Βρυξέλλες: Στο επίκεντρο σφοδρών αντιδράσεων βρίσκεται η φετινή Χριστουγεννιάτικη φάτνη που στήθηκε στη μεσαιωνική Γκραν Πλας των Βρυξελλών, μια πλατεία που θεωρείται από τις εμβληματικότερες της Ευρώπης και προστατεύεται ως μνημείο από την UNESCO.
Επιμέλεια-Κατερίνα Θεοχάρη
Η επιλογή των δημιουργών να παρουσιάσουν την Παναγία, τον Ιωσήφ και το Θείο Βρέφος χωρίς χαρακτηριστικά προσώπου, αλλά ως άμορφες υφασμάτινες φιγούρες, άνοιξε έναν έντονο δημόσιο διάλογο για το όριο μεταξύ τέχνης, συμπερίληψης και αλλοίωσης της χριστιανικής παράδοσης.
Το έργο, με τίτλο Les Etoffes de la Nativité, παρουσιάστηκε την Παρασκευή και μέσα σε λίγες ώρες προκάλεσε χιλιάδες αντιδράσεις. Η βασική κριτική που ασκείται είναι ότι η επιλογή «αποπροσωποποίησης» της Αγίας Οικογένειας προσβάλλει θεμελιώδη στοιχεία της χριστιανικής εικονογραφίας, η οποία επί αιώνες ορίζει την αναπαράσταση του θείου μέσα από συγκεκριμένα ανθρώπινα χαρακτηριστικά και πρόσωπα που φέρουν πνευματικό και ιστορικό βάρος.
Αντιδράσεις από πολιτικούς και εκκλησιαστικούς κύκλους
Ο δήμαρχος Βρυξελλών, Φιλίπ Κλοζ, επιχείρησε να κατευνάσει τα πνεύματα, δηλώνοντας ότι η εν λόγω εγκατάσταση είχε λάβει την έγκριση των τοπικών εκκλησιαστικών αρχών. Ωστόσο η απάντησή του δεν έπεισε τους επικριτές, που μιλούν για «κατάχρηση του όρου της συμπερίληψης» και για «διάλυση των συμβόλων της ταυτότητάς μας».
Ο ηγέτης της γαλλόφωνης βελγικής δεξιάς, Ζορζ-Λουί Μπουσέ, χρησιμοποίησε ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα, χαρακτηρίζοντας τη φάτνη «άσχημη, απρεπή και προσβλητική για τις παραδόσεις μας», προσθέτοντας ότι οι φιγούρες «ταιριάζουν μόνο για σκηνές με ζόμπι». Αντίστοιχες απόψεις εκφράστηκαν και από Γάλλους σχολιαστές που είδαν «προσβολή του χριστιανικού πολιτισμού» στο κέντρο της ευρωπαϊκής πρωτεύουσας.
Το ζήτημα έφτασε μέχρι και κύκλους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπου ευρωβουλευτές της συντηρητικής πτέρυγας κατηγόρησαν τις δημοτικές αρχές των Βρυξελλών για «ιδεολογική εμμονή» που προσπαθεί να σβήσει κάθε θρησκευτικό σύμβολο από τον δημόσιο χώρο.
Η θέση των δημιουργών – “Όλοι μπορούν να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους”
Η αρχιτέκτονας Βικτόρια-Μαρία Γκέιερ, υπεύθυνη για την εγκατάσταση, εξήγησε ότι το πρόσωπο αντικαταστάθηκε από υφάσματα σε τόνους του μπεζ και του καφέ, ώστε όπως λέει «οι διαφορετικές αποχρώσεις να συνθέτουν έναν συμπεριληπτικό καμβά, όπου ο καθένας μπορεί να αναγνωρίσει τον εαυτό του». Όπως υποστηρίζει η ομάδα της, «η Γέννηση δεν ανήκει σε μία μόνο κουλτούρα ή εθνοτική ομάδα – είναι ένα μήνυμα παγκόσμιας ενότητας».
Η απάντηση αυτή, ωστόσο, δεν φαίνεται να έπεισε όσους βλέπουν μια τάση «επίπεδης και άνευρης ουδετεροποίησης» των Χριστουγέννων στο όνομα διαφορετικών κοινωνικών ευαισθησιών, που συχνά γίνονται αντικείμενο πολιτικής διαμάχης. Πολλοί θεολόγοι, μάλιστα, επισημαίνουν ότι η χριστιανική παράδοση δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το πρόσωπο, αφού η θεολογία της Ενανθρώπισης στηρίζεται ακριβώς σε αυτό: το Θείο γίνεται άνθρωπος με συγκεκριμένη μορφή, πρόσωπο και ταυτότητα.
Κοινωνικά δίκτυα και “woke” κατηγορία
Το θέμα πήρε φωτιά και στα κοινωνικά δίκτυα, όπου χρήστες από πολλές χώρες της Ευρώπης εξέφρασαν οργή και αγανάκτηση. Η φράση «φτάνει πια με τις woke ανοησίες» εμφανίστηκε σε χιλιάδες σχόλια, ενώ άλλοι ειρωνεύτηκαν ότι «μια φάτνη χωρίς πρόσωπα είναι τόσο απλή που τελικά προσβάλλει». Υπήρξαν και φωνές που υποστήριξαν ότι όλα αυτά γίνονται «για να μη θιγούν οι μουσουλμανικές κοινότητες», κάτι που οι δημιουργοί αρνήθηκαν κατηγορηματικά.
Το θέμα πήρε τέτοια διάσταση, ώστε οργανισμοί και φορείς που ασχολούνται με ζητήματα πολιτισμού και δημόσιου χώρου στην Ευρώπη κάλεσαν για μεγαλύτερη ορατότητα της χριστιανικής κληρονομιάς μέσα στις πόλεις της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, κύκλοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σημείωσαν ότι οι τοπικές αποφάσεις πρέπει «να σέβονται την πολιτιστική ταυτότητα των λαών της Ευρώπης», χωρίς ωστόσο να εμπλέξουν θεσμικά την Επιτροπή στο θέμα.
Ένα βαθύτερο ερώτημα για την ταυτότητα της Ευρώπης
Η «απρόσωπη φάτνη» των Βρυξελλών δεν είναι απλώς μια καλλιτεχνική πρόταση. Είναι ο καθρέφτης μιας Ευρώπης που ταλαντεύεται ανάμεσα στη διατήρηση των ιστορικών της ριζών και στη συνεχή αναζήτηση ενός μοντέλου συμπερίληψης. Το ερώτημα που αναδύεται είναι αν η τέχνη μπορεί να αναιρεί τα σύμβολα στο όνομα της ουδετερότητας, ή αν τελικά τέτοιες επιλογές οδηγούν σε αποδόμηση της ίδιας της πολιτιστικής ταυτότητας της ηπείρου.
Οι αντιδράσεις δείχνουν ότι η συζήτηση μόλις ξεκίνησε – και δεν αφορά μόνο τα Χριστούγεννα, αλλά το αύριο της Ευρώπης.
Nativity scenes in Brussels are anonymous, faceless, to make experience more inclusive and avoid offending anyone. A true horror. pic.twitter.com/N2oeCi3NQ8
— RadioGenoa (@RadioGenoa) November 28, 2025
