Γροιλανδία: Η συζήτηση για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ασφάλειας στην Αρκτική περνά πλέον αναγκαστικά από τη Γροιλανδία.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις παρακολουθούν με αυξανόμενη ανησυχία τη ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος επανέφερε ανοιχτά το ενδεχόμενο οι Ηνωμένες Πολιτείες να αποκτήσουν τον έλεγχο του νησιού, είτε μέσω διαπραγμάτευσης είτε –χωρίς να το αποκλείει– με πιο σκληρά μέσα. Στις Βρυξέλλες, διπλωμάτες μιλούν πλέον για «κρίσιμο τεστ ευρωπαϊκής συνοχής».
Η ανησυχία κορυφώθηκε μετά τις δηλώσεις του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, ο οποίος ανέφερε ότι η Ουάσιγκτον θα συζητήσει με την Κοπεγχάγη «όλα τα ενδεχόμενα». Παράλληλα, κύκλοι του Λευκού Οίκου επιμένουν ότι ο Τραμπ προτιμά μια συμφωνία «win–win», αφήνοντας όμως ανοιχτό το ενδεχόμενο δυναμικών κινήσεων αν θεωρήσει ότι απειλούνται τα αμερικανικά συμφέροντα.
Γιατί η Γροιλανδία είναι τόσο κρίσιμη
Η Γροιλανδία, αν και αραιοκατοικημένη, αποτελεί στρατηγικό «κλειδί» για την Αρκτική. Ο έλεγχός της επηρεάζει τις θαλάσσιες οδούς, τις στρατιωτικές ισορροπίες και την πρόσβαση σε σπάνιες πρώτες ύλες. Η Γροιλανδία βρίσκεται γεωγραφικά ανάμεσα σε Βόρεια Αμερική και Ευρώπη, ενώ φιλοξενεί κρίσιμες υποδομές έγκαιρης προειδοποίησης για πυραυλικά συστήματα. Για τον Τραμπ, η περιοχή θεωρείται ανάχωμα απέναντι σε Ρωσία και Κίνα.
Από ευρωπαϊκής πλευράς, το μήνυμα είναι σαφές: «Η Γροιλανδία δεν πωλείται». Η Δανία, στην οποία υπάγεται διοικητικά το νησί, έχει καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε αλλαγή καθεστώτος μπορεί να γίνει μόνο με τη συναίνεση των κατοίκων. Η Κοπεγχάγη, ωστόσο, γνωρίζει ότι μόνη της δεν μπορεί να αντιμετωπίσει πιέσεις από μια υπερδύναμη.
Το σενάριο του συμβιβασμού μέσω ΝΑΤΟ
Ένα από τα βασικά «όπλα» που εξετάζει η Ευρώπη είναι η αναζήτηση συμβιβασμού με αμερικανική συμμετοχή, αλλά υπό την ομπρέλα του ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με ευρωπαίους διπλωμάτες, θα μπορούσε να υπάρξει ενίσχυση της νατοϊκής παρουσίας στην Αρκτική, με περισσότερες κοινές ασκήσεις και ανταλλαγή πληροφοριών, ώστε να καλυφθούν οι αμερικανικές ανησυχίες χωρίς να τεθεί θέμα κυριαρχίας.
Ωστόσο, αυτό το σενάριο έχει όρια. Κάποια κράτη-μέλη φοβούνται ότι μια υπερβολική στρατιωτικοποίηση της περιοχής θα οδηγήσει σε κλιμάκωση με τη Ρωσία, η οποία ήδη ενισχύει τη δική της παρουσία στην Αρκτική.
Η οικονομική απάντηση της Ευρώπης
Παράλληλα με τα σενάρια ασφάλειας, η ΕΕ επεξεργάζεται ένα φιλόδοξο οικονομικό σχέδιο. Στόχος είναι να προσφέρει στη Γροιλανδία μια εναλλακτική προοπτική απέναντι στις αμερικανικές υποσχέσεις. Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, εξετάζεται σχεδόν ο διπλασιασμός της χρηματοδότησης προς το νησί από το 2028, με έμφαση σε υποδομές, κοινωνική πολιτική και βιώσιμη εξόρυξη φυσικών πόρων.
Η αλλαγή στάσης δεν είναι τυχαία. Για χρόνια, οι Βρυξέλλες κρατούσαν αποστάσεις από μεγάλης κλίμακας εξορύξεις στην Αρκτική. Τώρα, όμως, η γεωπολιτική πίεση οδηγεί σε επαναξιολόγηση. Όπως παραδέχονται αξιωματούχοι, «αν δεν επενδύσουμε εμείς, θα το κάνουν άλλοι».
Το «εμπορικό μπαζούκα» στο τραπέζι
Σε πιο σκληρή γραμμή, ορισμένα κράτη-μέλη δεν αποκλείουν τη χρήση οικονομικών αντιποίνων αν οι ΗΠΑ κινηθούν μονομερώς. Η ΕΕ διαθέτει το λεγόμενο Μέσο Αντι-Εξαναγκασμού, ένα εργαλείο που επιτρέπει περιορισμούς σε εμπορικές σχέσεις. Με δεδομένο ότι οι ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ ξεπερνούν τα 600 δισ. ευρώ ετησίως, πρόκειται για ισχυρό μοχλό πίεσης.
Το ερώτημα, ωστόσο, είναι κατά πόσο μια τέτοια απειλή είναι αξιόπιστη. Πολλοί στις Βρυξέλλες φοβούνται ότι ένας εμπορικός πόλεμος με την Ουάσιγκτον θα πλήξει πρώτα την ευρωπαϊκή οικονομία, σε μια περίοδο ήδη αυξημένης αβεβαιότητας.
Το ακραίο σενάριο: στρατεύματα στη Γροιλανδία
Το πιο ανησυχητικό ενδεχόμενο αφορά μια στρατιωτική κίνηση των ΗΠΑ. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Δανία θα ήταν νομικά υποχρεωμένη να απαντήσει, ζητώντας βοήθεια από συμμάχους. Ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν να στείλουν στρατεύματα αποτροπής στη Γροιλανδία, αυξάνοντας το κόστος μιας αμερικανικής επέμβασης, χωρίς όμως να μπορούν να την αποτρέψουν πλήρως.
Αξιωματούχοι παραδέχονται ότι πρόκειται για σενάριο με τεράστιους κινδύνους, πολιτικούς και ανθρώπινους. Μια τέτοια σύγκρουση θα ήταν πρωτοφανής: σύμμαχοι του ΝΑΤΟ απέναντι σε σύμμαχο.
Τι δείχνει το παρασκήνιο
Σύμφωνα με αναλύσεις που φιλοξενούνται στο Politico, η Ευρώπη προσπαθεί να κερδίσει χρόνο και να «κλειδώσει» τη Γροιλανδία οικονομικά και πολιτικά πριν η Ουάσιγκτον περάσει από τη ρητορική στην πράξη. Η επόμενη περίοδος θεωρείται κρίσιμη, καθώς θα δείξει αν η ευρωπαϊκή στρατηγική μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά.
Το βέβαιο είναι ότι η Γροιλανδία έχει πάψει να είναι μια μακρινή, παγωμένη γη εκτός διεθνών εξελίξεων. Μετατρέπεται σε πεδίο σύγκρουσης συμφερόντων, όπου δοκιμάζεται όχι μόνο η σχέση Ευρώπης–ΗΠΑ, αλλά και η ικανότητα της Ευρώπης να υπερασπιστεί τα στρατηγικά της όρια σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.
