Λέγοντας Μετόχιο στην εκκλησιαστική – μοναστική πραγματικότητα εννοούμε “κτήμα μοναστηριακόν υποκείμενον εις τινα μονήν κειμένην μακράν τούτου.
Μετόχιον επίσης καλείται και ο εντός του κτήματος υπάρχων ναός”. Χρησιμεύει δε, ως “τόπος αναπαύσεως των εξερχομένων μοναχών με τίμια λέιψανα και ιερές θαυματουργές εικόνες και προβολή των μονών τους”.
Παράλληλα το μετόχιο λειτουργεί και ως πηγή απ᾿ όπου λαμβάνεται μέρος του ανθρωπίνου δυναμικού, με το οποίο επανδρώνεται η μονή. Τού μετοχίου πάντοτε προΐσταται ο καλούμενος στη μοναστική γλώσσα «μετοχιάρης».
Στα νησιά των Βορείων Σποράδων, τα οποία ως γνωστόν γειτνιάζουν με το Άγιον Όρος δημιουργήθηκε ένας αριθμός, διόλου ευκαταφρόνητος, μετοχίων, τα οποία συνέβαλαν στην ορθόδοξο πνευματική πρόοδο των νησιωτών.
Το μεγαλύτερο προνόμιο όσον αφορά τον αριθμό μετοχίων στον χώρο του τον έχει η νήσος Σκόπελος, πρωτεύουσα παλαιότερα της Επαρχίας των Βορείων Σποράδων, δηλ. των νησιών Σκιάθος, Σκόπελος και Αλόννησος ή Λιαδρόμια, αλλά και μέχρι το 1842 έδρα της Επισκοπής Σκιάθου και Σκοπέλου.
Η Σκόπελος, λοιπόν, είχε μέχρι τις αρχές του 20ου αι. έξι Αγιορειτικά Μετόχια. Δηλαδή, τρία της Μ. Λαύρας, κι από ένα των Μονών Διονυσίου, Ξενοφώντος και Ξηροποτάμου. Σήμερα μόνο τρία Μετόχια υφίστανται στο νησί. Ένα της Ξενοφώντος και δύο της Μ. Λαύρας.
Στη Σκιάθο μέχρι το 1820 υφίστατο το μετόχιο της Μονής του Διονυσίου, ενώ στην Αλόννησο η Λαύρα φαίνεται να κατείχε κάποιο μικρό μονύδριο. Τέλος, στα ερημόννησα Κυρά-Παναγιά και Σκάντζουρα υπάρχουν μέχρι σήμερα μετόχια της Μ. Λαύρας. Μάλιστα το μετόχιο του Γενεθλίου της Θεοτόκου που υπάρχει από τον 10ο αι. στην Κυρα-Παναγιά, είναι το αρχαιότερο μετόχιο των Βορείων Σποράδων.
π. Κωνσταντίνος Ν. Καλλιανός
Περίληψη εισηγήσεως στο Θ΄Διεθνές Συνέδριο:
«Η εξακτίνωση του Αγίου Όρους στον ορθόδοξο κόσμο: τα Μετόχια».
Θεσσαλονίκη, 21-23 Νοεμβρίου 2014
