ΟΗΕ: Μπορεί ένας διπλωμάτης που υπερασπίστηκε επί χρόνια την πολιτική της Άγκυρας να αναλάβει τον οργανισμό που καλείται να μεσολαβεί στο Κυπριακό;
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Το ερώτημα αναδεικνύεται από την αιχμηρή παρέμβαση του Αμερικανού αναλυτή Μάικλ Ρούμπιν, ο οποίος στρέφεται κατά του ενδεχομένου ανάδειξης του Φεριντούν Σινιρλίογλου στην ηγεσία των Ηνωμένων Εθνών.
Στο άρθρο του, το οποίο αναδημοσιεύει το Geopolitico, ο Ρούμπιν υποστηρίζει ότι ο Ταγίπ Ερντογάν επιδιώκει να προωθήσει τον Τούρκο διπλωμάτη στη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες. Η αναφορά αυτή αποτελεί ισχυρισμό του συντάκτη και δεν αρκεί για να θεωρηθεί επίσημα επιβεβαιωμένη υποψηφιότητα ή συμφωνημένη διεθνής στήριξη.
Για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, πάντως, το ουσιαστικό ζήτημα υπερβαίνει την ονοματολογία. Αφορά την ανεξαρτησία του επόμενου γενικού γραμματέα, την προσήλωσή του στις αποφάσεις του ΟΗΕ και την ικανότητά του να αντιμετωπίζει χωρίς πολιτικές εξαρτήσεις τις ανοιχτές συγκρούσεις της Ανατολικής Μεσογείου.
Το Κυπριακό ως δοκιμασία αξιοπιστίας
Η Κύπρος αποτελεί την πιο ευαίσθητη πτυχή αυτής της συζήτησης. Ο γενικός γραμματέας έχει αποστολή καλών υπηρεσιών για την αναζήτηση λύσης και χρειάζεται την εμπιστοσύνη των συνομιλητών του. Η αξιοπιστία της μεσολάβησης εξαρτάται από την έμπρακτη προσήλωση στο συμφωνημένο θεσμικό πλαίσιο.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας, με το ψήφισμα 541, χαρακτήρισε νομικά άκυρη την αποσχιστική ανακήρυξη στα κατεχόμενα και κάλεσε τα κράτη να μην αναγνωρίζουν άλλο κυπριακό κράτος πέραν της Κυπριακής Δημοκρατίας. Πρόκειται για σαφή θεσμική αφετηρία, την οποία ο επικεφαλής του ΟΗΕ οφείλει να υπηρετεί.
Η μακρά θητεία ενός υποψηφίου στην τουρκική κρατική διπλωματία θα δημιουργούσε εύλογη ανάγκη αυστηρού ελέγχου των θέσεών του. Το κρίσιμο ερώτημα θα ήταν πώς διαχωρίζει τις προηγούμενες εθνικές του εντολές από τη διεθνή ευθύνη που ενδεχομένως αναλαμβάνει.
Ποιος είναι ο Σινιρλίογλου
Ο Φεριντούν Σινιρλίογλου διορίστηκε γενικός γραμματέας του ΟΑΣΕ τον Δεκέμβριο του 2024. Προηγουμένως υπηρέτησε ως μόνιμος αντιπρόσωπος της Τουρκίας στον ΟΗΕ από το 2016 έως το 2023, ενώ είχε διατελέσει υπηρεσιακός υπουργός Εξωτερικών και υψηλόβαθμο στέλεχος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών.
Αυτό το βιογραφικό τεκμηριώνει τη βαθιά σύνδεσή του με την εξωτερική πολιτική της χώρας του. Δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι θα λειτουργούσε ως εκπρόσωπος του Ερντογάν σε διεθνές αξίωμα. Καθιστά, όμως, απολύτως θεμιτή την εξέταση των δημόσιων τοποθετήσεών του και των εγγυήσεων ανεξαρτησίας που θα παρείχε.
Ο Ρούμπιν προχωρεί πολύ περισσότερο, περιγράφοντας τον Σινιρλίογλου ως πρόσωπο της εμπιστοσύνης του Τούρκου προέδρου. Η αξιολόγηση αυτή ανήκει στον ίδιο και χρειάζεται να διακρίνεται από τα επιβεβαιωμένα στοιχεία της επαγγελματικής διαδρομής του διπλωμάτη.
Γιατί ενδιαφέρει την Ανατολική Μεσόγειο
Η περιοχή συγκεντρώνει αλληλοσυνδεόμενες διαφορές για θαλάσσιες ζώνες, ενεργειακές υποδομές, ασφάλεια και κυριαρχικά δικαιώματα. Η ανησυχία για ενδεχόμενη πολιτική επιρροή της Άγκυρας στην κορυφή του ΟΗΕ αφορά πρωτίστως τον τρόπο διαχείρισης αυτών των εντάσεων.
Ο γενικός γραμματέας δεν χαράσσει μονομερώς θαλάσσια σύνορα ούτε μπορεί να αναγνωρίσει κατά βούληση διεκδικήσεις κρατών. Διαθέτει, ωστόσο, πολιτικό βάρος: επιλέγει διατυπώσεις, αναλαμβάνει πρωτοβουλίες διαμεσολάβησης και επηρεάζει το διπλωματικό περιβάλλον μέσα στο οποίο εξελίσσονται οι διαπραγματεύσεις.
Σε μια κρίση, ακόμη και η εντύπωση επιλεκτικής ουδετερότητας μπορεί να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη. Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, επομένως, η αξιολόγηση κάθε υποψηφίου χρειάζεται να στηρίζεται σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις για τον Καταστατικό Χάρτη, την κυριαρχική ισότητα και τον σεβασμό των αποφάσεων του οργανισμού.
Αντίστοιχα, η τουρκική επιδίωξη αυξημένου διεθνούς ρόλου πρέπει να εξετάζεται μέσα από πραγματικές πρωτοβουλίες και τεκμηριωμένες θέσεις. Οι γενικές καταγγελίες περί ελέγχου διεθνών θεσμών δεν υποκαθιστούν την απόδειξη.
Η επιλογή δεν κρίνεται μόνο στην Άγκυρα
Η θητεία Γκουτέρες ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου 2026. Σύμφωνα με την επίσημη διαδικασία των Ηνωμένων Εθνών, ο νέος γενικός γραμματέας διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση ύστερα από σύσταση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Συνεπώς, καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να επιβάλει μόνη της τον εκλεκτό της.
Η πρόταση Ρούμπιν για αποκλεισμό οποιουδήποτε Τούρκου από διεθνή ηγετική θέση αποτελεί πολιτική θέση, όχι ισχύοντα κανόνα του ΟΗΕ. Το ουσιαστικό κριτήριο πρέπει να είναι η προσωπική ανεξαρτησία, το ιστορικό πράξεων και η θεσμική αξιοπιστία κάθε υποψηφίου.
Για το Βήμα Ορθοδοξίας, η γεωστρατηγική διάσταση βρίσκεται ακριβώς εδώ: η Ανατολική Μεσόγειος χρειάζεται αξιόπιστη διεθνή μεσολάβηση. Η Κύπρος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως υποσημείωση μιας διαπραγμάτευσης για αξιώματα. Κάθε διεκδικητής της ηγεσίας του ΟΗΕ οφείλει να δώσει καθαρές απαντήσεις πριν ζητήσει διεθνή εμπιστοσύνη.
