περάσει σε εκείνον που θα μπορέσει να πείσει τον Ερντογάν ότι υπηρετεί το όραμά του και όχι τις προσωπικές του φιλοδοξίες», δήλωσε ο πολιτικός αναλυτής Μεχμέτ Ντεμιρέλ.
Ο ίδιος ο πρόεδρος φέρεται να εξετάζει τη συνεργασία με τους Κούρδους και τους εθνικιστές του Μπαχτσελί προκειμένου να επιτύχει αλλαγές στο Σύνταγμα, που θα του επιτρέψουν να παραμείνει στην εξουσία για πολλά ακόμη χρόνια. Το μόνο που, σύμφωνα με τους αναλυτές, δεν μπορεί να αλλάξει, είναι η στενή σχέση του με τα παιδιά του, τα οποία ελέγχουν μεγάλο μέρος της εξουσίας.
Η μάχη για το μαχητικό ΚΑΑΝ και οι ρωγμές στην αμυντική στρατηγική
Η πρόσφατη συνέντευξη του Χακάν Φιντάν, στην οποία αναφέρθηκε στις δυσκολίες του προγράμματος μαχητικών KAAN λόγω του αμερικανικού εμπάργκο κινητήρων, θεωρήθηκε έμμεσο «χτύπημα» στον Μπαϊρακτάρ, που επενδύει πολιτικά στο πρόγραμμα. Ο Φιντάν υποστηρίζει ότι η Τουρκία χρειάζεται άμεσα μαχητικά 4ης γενιάς όπως τα F-16 Viper και ενδεχομένως τα F-35, και όχι ένα αεροσκάφος που θα είναι έτοιμο σε απροσδιόριστο μέλλον.
Η κόντρα αυτή αποκαλύπτει βαθύτερες στρατηγικές διαφορές μέσα στο παλάτι και ενδέχεται να επηρεάσει τη συνοχή του ερντογανικού μπλοκ εξουσίας τα επόμενα χρόνια.
Διεθνή ΜΜΕ: «Πολυκέφαλη εξουσία που μπορεί να καταρρεύσει από μέσα»
Διεθνή μέσα ενημέρωσης σχολιάζουν ότι το σύστημα εξουσίας του Ερντογάν έχει μετατραπεί σε ένα «πολυκέφαλο τέρας» που μπορεί να υπονομεύσει τον ίδιο. Το BBC σημειώνει ότι «οι ίντριγκες στο εσωτερικό του παλατιού είναι πιο επικίνδυνες από την ίδια την αντιπολίτευση», ενώ οι New York Times αναφέρουν ότι «ο Ερντογάν κυβερνά μια χώρα που μοιάζει περισσότερο με οικογενειακή επιχείρηση παρά με δημοκρατία».
Η Le Monde κάνει λόγο για «καθεστώς που φοβάται τον εαυτό του περισσότερο απ’ ό,τι τους πολιτικούς του αντιπάλους», ενώ το Al Jazeera τονίζει ότι «η σταθερότητα της Τουρκίας εξαρτάται πλέον όχι από τις κάλπες αλλά από τις ισορροπίες μεταξύ των ανθρώπων που ζουν στο ίδιο παλάτι».
Ένας πρόεδρος ισχυρός αλλά ευάλωτος
Το πολυπλόκαμο σύστημα εξουσίας γύρω από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μπορεί να δείχνει απόλυτα ελεγχόμενο, ωστόσο, όπως τονίζουν οι διεθνείς αναλυτές, κρύβει μέσα του τις μεγαλύτερες απειλές για τη σταθερότητα της χώρας. Η μάχη διαδοχής, οι οικογενειακές αντιπαλότητες και οι συγκρούσεις στρατηγικής δημιουργούν «ρωγμές» σε ένα καθεστώς που για δύο δεκαετίες κυριαρχεί χωρίς αντίπαλο.
Η επόμενη κρίση στην Τουρκία ίσως δεν προκύψει από τους δρόμους της Κωνσταντινούπολης ή από τα έδρανα της αντιπολίτευσης, αλλά από τα μαρμάρινα δωμάτια του ίδιου του Λευκού Παλατιού.
