Αποτέφρωση: Σαφές, ενιαίο και χωρίς «γκρίζες ζώνες» μήνυμα εξέπεμψαν Ιεράρχες της Ελλαδικής Εκκλησίας από τη Βόρεια Ελλάδα, την Κεντρική Ελλάδα και την Αττική, οι οποίοι μίλησαν στο vimaorthodoxias.grγια το ζήτημα της αποτέφρωσης των νεκρών.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης- ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Κοινός παρονομαστής όλων των παρεμβάσεών τους είναι ότι η αποτέφρωση δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την Ορθοδοξία, ούτε θεολογικά ούτε εκκλησιολογικά, και δεν μπορεί να ενταχθεί στο ορθόδοξο ήθος ως «εναλλακτική μορφή» ταφής.
Οι Ιεράρχες τόνισαν ότι η Εκκλησία δεν τοποθετείται με κοινωνιολογικά ή συναισθηματικά κριτήρια, αλλά με κριτήριο την Αποκάλυψη, την Παράδοση και την πράξη της ίδιας της Εκκλησίας επί δύο χιλιάδες χρόνια. Όπως χαρακτηριστικά ανέφεραν, άλλο είναι η πολιτεία και οι νόμοι της και άλλο η Εκκλησία και η πίστη της.
Το αδιαπραγμάτευτο πρότυπο του Χριστού
Στο επίκεντρο όλων των τοποθετήσεων βρέθηκε το ίδιο το πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Οι Ιεράρχες που μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr υπογράμμισαν ότι ο Χριστός δεν αποτεφρώθηκε, αλλά ετάφη, και μάλιστα με συγκεκριμένο τρόπο: εν σώματι, σε μνήμα, με τιμή, σιωπή και προσμονή Αναστάσεως. Η Ταφή του Κυρίου δεν αποτελεί μια απλή ιστορική λεπτομέρεια, αλλά δογματικό γεγονός, άρρηκτα δεμένο με την Ανάσταση.
Όπως σημείωσαν, όποιος αποδέχεται την Ανάσταση, αποδέχεται και την Ταφή. Η καύση, αντίθετα, προέρχεται από κοσμοθεωρίες που αρνούνται ή υποβαθμίζουν τον ρόλο του σώματος και το αντιμετωπίζουν ως κάτι προσωρινό, άνευ σημασίας ή ακόμη και ενοχλητικό.
Το σώμα ως «ναός» και όχι ως «υλικό»
Οι Ιεράρχες εξήγησαν ότι στην Ορθόδοξη θεολογία το σώμα δεν είναι φυλακή της ψυχής, αλλά ναός του Αγίου Πνεύματος. Με το σώμα ο άνθρωπος βαπτίζεται, με το σώμα κοινωνεί, με το σώμα προσεύχεται και με το σώμα αγιάζεται. Γι’ αυτό και η Εκκλησία αποδίδει τιμή στο σώμα ακόμη και μετά τον θάνατο, με την εξόδιο ακολουθία, το θυμίαμα, το φίλημα και την ταφή.
Η αποτέφρωση, όπως τονίστηκε, ακυρώνει συμβολικά αυτή τη θεολογία, διότι εκφράζει μια λογική εξαφάνισης και όχι προσμονής. Δεν είναι τυχαίο – όπως επεσήμαναν – ότι ιστορικά η καύση συνδέεται με ειδωλολατρικά ή ανατολικές φιλοσοφικές αντιλήψεις και όχι με τη χριστιανική πίστη.
Τι λένε οι μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας
Οι Ιεράρχες που μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr επικαλέστηκαν ξεκάθαρα τους μεγάλους Πατέρες της Εκκλησίας. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει επανειλημμένα ότι το σώμα συμμετέχει στη σωτηρία και γι’ αυτό πρέπει να τιμάται. Σε ομιλίες του αναφέρει ότι ακόμη και το νεκρό σώμα αξιώνει σεβασμό, διότι υπήρξε «συνεργός» της ψυχής στον αγώνα της αρετής.
Ο Βασίλειος ο Μέγας επισημαίνει ότι ο τρόπος με τον οποίο αποχαιρετούμε τους κεκοιμημένους φανερώνει τι πραγματικά πιστεύουμε για την Ανάσταση. Η ταφή, κατά τον Μέγα Βασίλειο, αποτελεί πράξη ελπίδας, ενώ πρακτικές που αλλοιώνουν αυτή την παράδοση αλλοιώνουν και το ορθόδοξο φρόνημα.
