Νάξος: Με αφετηρία την αγάπη για την τοπική ιστορία και την αναζήτηση λιγότερο γνωστών πτυχών της εκκλησιαστικής μας παράδοσης, μια ομάδα μαθητών από το Γυμνάσιο Βίβλου Νάξου στράφηκε στη μελέτη δύο σημαντικών μορφών του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας: του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού και του αφανέστερου, αλλά εξίσου σημαντικού αδελφού του, Χρύσανθου, επιχειρώντας να αναδείξει το ιεραποστολικό και παιδαγωγικό έργο τους στη Νάξο.
Από τον ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΣΠΥΡΟΥ*
Η ερευνητική αυτή προσπάθεια παρουσιάστηκε στο Πανελλήνιο Μαθητικό Συνέδριο Τοπικής Ιστορίας «Ελα να σου μιλήσω για τον τόπο μου», που διοργάνωσε το Πειραματικό Λύκειο του Πανεπιστημίου Πατρών από τις 22 έως τις 25 Απριλίου, όπου οι μαθητές συμμετείχαν διαδικτυακά, παρουσιάζοντας την εργασία τους με τίτλο: «Τα βήματα του Διδασκάλου του Γένους Χρυσάνθου του Αιτωλού στη Νάξο και η παρουσία του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού στο νησί».
«Με αφορμή το Συνέδριο που διοργανώνει το Πειραματικό Λύκειο του Πανεπιστημίου Πατρών για τέταρτη συνεχή χρονιά, η μαθητική ομάδα του Γυμνασίου Βίβλου Νάξου, στο πλαίσιο του μαθήματος των Θρησκευτικών, αποφασίσαμε από κοινού με την ερευνητική μας εργασία να προβάλλουμε το ιεραποστολικό έργο του αγίου Κοσμά του Αιτωλού και του αφανή αδελφού του, Ιερομονάχου Χρυσάνθου στη Νάξο» αναφέρει μιλώντας στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» η θεολόγος του Σχολείου Κωνσταντίνα Αρκουμάνη και τονίζει ότι σε αυτήν την απόφαση βοήθησε αρκετά και η καταγωγή της, αφού και η ίδια είναι Αιτωλοακαρνάνισσα και γνωρίζει τον βίο των δύο φωτισμένων προσωπικοτήτων του Ελληνισμού, που έδρασαν τα χρόνια της Τουρκοκρατίας.
ΣΧΟΛΗ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ
Αναφορικά με το τι τους έκανε περισσότερο εντύπωση κατά τη διάρκεια της έρευνας η κυρία Αρκουμάνη επισήμανε: «Η Σχολή του Αγίου Γεωργίου στην οποία πρώτο Διδάσκαλο συναντούμε τον Χρύσανθο τον Αιτωλό, θεωρούνταν το σημαντικότερο πνευματικό και θρησκευτικό κέντρο των ορθοδόξων κατοίκων της Νάξου. Ο Χρύσανθος ο Αιτωλός οργάνωσε μια πλούσια βιβλιοθήκη, η οποία περιλάμβανε αξιόλογες εκδόσεις. Ο Χρύσανθος δεν μπορούσε να διανοηθεί σχολείο χωρίς βιβλιοθήκη! Ένα άλλο σημείο που μας εντυπωσίασε είναι ότι ο Κοσμάς ο Αιτωλός αγαπούσε πολύ τον αδελφό του, Χρύσανθο. Λίγους μήνες πριν τον μαρτυρικό του θάνατο, έστειλε μια επιστολή του στον αδελφό του, Χρύσανθο στη Νάξο, τον Μάρτιο του 1779, όπου κάνει έναν απολογισμό της προσφοράς του στην παιδεία του γένους».
