Αφιέρωμα του vimaorthodoxias.gr
Οσία Σοφία της Κλεισούρας: Υπάρχουν άνθρωποι που διδάσκουν με τη μόρφωσή τους και άλλοι που αφήνουν πίσω τους μια ολόκληρη πνευματική παρακαταθήκη με την απλότητα της ζωής τους. Η Οσία Σοφία της Κλεισούρας ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Επιμέλεια: Κατερίνα Θεοχάρη (Ηθοποιός- Η «Σοφία» από την τηλεοπτική σειρά «ΑΓΙΟΣ ΠΑΪ́ΣΙΟΣ» στο MEGA
Η ταπεινή ασκήτρια, γνωστή ως «υπηρέτρια της Παναγίας», μίλησε για την υπομονή, τη μετάνοια, την αγάπη και την ελεημοσύνη με λόγια που εξακολουθούν να αγγίζουν τον άνθρωπο της εποχής μας.
Γεννημένη στον Πόντο το 1883, γνώρισε την απώλεια, τον ξεριζωμό και την προσφυγιά. Το 1927 εγκαταστάθηκε στην Ιερά Μονή Γενεθλίου της Θεοτόκου στην Κλεισούρα της Καστοριάς, όπου έζησε επί δεκαετίες ασκητικά. Η αυστηρότητα προς τον εαυτό της συνυπήρχε με την επιείκεια προς τους άλλους και τη φροντίδα για τους αναγκεμένους.
Το vimaorthodoxias.gr παρουσιάζει χαρακτηριστικά αποφθέγματα που της αποδίδονται σε δημοσιευμένες καταγραφές. Τα σύντομα παραθέματα διατηρούν τη διατύπωση των πηγών· ο σχολιασμός που τα συνοδεύει αποτελεί τη συντακτική προσέγγιση του αφιερώματος.
«Όποιος κάνει υπομονή, σαν τον ήλιο θα λάμψει»
Η προτροπή αυτή συνοψίζει ένα από τα σταθερά μηνύματα της Οσίας. Στις νουθεσίες της επανέρχεται η ανάγκη να υπομένει ο άνθρωπος, χωρίς να εγκαταλείπει την πίστη του μέσα στις δοκιμασίες. Παράλληλα, απευθύνει κάλεσμα μετάνοιας προς μικρούς και μεγάλους.
Για τον σημερινό αναγνώστη, η υπομονή μπορεί να γίνει καθημερινός αγώνας: να μη μιλήσει πάνω στον θυμό, να μην απελπιστεί μπροστά σε μια δυσκολία, να δώσει χρόνο σε μια πληγωμένη σχέση. Δεν εξαφανίζει τον πόνο, αλλά βοηθά τον άνθρωπο να τον αντιμετωπίσει χωρίς να παραδοθεί στην πικρία.
Η εικόνα του ήλιου προσφέρει ελπίδα. Υπενθυμίζει ότι η δοκιμασία δεν είναι ολόκληρη η ζωή και ότι η καρδιά μπορεί να κρατήσει φως ακόμη και όταν οι εξωτερικές συνθήκες παραμένουν δύσκολες.
«Να έχετε για όλους αγάπη»
Στην ίδια καταγραφή, η Οσία συμβουλεύει να μη μεταφέρονται λόγια από τον έναν άνθρωπο στον άλλον. Η αγάπη συνδέεται έτσι με την ευθύνη της ομιλίας και με την αποφυγή της κατάκρισης.
Πόσες οικογενειακές και φιλικές σχέσεις τραυματίζονται από μια κουβέντα που μεταφέρθηκε χωρίς σκέψη; Πόσες φορές η περιέργεια μεταμφιέζεται σε ενδιαφέρον; Το μήνυμα της ασκήτριας γίνεται αφορμή να εξετάσουμε τι προσφέρουν τα λόγια μας: ειρήνη ή αναστάτωση, παρηγοριά ή πρόσθετο βάρος.
