Γ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ: Η Ευρώπη ζει ξανά μέρες που θυμίζουν τις πιο σκοτεινές σελίδες του 20ού αιώνα. Η Πολωνία ανακοίνωσε ότι ενεργοποιεί το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ, μετά από 19 παραβιάσεις του εναέριου χώρου της από drones που φέρονται να προήλθαν από τη Λευκορωσία.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ τόνισε ότι η χώρα βρίσκεται «πιο κοντά σε ένοπλη σύγκρουση από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο». Οι εξελίξεις αυτές, σε συνδυασμό με τις αναταράξεις στη Μέση Ανατολή, οδηγούν διεθνείς αναλυτές να μιλούν για ένα ενδεχόμενο που τρομάζει: την πιθανότητα ενός Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι παραβιάσεις στην Πολωνία
Σύμφωνα με το Reuters, τα drones που εντοπίστηκαν πάνω από την Πολωνία, μερικά από τα οποία καταρρίφθηκαν, δημιούργησαν συνθήκες «πρωτοφανούς απειλής». Το ΝΑΤΟ αντέδρασε άμεσα, με τον στρατηγό Άλεξους Γκρίνκιουιτς να δηλώνει ότι «για πρώτη φορά συμμαχικά αεροσκάφη αντιμετώπισαν πιθανές απειλές σε εναέριο χώρο κράτους-μέλους».
Το BBC σημειώνει ότι η ενεργοποίηση του Άρθρου 4 δείχνει πως η Βαρσοβία αισθάνεται απειλή όχι μόνο για την ασφάλεια της ίδιας, αλλά και για την πολιτική ανεξαρτησία της. Η κίνηση αυτή σηματοδοτεί επίσημες διαβουλεύσεις εντός της Συμμαχίας και μπορεί να οδηγήσει σε κοινή δράση.
Η αντίδραση της Ρωσίας
Η Μόσχα αρνείται κάθε ευθύνη. Το κρατικό πρακτορείο RIA Novosti μετέδωσε ότι «δεν υπάρχουν αποδείξεις πως τα drones ήταν ρωσικής προέλευσης». Παράλληλα, ο Ρώσος επιτετραμμένος στην Πολωνία κλήθηκε στο υπουργείο Εξωτερικών, σε μία ακόμη ένδειξη της τεράστιας διπλωματικής έντασης.
Αναλυτές που μίλησαν στο Al Jazeera εκτιμούν ότι η Μόσχα επιχειρεί να «τεστάρει» τις αντοχές του ΝΑΤΟ, ενώ χρησιμοποιεί τη Λευκορωσία ως πλατφόρμα πίεσης.
Η Ευρώπη σε συναγερμό
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε τις εξελίξεις «επικίνδυνες» και «πρωτοφανείς». Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δήλωσε: «Η Ευρώπη θα υπερασπιστεί κάθε τετραγωνικό εκατοστό εδάφους της. Στεκόμαστε αλληλέγγυοι με την Πολωνία».
Η ΕΕ εξετάζει την επιβολή νέων κυρώσεων, όχι μόνο κατά της Ρωσίας, αλλά και κατά αξιωματούχων της κυβέρνησης Νετανιάχου στο Ισραήλ, σε μια προσπάθεια να στείλει διπλό μήνυμα: αντίσταση στη ρωσική επιθετικότητα και απόρριψη της βίας στη Μέση Ανατολή.
Το ΝΑΤΟ μπροστά σε κρίσιμες αποφάσεις
Η ενεργοποίηση του Άρθρου 4 είναι βαρύνουσας σημασίας. Στην ιστορία της Συμμαχίας, έχει χρησιμοποιηθεί μόλις επτά φορές, με πιο πρόσφατο παράδειγμα το 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Το γεγονός ότι επανέρχεται τώρα, με φόντο τις παραβιάσεις στον πολωνικό εναέριο χώρο, δείχνει το βάθος της κρίσης.
Η πιθανότητα να συζητηθεί ακόμη και η ενεργοποίηση του Άρθρου 5 —το οποίο προβλέπει συλλογική άμυνα σε περίπτωση επίθεσης— προκαλεί τρόμο. Διπλωμάτες μιλούν στο Reuters για «κρίσιμη στιγμή στην ιστορία του ΝΑΤΟ, με διακυβευόμενη την αξιοπιστία του».