Επίσης, η κυρία Αρκουμάνη σημειώνει: «Το υλικό που χρησιμοποιήσαμε για τις δράσεις μας προήλθε από διάφορα συγγράμματα κυρίως θεολογικού περιεχομένου, από τα οποία κάποια εντοπίσαμε στη σχολική μας βιβλιοθήκη και άλλα μας δόθηκαν ως δώρο από σημαίνοντα πρόσωπα. Επίσης, υλικό αντλήθηκε από ιστοσελίδες στο διαδίκτυο και από τις δράσεις που διενεργήσαμε με το σχολείο μας. Δηλαδή, επίσκεψη της μαθητικής ομάδας στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Ζωοδόχου Πηγής Νάξου, στο Εκκλησιαστικό Μουσείο της Ιεράς Μητρόπολης Παροναξίας και ξενάγηση στον Άγιο Γεώργιο Γρόττας. Σε αυτή την περιοχή ο Χρύσανθος ο Αιτωλός εκοιμήθη και στο προαύλιο του ναού του Αγίου Γεωργίου ετάφη. Πολλές ευχαριστίες οφείλουμε στον Γενικό Αρχιερατικό Επίτροπο της Ιεράς Μητροπόλεως Παροναξίας, πρωτοπρ. Κωνσταντίνο Κύλη, ο οποίος μας καθοδήγησε σωστά και μας ενίσχυσε με αξιόλογο υλικό, το οποίο σχετίζεται με τον Χρύσανθο και τον Κοσμά τον Αιτωλό.
Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε εκπαιδευτική επίσκεψη στις εγκαταστάσεις της Κατασκήνωσης «Άγιος Κοσμάς» της Ιεράς Μητρόπολης Παροναξίας στην Πλάκα της Νάξου. Τις μαθήτριες και τους μαθητές υποδέχτηκε εγκάρδια ο Υπεύθυνος Νεότητας πρωτοπρεσβύτερος π. Συμεών Τελόπουλος ο οποίος, ξεναγώντας τους στον Ιερό Ναό του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, ανέπτυξε την ιστορία του, μας μίλησε για το βίο του Αγίου, ενώ οι μαθητές/τριες προσκύνησαν την ιερά εικόνα του Πατροκοσμά που φυλάσσεται στον εν λόγω Ναό. Μεγάλη εντύπωση έκανε σε όλους μας ο μεγάλος Σταυρός του Πατροκοσμά και επιπλέον θαυμάσαμε το φυσικό περιβάλλον, στο οποίο τα παιδιά μπορούν να βιώσουν τη χριστιανική ζωή και τη ψυχαγωγία».
Ακόμη, συμπληρώνει ότι «οι μαθητές αισθάνθηκαν ευλογημένοι και χαρούμενοι, γιατί εκπροσώπησαν επάξια τον τόπο τους σε ένα Πανελλήνιο Μαθητικό Συνέδριο Τοπικής Ιστορίας και αφηγήθηκαν τον βίο δύο Αγίων ανθρώπων που πέρασαν από τα μέρη τους και έγραψαν ιστορία» και προσθέτει ότι «αναμφισβήτητα η ιστορία του Χρυσάνθου του Αιτωλού θεωρείται το πιο σημαντικό κομμάτι της εργασίας. Ευχόμαστε όλοι μας αυτή η μικρή εργασία να γίνει μία ώθηση μελέτης για την αναγνώριση και ανακήρυξη της αγιότητάς του από την Εκκλησία! Ας έχουμε την ευλογία του!»
«ΟΙ ΝΕΟΙ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ»
Στην ερώτηση αν η τοπική ιστορία ενδιαφέρει τους νέους σήμερα, η κυρία Αρκουμάνη δήλωσε: «Βεβαίως, γιατί ο μαθητής έχει την ευκαιρία να γίνει ερευνητής και να ασχοληθεί με ένα θέμα που τον ενδιαφέρει πραγματικά! Για τους νέους η τοπική ιστορία μοιάζει με ένα συναρπαστικό ταξίδι, όμως χρειάζεται να είσαι κατάλληλα προετοιμασμένος γι’ αυτό. Κυρίως, οι έμπειροι άνθρωποι οφείλουν να καθοδηγούν σωστά τους νεότερους και να τους συμβουλεύουν αν θέλουν να πετύχουν στη ζωή τους και να προσφέρουν στον τόπο τους. Κάτι πολύ βασικό που πρέπει να μάθει κάποιος που ασχολείται με την τοπική ιστορία είναι να είναι προσεκτικός με τις πηγές και να σέβεται τον κόπο όλων των ερευνητών και μελετητών».