Η αγάπη προς όλους δοκιμάζεται ιδιαίτερα απέναντι στον δύσκολο άνθρωπο, σε εκείνον που μας παρεξήγησε ή μας πλήγωσε. Εκεί χρειάζεται αυτοσυγκράτηση, καθαρή κρίση και προσευχή, ώστε η αντίδρασή μας να μην προσθέσει μια ακόμη πληγή.
«Πολλά λόγια να μη λέτε, λίγα και ευλογημένα»
Η λιτή αυτή συμβουλή έχει ιδιαίτερη δύναμη σε μια εποχή αδιάκοπων σχολίων και δημόσιων αντιπαραθέσεων. Σε άλλη νουθεσία της, η Οσία επιμένει ότι η ελεημοσύνη πρέπει να παραμένει κρυφή, γνωστή στον Θεό.
Ο ευλογημένος λόγος δεν χρειάζεται να είναι εντυπωσιακός. Μπορεί να είναι μια συγγνώμη, ένα ευχαριστώ, μια ήρεμη απάντηση ή μια διακριτική ερώτηση προς κάποιον που υποφέρει. Ακόμη και η σιωπή μπορεί να προστατεύσει μια σχέση, όταν αποτρέπει μια άδικη ή σκληρή κουβέντα.
Ανάλογα, η διακριτική προσφορά αφήνει χώρο στην αξιοπρέπεια του άλλου. Ένα βοήθημα χωρίς φωτογραφίες, μια επίσκεψη χωρίς επίδειξη, λίγος χρόνος για έναν μοναχικό άνθρωπο αποτελούν πράξεις που αποκτούν αξία μέσα από την πρόθεση και τη φροντίδα.
«Θα μιλάς σε όλο τον κόσμο»
Η Οσία δεν περιόριζε την προσοχή της στους μεγάλους ή στους ισχυρούς. Στην καταγραφή που δημοσιεύει το Βήμα Ορθοδοξίας, προτρέπει να απευθυνόμαστε ακόμη και στο μικρό παιδί με έναν χαιρετισμό, αναγνωρίζοντας ότι και εκείνο είναι παιδί του Θεού. Ταυτόχρονα, προειδοποιεί απέναντι στην υπερηφάνεια.
Ένα απλό καλημέρα μπορεί να σπάσει την αίσθηση της αδιαφορίας. Ο ηλικιωμένος που περιμένει να τον ακούσουν, το παιδί που ζητά προσοχή, ο γείτονας που ζει μόνος δεν χρειάζονται πάντοτε μεγάλες υποσχέσεις. Συχνά χρειάζονται την αναγνώριση ότι η παρουσία τους έχει σημασία.
Η ταπείνωση, μέσα σε αυτή την προοπτική, μας βοηθά να συναντούμε τον άλλον χωρίς αίσθημα ανωτερότητας. Να ακούμε πριν συμβουλέψουμε και να προσφέρουμε χωρίς να απαιτούμε ευγνωμοσύνη.
Η παρακαταθήκη της ασκήτριας
Τα αποφθέγματα της Οσίας Σοφίας μπορούν να διαβαστούν ως προσκλήσεις για μικρές, ουσιαστικές αλλαγές. Να περιορίσουμε μια άδικη κουβέντα, να ζητήσουμε συγχώρηση, να στηρίξουμε κάποιον διακριτικά, να κρατήσουμε χρόνο για προσευχή.
Η εφαρμογή τους αρχίζει μέσα στο σπίτι, στην εργασία, στην ενορία και στις καθημερινές συναντήσεις. Εκεί φαίνεται αν η πίστη γίνεται τρόπος ζωής και αν η αγάπη αποκτά συγκεκριμένο πρόσωπο.
Η «υπηρέτρια της Παναγίας» εξακολουθεί να συγκινεί επειδή η μνήμη της συνδέει την άσκηση με την τρυφερότητα. Το αφιέρωμα του vimaorthodoxias.gr κρατά αυτή την πρόσκληση: να προσεγγίσουμε τα λόγια της με σεβασμό και να αναζητήσουμε στην καθημερινότητά μας περισσότερη υπομονή, λιγότερη υπερηφάνεια και έμπρακτη αγάπη.