Ιστορικές ομοιότητες και ανησυχίες
Διεθνή μέσα ενημέρωσης, όπως οι New York Times, κάνουν αναλογίες με το 1939, όταν η εισβολή της ναζιστικής Γερμανίας στην Πολωνία οδήγησε στην έναρξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Αν και οι συνθήκες είναι διαφορετικές, η εικόνα μιας χώρας-μέλους της Συμμαχίας που απειλείται ξανά προκαλεί ανατριχίλα.
Το BBC σχολίασε χαρακτηριστικά: «Η Πολωνία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή μιας σύγκρουσης που μπορεί να καθορίσει το μέλλον της Ευρώπης».
Η Μέση Ανατολή ως δεύτερο μέτωπο
Η κρίση περιπλέκεται περαιτέρω από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Το Ισραήλ, μετά την επίθεση στη Ντόχα, βρίσκεται σε ανοιχτή αντιπαράθεση με το Κατάρ και κατηγορείται από την Τουρκία ότι επιχειρεί «να σύρει την περιοχή στην καταστροφή».
Η διπλή ανάφλεξη –σε Ανατολική Ευρώπη και Μέση Ανατολή– δημιουργεί έναν εκρηκτικό συνδυασμό. Οι διεθνείς αναλυτές προειδοποιούν ότι η ταυτόχρονη αποσταθεροποίηση δύο κομβικών περιοχών μπορεί να ξεπεράσει τις δυνατότητες διαχείρισης της Δύσης.
Οι ΗΠΑ και η στάση της Ουάσιγκτον
Ο Λευκός Οίκος παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, σε δηλώσεις του, τόνισε ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται απόλυτα στην υπεράσπιση κάθε συμμάχου του ΝΑΤΟ». Παράλληλα, ενισχύονται στρατιωτικές δυνάμεις σε Πολωνία, Ρουμανία και Βαλτικές χώρες.
Αμερικανικά μέσα, όπως το CNN, σχολιάζουν ότι «η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να αντέξει έναν πόλεμο σε δύο μέτωπα, αλλά δεν έχει και την πολυτέλεια να αφήσει την Πολωνία εκτεθειμένη».
Οι επιπτώσεις στην Ελλάδα και τη ΝΑ Ευρώπη
Η Ελλάδα, ως μέλος του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, παρακολουθεί με ανησυχία. Μια πιθανή κλιμάκωση στην Πολωνία θα αλλάξει τις ισορροπίες και στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς η χώρα βρίσκεται σε στρατηγική θέση. Διπλωματικές πηγές στην Αθήνα τονίζουν ότι «η σταθερότητα στην Πολωνία είναι σταθερότητα για ολόκληρη την Ευρώπη».
Ένα βήμα πριν την άβυσσο;
Οι εικόνες από τα κατεστραμμένα drones στην Πολωνία, οι δηλώσεις της Βαρσοβίας, οι προειδοποιήσεις της ΕΕ και οι απειλές της Μόσχας, συνθέτουν ένα σκηνικό που τρομάζει. Διεθνείς αναλυτές συμφωνούν ότι δεν βρισκόμαστε ακόμη σε πόλεμο, αλλά «η ανθρωπότητα είναι πιο κοντά από ποτέ σε παγκόσμια σύγκρουση από το 1945».
Ο τίτλος του BBC το αποτυπώνει με τον πιο λιτό τρόπο: «Το φάντασμα του Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου πλανάται πάνω από την Ευρώπη».
Η ενεργοποίηση του Άρθρου 4 από την Πολωνία, οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου της, η αδυσώπητη ένταση με τη Ρωσία και οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή δημιουργούν ένα ιστορικό μείγμα αστάθειας. Το ερώτημα που πλέον τίθεται ανοιχτά είναι:
Πάμε για Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο;
Αν όχι, τότε σίγουρα ζούμε μια ιστορική στιγμή που μπορεί να καθορίσει την πορεία της ανθρωπότητας για δεκαετίες.
