Ελληνοτουρκικά: Η δήλωση του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη ότι «τα ήρεμα νερά δεν αποτελούν αυτοσκοπό» σηματοδοτεί μια εμφανή σκλήρυνση της ελληνικής ρητορικής απέναντι στην Τουρκία.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Η Αθήνα δεν εγκαταλείπει τον διάλογο, αλλά διαμηνύει ότι η αποκλιμάκωση δεν μπορεί να μετατραπεί σε πάγωμα των ελληνικών πρωτοβουλιών ή σε ανοχή απέναντι σε μονομερείς τουρκικές διεκδικήσεις.
Η προειδοποίηση ότι κάθε απόπειρα προσβολής των κυριαρχικών δικαιωμάτων θα αντιμετωπιστεί «με κάθε πρόσφορο μέσο» έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα επαναφέρει τους ισχυρισμούς περί «γκρίζων ζωνών», ανακηρύσσει θαλάσσια πάρκα και επιχειρεί να ενσωματώσει τις κινήσεις της στο ευρύτερο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Γεωστρατηγικοί αναλυτές από τη Γαλλία και τη Μεγάλη Βρετανία, οι οποίοι μίλησαν στο Βήμα Ορθοδοξίας, εκτιμούν ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να περιμένει την επόμενη κρίση για να κινητοποιήσει τους συμμάχους της. Χρειάζεται να επιταχύνει από τώρα τις διπλωματικές και πολιτικές κινήσεις της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στο ΝΑΤΟ, στον ΟΗΕ και σε όλα τα διεθνή φόρα όπου συζητούνται ζητήματα θαλάσσιας ασφάλειας και Διεθνούς Δικαίου.
Τι επιδιώκει η Τουρκία με τη «Γαλάζια Πατρίδα»
Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν είναι ένας απλός επικοινωνιακός χάρτης. Αποτελεί στρατηγικό πλαίσιο μέσω του οποίου η Τουρκία επιχειρεί να διευρύνει την παρουσία και την επιρροή της στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Άγκυρα αμφισβητεί την πλήρη επήρεια των ελληνικών νησιών σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, συνδέει περιβαλλοντικές ή ενεργειακές πρωτοβουλίες με διεκδικήσεις θαλάσσιων ζωνών και διατηρεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως εργαλείο αμφισβήτησης των ελληνικών δικαιωμάτων.
Οι χάρτες, οι ανακοινώσεις και οι στρατιωτικές ασκήσεις δεν δημιουργούν από μόνοι τους νόμιμα κυριαρχικά δικαιώματα. Όταν, όμως, επαναλαμβάνονται συστηματικά και συνοδεύονται από επιχειρησιακή παρουσία, οικοδομούν μια πολιτική διεκδικήσεων που η Άγκυρα επιχειρεί σταδιακά να παρουσιάσει ως «κανονικότητα».
Αυτός είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την Ελλάδα: όχι μόνο μια αιφνίδια στρατιωτική κρίση, αλλά η σταδιακή εδραίωση τουρκικών αξιώσεων στη διεθνή συζήτηση.
Οι κινήσεις που πρέπει να επιταχύνει η Αθήνα
Σύμφωνα με τη βρετανική και τη γαλλική ανάλυση που μεταφέρθηκε στο Βήμα Ορθοδοξίας, η Ελλάδα χρειάζεται έναν μόνιμο μηχανισμό διεθνοποίησης των τουρκικών ενεργειών. Κάθε χάρτης, NAVTEX, αναφορά σε «γκρίζες ζώνες» ή απόπειρα δραστηριότητας σε περιοχή ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων πρέπει να καταγράφεται και να κοινοποιείται εγκαίρως στους εταίρους.
Πρώτον, η Αθήνα πρέπει να απαιτήσει την επικαιροποίηση των ευρωπαϊκών θέσεων για την Ανατολική Μεσόγειο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη καλέσει την Τουρκία να σέβεται την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών-μελών, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο και τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Αυτή η διατύπωση πρέπει να συνδεθεί με συγκεκριμένες συνέπειες. Η ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας, η τελωνειακή ένωση, οι χρηματοδοτήσεις και κάθε θετική ατζέντα με την Άγκυρα δεν μπορεί να εξελίσσονται ανεξάρτητα από τη συμπεριφορά της απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο.
Δεύτερον, απαιτείται συστηματική κατάθεση των ελληνικών θέσεων στον ΟΗΕ, ώστε να μην αφήνεται κανένα τουρκικό έγγραφο αναπάντητο. Η νομική τεκμηρίωση πρέπει να προηγείται της κρίσης και όχι να ακολουθεί ένα τετελεσμένο.