Ενας «Αγιος» ως εκπαιδευτικός, πρότυπο για τον σύγχρονο δάσκαλο
Επιπροσθέτως, το μήνυμα που θέλουν να περάσει στο κοινό είναι ότι «ο Χρύσανθος ο Αιτωλός θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους Διδασκάλους του Γένους και είναι ένα πρότυπο για τον σύγχρονο εκπαιδευτικό με αξίες διαχρονικές και υψηλά ιδανικά: την αγάπη προς το Θεό και την αγάπη προς τους μαθητές του. Θεωρείται Άγιος ως εκπαιδευτικός, διότι δεν επεδίωκε τη δόξα και την προβολή του αξιοσέβαστου έργου του. Ευρυμαθής, αφοσιωμένος στο εκπαιδευτικό του έργο, σιωπηλός, αφανής, συνετός, αγωνίστηκε από τη Σχολή του Αγίου Γεωργίου να περισώσει τους ορθόδοξους νέους, ώστε να μην παρασυρθούν από τις ξενικές επιδράσεις. Αν και χτυπήθηκε από τον μαρτυρικό θάνατο του αδελφού του αγίου Κοσμά, ωστόσο συνέχισε το διδασκαλικό του έργο στη Σχολή του Αγίου Γεωργίου στη Γρόττα μέχρι που πέθανε πάμφτωχος στη Νάξο το 1785».
Προσθέτει, εξάλλου, ότι «δυστυχώς, η ιστορία του Χρύσανθου δεν είναι γνωστή στο ευρύ αναγνωστικό κοινό, γιατί ως πρόσωπο της Εκκλησίας τον επισκίασε ο αδελφός του ο Πατροκοσμάς και το ιεραποστολικό του έργο. Πάντως, είναι σημαντικό να μνημονεύσουμε την προσπάθεια της αείμνηστης μοναχής Ευθυμίας, Ηγουμένης της Ιεράς Μονής Αγίου Κοσμά του Αιτωλού στο Μέγα Δένδρο του Δήμου Θέρμου, η οποία παρουσίασε το έργο και την προσωπικότητα του Χρυσάνθου του Αιτωλού στο σύγγραμμά της «Ιερός Χρύσανθος ο Αιτωλός ο Διδάσκαλος του Γένους». Θέλω να τονίσω πως υπάρχουν άνθρωποι που ερευνούν, γράφουν και αφήνουν αξιόλογο υλικό για τις νεότερες γενιές. Βέβαια, πληροφορίες για το βίο και το έργο του αντλούμε και από άλλους πνευματικούς ανθρώπους: Βασ. Βλ. Σφυρόερας, Πάνος Γ. Παπακωστόπουλος, Τ. Γριτσόπουλος κ.α.».
