Νέα επικίνδυνη διάσταση λαμβάνει η ένταση μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ, καθώς στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης συζητείται πλέον ακόμη και το ακραίο σενάριο μιας ισραηλινής επίθεσης που θα μπορούσε να φθάσει μέχρι την Κωνσταντινούπολη.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Τη σχετική συζήτηση αποκάλυψε ο ΣΚΑΪ, μέσα από ανταπόκριση του Μανώλη Κωστίδη, παρουσιάζοντας δηλώσεις Τούρκων αναλυτών που ανεβάζουν κατακόρυφα τους τόνους.
Το ενδεχόμενο μιας απευθείας στρατιωτικής σύγκρουσης Τουρκίας και Ισραήλ παραμένει υποθετικό και εξαιρετικά ακραίο. Το γεγονός, όμως, ότι συζητείται δημόσια σε τηλεοπτικό δίκτυο της Τουρκίας φανερώνει το κλίμα καχυποψίας που διαμορφώνεται και τη σταδιακή μετατροπή της διπλωματικής αντιπαράθεσης σε πολεμική ρητορική.
Η ερώτηση που άναψε φωτιές
Κατά τη διάρκεια εκπομπής του Haber Global, η παρουσιάστρια Ντιλαρά Σαγιάν έθεσε το ερώτημα τι θα μπορούσε να σημαίνει μια ισραηλινή στρατιωτική δράση η οποία δεν θα περιοριζόταν στο Ιντλίμπ της Συρίας, αλλά θα επεκτεινόταν έως την Κωνσταντινούπολη.
Στην ερώτηση απάντησε ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κεντ, Τσαγλάρ Οζέρ, χαρακτηρίζοντας ένα τέτοιο ενδεχόμενο «τρέλα». Επισήμανε ότι στη συγκεκριμένη υπόθεση υπάρχουν πολλές παράμετροι οι οποίες συνδέονται με τη διεθνή ισορροπία δυνάμεων, τις περιφερειακές συμμαχίες και την ευρύτερη αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Ο Τούρκος καθηγητής υποστήριξε ότι το Ισραήλ, στην προσπάθειά του να προωθήσει τα συμφέροντά του στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, βρίσκεται πλέον απέναντι σε έναν «τουρκικό τοίχο». Κατηγόρησε, παράλληλα, τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι παρέχουν προστατευτική και πολιτική κάλυψη στην ισραηλινή κυβέρνηση.
«Οι διοικητές μας θα πιουν καφέ στο Τελ Αβίβ»
Η συζήτηση έλαβε ακόμη πιο επιθετική μορφή όταν ο Τσαγλάρ Οζέρ προχώρησε σε μία δήλωση υψηλού συμβολισμού, υποστηρίζοντας ότι, εάν η κατάσταση εξελιχθεί σε αναμέτρηση αποκλειστικά μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ, οι Τούρκοι στρατιωτικοί διοικητές θα μπορούσαν να φθάσουν στο Τελ Αβίβ και να πιουν εκεί τουρκικό καφέ.
Η φράση αυτή δεν συνιστά ανακοίνωση επιχειρησιακού σχεδιασμού ούτε επίσημη θέση της τουρκικής κυβέρνησης. Αποτελεί, ωστόσο, χαρακτηριστικό δείγμα της έντονης εθνικιστικής ρητορικής που αναπτύσσεται σε ένα τμήμα του τουρκικού δημόσιου διαλόγου.
Η Άγκυρα επιχειρεί να παρουσιάσει την Τουρκία ως τη βασική δύναμη που μπορεί να αναχαιτίσει την ισραηλινή επιρροή στην περιοχή. Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ αντιμετωπίζει με αυξανόμενη δυσπιστία την τουρκική παρουσία στη Συρία, τις σχέσεις της Άγκυρας με ισλαμιστικές οργανώσεις και τις φιλοδοξίες της να αποκτήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στη μεταπολεμική τάξη της Μέσης Ανατολής.
Η γεωστρατηγική ανάγνωση της αντιπαράθεσης
Σύμφωνα με γεωστρατηγική εκτίμηση που μεταφέρθηκε στο vimaorthodoxias.gr από αναλυτή με έδρα τη Μεγάλη Βρετανία, η δημόσια αναφορά στην Κωνσταντινούπολη δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως ένδειξη επικείμενης ισραηλινής επίθεσης. Αντανακλά κυρίως τον φόβο της Άγκυρας ότι η σύγκρουση συμφερόντων στη Συρία θα μπορούσε να αποκτήσει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.
Η Τουρκία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ, σημαντική αεροπορική ισχύ, ανεπτυγμένη αμυντική βιομηχανία και στρατηγικό βάθος. Το Ισραήλ διαθέτει υψηλή τεχνολογική υπεροχή, ισχυρή πολεμική αεροπορία, προηγμένα συστήματα πληροφοριών και στενή στρατιωτική συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Μία άμεση σύγκρουση των δύο χωρών θα είχε ανυπολόγιστες συνέπειες για τη Συρία, την Ανατολική Μεσόγειο, το ΝΑΤΟ και ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Για τον λόγο αυτό, παρά τη σκληρή ρητορική, καμία πλευρά δεν εμφανίζεται να επιδιώκει μια γενικευμένη πολεμική αναμέτρηση.
Ο παράγοντας ΝΑΤΟ και το Άρθρο 5
Καθοριστική παράμετρο αποτελεί η συμμετοχή της Τουρκίας στη Βορειοατλαντική Συμμαχία. Σύμφωνα με το επίσημο ΝΑΤΟ, το Άρθρο 5 προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε στρατιωτικό επεισόδιο οδηγεί αυτομάτως σε συλλογικό πόλεμο. Η φύση της επίθεσης, οι συνθήκες υπό τις οποίες πραγματοποιήθηκε και το αίτημα του πληττόμενου κράτους εξετάζονται σε πολιτικό επίπεδο από τους συμμάχους. Ωστόσο, μια πραγματική επίθεση εναντίον της Κωνσταντινούπολης θα προκαλούσε πρωτοφανή διεθνή κρίση.
Πολεμική ρητορική με πολλούς αποδέκτες
Οι δηλώσεις των Τούρκων αναλυτών απευθύνονται τόσο στο εσωτερικό ακροατήριο όσο και προς το Ισραήλ, τις ΗΠΑ και τις αραβικές χώρες. Η Άγκυρα επιδιώκει να εμφανιστεί ως προστάτιδα δύναμη του μουσουλμανικού κόσμου και ως το βασικό στρατιωτικό αντίβαρο του Ισραήλ.
Παράλληλα, η αναφορά σε επίθεση μέχρι την Κωνσταντινούπολη καλλιεργεί ένα αίσθημα εξωτερικής απειλής, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πολιτική συσπείρωση στο εσωτερικό της Τουρκίας.
Το βέβαιο είναι ότι η δημόσια συζήτηση για έναν υποθετικό πόλεμο Τουρκίας–Ισραήλ δείχνει πόσο εύθραυστες έχουν γίνει οι περιφερειακές ισορροπίες. Όσο η ρητορική κλιμακώνεται, αυξάνεται και ο κίνδυνος ένα περιορισμένο επεισόδιο στη Συρία ή στην Ανατολική Μεσόγειο να προκαλέσει μια αλυσίδα εξελίξεων που καμία πλευρά δεν θα μπορέσει εύκολα να ελέγξει.