Ο Γρηγόριος Νύσσης μιλά για την ιερότητα της ανθρώπινης σάρκας και τονίζει ότι το σώμα διατηρεί την αναφορά του στο πρόσωπο ακόμη και μετά τον θάνατο. Δεν είναι «ανώνυμο υλικό», αλλά φορέας μνήμης και σχέσης.
Ποιμαντική ευθύνη, όχι συμβιβασμός
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στο ποιμαντικό σκέλος. Οι Ιεράρχες ξεκαθάρισαν ότι η Εκκλησία δεν καταδικάζει ανθρώπους, αλλά πράξεις που αντιβαίνουν στη θεολογία της. Όποιος επιλέγει την αποτέφρωση, το κάνει με προσωπική ευθύνη, γνωρίζοντας όμως ότι η Εκκλησία δεν μπορεί να τελέσει εξόδιο ακολουθία, διότι κάτι τέτοιο θα συνιστούσε θεολογική αντίφαση.
Όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά, η Εκκλησία δεν μπορεί να ευλογήσει μια πράξη που αναιρεί το ίδιο το μήνυμα της Ανάστασης, το οποίο αποτελεί τον πυρήνα της χριστιανικής πίστης.
«Η Εκκλησία ζει από την Ανάσταση»
Κλείνοντας, οι Ιεράρχες από όλες τις περιοχές της Ελλάδας που μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr συμφώνησαν σε ένα κοινό συμπέρασμα: η Εκκλησία μπορεί να συμπονά, να συνοδεύει και να αγκαλιάζει τον άνθρωπο, αλλά δεν διαπραγματεύεται την αλήθεια της. Η αποτέφρωση μπορεί να είναι επιλογή μιας κοινωνίας που απομακρύνεται από το μυστήριο του θανάτου, αλλά δεν μπορεί να γίνει επιλογή της Εκκλησίας που ζει και αναπνέει από την Ανάσταση.
Η ευθύνη της Εκκλησίας απέναντι στη σύγχυση της εποχής
Οι Ιεράρχες που μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr στάθηκαν ιδιαίτερα και σε μια ακόμη κρίσιμη παράμετρο: στη σύγχυση που καλλιεργείται σήμερα γύρω από τον θάνατο, με όρους «δικαιώματος», «διευκόλυνσης» ή «μοντέρνας επιλογής». Όπως τόνισαν, η Εκκλησία δεν αγνοεί τον πόνο, την οικονομική δυσκολία ή τις πρακτικές ανάγκες των οικογενειών, όμως δεν μπορεί να επιτρέψει να μετατραπεί ο θάνατος σε διαχειριστικό γεγονός αποκομμένο από το μυστήριο της ζωής και της αιωνιότητας.
Επισημάνθηκε ακόμη ότι η ταφή, πέρα από θεολογική πράξη, λειτουργεί και ως πνευματική παιδαγωγία: υπενθυμίζει στον άνθρωπο τα όριά του, τον καλεί σε μετάνοια και τον εντάσσει στην προσευχή της Εκκλησίας υπέρ των κεκοιμημένων. Το μνήμα δεν είναι τόπος λήθης, αλλά σημείο μνήμης, προσευχής και ελπίδας. Αντίθετα, η αποτέφρωση, όπως ειπώθηκε, οδηγεί συχνά σε μια σιωπηλή εξαφάνιση του προσώπου από τη συλλογική εκκλησιαστική μνήμη.
Οι Ιεράρχες υπογράμμισαν ότι σήμερα περισσότερο από ποτέ απαιτείται καθαρός λόγος και όχι αμφίσημες τοποθετήσεις. Η Εκκλησία οφείλει να μιλά με αγάπη, αλλά και με αλήθεια, χωρίς να φοβάται ότι θα χαρακτηριστεί «αυστηρή» ή «εκτός εποχής». Όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά, «η Εκκλησία δεν ακολουθεί την εποχή· καλείται να τη φωτίσει».
Με αυτή την προσθήκη, το μήνυμα των Ιεραρχών γίνεται ακόμη πιο σαφές: η στάση της Εκκλησίας στο θέμα της αποτέφρωσης δεν είναι θέμα παράδοσης ή συνήθειας, αλλά ζήτημα πίστεως, ταυτότητας και ελπίδας Αναστάσεως.
Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ξεκάθαρο και ενιαίο:
Ορθοδοξία σημαίνει Ταφή, Προσμονή και Ανάσταση. Όχι καύση, όχι εξαφάνιση, όχι λήθη.