Τρίτον, η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιήσει περισσότερο τις στρατηγικές συμφωνίες με τη Γαλλία, τις ΗΠΑ, την Αίγυπτο και το Ισραήλ. Οι συνεργασίες αυτές πρέπει να αποκτήσουν πιο σταθερό επιχειρησιακό και διπλωματικό περιεχόμενο, χωρίς να εμφανίζονται ως άξονας πολεμικής αντιπαράθεσης.
Το γαλλικό «κλειδί» και η Ευρώπη
Οι Γάλλοι αναλυτές δίνουν ιδιαίτερη βαρύτητα στη συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας Ελλάδας–Γαλλίας, στην παρουσία των φρεγατών Belharra και στη συμμετοχή γαλλικών επιχειρήσεων σε κρίσιμα ενεργειακά έργα της Ανατολικής Μεσογείου.
Η Αθήνα, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, πρέπει να επιδιώξει ευρωπαϊκή παρουσία στα έργα που ενδέχεται να δεχθούν τουρκική αμφισβήτηση. Όσο περισσότερα κράτη και ευρωπαϊκοί όμιλοι συμμετέχουν σε ενεργειακές διασυνδέσεις, έρευνες και υποθαλάσσια καλώδια, τόσο δυσκολότερο είναι για την Τουρκία να παρουσιάζει μια αντιπαράθεση ως διμερές ελληνοτουρκικό ζήτημα.
Παράλληλα, το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών καλείται να διαμορφώσει έναν πιο σταθερό διεθνή φάκελο για τη «Γαλάζια Πατρίδα», παρουσιάζοντας στους συμμάχους όχι μόνο μεμονωμένα περιστατικά, αλλά τη συνολική αλληλουχία των τουρκικών ενεργειών.
Υπάρχει άμεσος κίνδυνος πολέμου;
Η καθαρή απάντηση είναι: όχι, δεν υπάρχουν σήμερα επαρκείς δημόσιες ενδείξεις ότι Ελλάδα και Τουρκία βρίσκονται μπροστά σε άμεση γενικευμένη πολεμική σύγκρουση.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος είναι μηδενικός. Το πιο ρεαλιστικό σενάριο δεν είναι μια προσχεδιασμένη κήρυξη πολέμου, αλλά ένα σοβαρό θερμό επεισόδιο από λανθασμένο υπολογισμό, επιχειρησιακή εμπλοκή ή προσπάθεια επιβολής τετελεσμένου.
Η παρουσία πολεμικών πλοίων κοντά σε ερευνητικά σκάφη, μια παράλληλη έκδοση NAVTEX, μια κρίση γύρω από καλώδιο ή γεώτρηση και η παρενόχληση μονάδας στη θάλασσα μπορούν να προκαλέσουν ταχεία κλιμάκωση. Ακόμη και εάν καμία πλευρά δεν επιδιώκει πόλεμο, η συγκέντρωση στρατιωτικών μέσων περιορίζει τον χρόνο πολιτικής αντίδρασης.
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η Τουρκία γνωρίζει το στρατιωτικό, οικονομικό και διπλωματικό κόστος μιας σύγκρουσης με την Ελλάδα. Γνωρίζει επίσης ότι μια σοβαρή κρίση θα έθετε σε δοκιμασία τις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ. Αυτοί οι παράγοντες λειτουργούν αποτρεπτικά, χωρίς να εξαφανίζουν τον κίνδυνο ατυχήματος ή ελεγχόμενης πρόκλησης.
Διάλογος με κόκκινες γραμμές
Η Διακήρυξη των Αθηνών δεν είναι νεκρή και οι δίαυλοι επικοινωνίας είναι χρήσιμοι. Ο διάλογος μπορεί να αποτρέψει μια κρίση, να επιτρέψει την άμεση επικοινωνία σε μια δύσκολη στιγμή και να περιορίσει τις μεταναστευτικές ή επιχειρησιακές εντάσεις.
Δεν πρέπει, όμως, να λειτουργεί ως άλλοθι αδράνειας. Η Ελλάδα οφείλει να συνεχίσει τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, τις έρευνες, τα ενεργειακά έργα και τη νομική θωράκιση των δικαιωμάτων της.
Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «διάλογος ή αποτροπή». Η χώρα χρειάζεται και τα δύο: ανοιχτούς διαύλους για να αποτρέπεται το ανεξέλεγκτο και ισχυρή διπλωματική, στρατιωτική και ευρωπαϊκή παρουσία για να μην επιτρέπεται η δημιουργία τετελεσμένων.