ΟΙ ΠΕΡΙΟΔΕΙΕΣ ΤΟΥ ΦΛΟΓΕΡΟΥ ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΚΑΙ Η ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΚΕ
Σχετικά με τη σημασία της παρουσίας του Αγίου Κοσμά στη Νάξο η κυρία Αρκουμάνη υπογραμμίζει ότι «ο φλογερός ιεραπόστολος και Άγιος, περιόδευσε σε ένα χρονικό διάστημα περίπου είκοσι χρόνων επισκεπτόμενος σχεδόν όλη την Ελλάδα. Αναφέρουμε: την Κωνσταντινούπολη, την Θράκη, την Μακεδονία, την Ηπειρο, τη Θεσσαλία, την Αχαΐα, τα νησιά του Αιγαίου και Ιονίου πελάγους, το Αγιο Ορος και την Αιτωλοακαρνανία. Αναντίρρητα, ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός δραστηριοποιήθηκε περισσότερο στην Ήπειρο, εξαιτίας των εξισλαμισμών που επικρατούσαν στη περιοχή. Τα κύρια αιτήματα του αγίου Κοσμά στις περιοδείες του ήταν η ίδρυση σχολείων και η συνέχιση της ελληνικής γλώσσας, προκειμένου να μην ξεχαστεί η ορθόδοξη πίστη. Σε ό,τι αφορά την άφιξη του Πατροκοσμά στα νησιά του Αιγαίου γνωρίζουμε ότι περιόδευσε στην Πάρο, στη Μύκονο, στη Σέριφο, στη Μήλο, και στη Νάξο. Το 1775 ο Χρύσανθος ο Αιτωλός, ο οποίος υπηρετούσε ως Διδάσκαλος στη Σχολή του Αγίου Γεωργίου Γρόττας στη Νάξο, δέχεται την επίσκεψη του αγίου Κοσμά, όπου κι εκεί ξεκινά να κηρύττει το λόγο του Θεού. Μετά τον μαρτυρικό του θάνατο υπάρχει η μαρτυρία ότι κάποιοι χριστιανοί επισκέφτηκαν την Νάξο με σκοπό να ενημερώσουν τον Χρύσανθο τον Αιτωλό για το μαρτύριο του αδελφού του Κοσμά. Μαζί τους είχαν κάποιες τρίχες από τα γένια του. Στην περιοχή Νεοχώρι της Νάξου υπήρχε μια γυναίκα, η οποία υπέφερε από μια ασθένεια. Όταν έμαθε για το μαρτύριο του Κοσμά, ζήτησε να ασπαστεί τις τρίχες από τα γένια του και αμέσως θεραπεύτηκε. Αρκετά χρόνια μετά ανακαινίστηκαν πέντε μικρά εκκλησάκια στη Νάξο αφιερωμένα στην μνήμη του αγίου Κοσμά του Αιτωλού: στο Φιλότι, στο Χαλκί, στη Κωμιακή, στο Σαγκρί και το εκκλησάκι μέσα στις εγκαταστάσεις της θερινής κατασκήνωσης «Αγιος Κοσμάς» στην Πλάκα της Νάξου. Δηλαδή, στη Νάξο λειτουργεί εκκλησιαστική κατασκήνωση στην Πλάκα με την ονομασία «Άγιος Κοσμάς» προς τιμήν του αγίου Κοσμά του Αιτωλού».
ΟΙ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
Οι μαθητές που συμμετείχαν στο πρόγραμμα: Βαθρακοκοίλη Αποστολία, Βερνίκος Βασίλειος, Βουδιά Μαρία-Αικατερίνη, Δημητροκάλλη Αγγελική, Δημητροκάλλη Αγγελική-Μαρίνα, Δημητροκάλλη Αικατερίνη, Δημητροκάλλης Αντώνιος, Ζαχαράτου Ειρήνη-Χρυσοβαλάντου, Καστελλάνου Αντωνία, Κατερίνης Ευάγγελος, Κατσάνη Πηγή, Κότι Έμιλι, Κούκα-Χρήστου Μαρία, Λαγογιάννης Ευάγγελος. Στο συνέδριο συμμετείχαν οι εκπαιδευτικοί: Κωνσταντίνα Αρκουμάνη, θεολόγος, Μαρία Παστρωμά, φιλόλογος και Αφροδίτη Παρδάλη, μαθηματικός, ενώ την πρωτοβουλία αυτή στήριξε η διευθύντρια του σχολείου Μαρία Αξαοπούλου, φιλόλογος.
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
