Βαλκάνια: Οι τελευταίες εβδομάδες έδειξαν με τον πιο καθαρό τρόπο ότι η αμερικανική παρουσία στην Αθήνα δεν είναι απλώς «ενισχυμένη» — είναι πλέον κυρίαρχη, σχεδόν επιβλητική.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Αυτό που ξεκίνησε με μια σειρά γεωπολιτικών συναντήσεων και επιχειρηματικών επαφών, ολοκληρώθηκε χθες με την επίσκεψη Ζελένσκι, ο οποίος δεν ήρθε μόνο ως Πρόεδρος μιας χώρας σε πόλεμο αλλά ως εκπρόσωπος ενός κράτους που αναζητά απόλυτη πρόσδεση στο άρμα των ΗΠΑ.
Η συμφωνία για την προμήθεια αμερικανικού LNG μέσω Ελλάδας ήταν το επιστέγασμα μιας τριών εβδομάδων διαδικασίας που υπέγραψε, με κάθε τρόπο, την επιστροφή της Pax Americana στην περιοχή.
Και φυσικά, η Ουάσιγκτον δεν το κάνει από… φιλανθρωπία. Αυτό που είδαμε στην Αθήνα είναι η πιο ξεκάθαρη εφαρμογή του δόγματος «win–win για τις ΗΠΑ». Οι Αμερικανοί εξασφαλίζουν πολιτικό έλεγχο, ενεργειακές ροές και ερείσματα ασφαλείας, ενώ η Ελλάδα εμφανίζεται να λειτουργεί ως διεκπεραιωτής μιας στρατηγικής που αποφασίζεται αλλού — κυρίως στα γραφεία του ΝΑΤΟ και στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
Το ερώτημα είναι: έχει η Ελλάδα πραγματικά λόγο ή απλώς πατάει επιμελώς τις γραμμές που της δίνονται;
Αμερικανικές μπίζνες με ελληνική «υπογραφή»
Το οξύμωρο της υπόθεσης είναι ότι στο εσωτερικό παρουσιάστηκε ως «εθνική επιτυχία» μια συμφωνία που εξυπηρετεί πρωτίστως τα συμφέροντα των ΗΠΑ και δευτερευόντως της Ουκρανίας. Το δικό μας ενεργειακό αποτύπωμα και οι στρατηγικές μας επιδιώξεις μοιάζουν να έρχονται τρίτες στη σειρά.
Η επίσκεψη Ζελένσκι υποτίθεται ότι είχε πολλές ατζέντες — αμυντικά συστήματα, συνεργασίες, υποστήριξη. Αλλά τελικά, η μόνη ουσιαστική εξέλιξη ήταν το deal με το LNG. Και αυτό υπογράφηκε παρουσία της πρέσβεως Γκίλφοϊλ, η οποία έχει αναλάβει de facto ρόλο πολιτικού «επόπτη» της Ουάσιγκτον στην Αθήνα.
Από το υπουργείο Εξωτερικών δεν υπήρξε κανείς που να δώσει καθαρή εικόνα για το τι ακριβώς κερδίζει η Ελλάδα πέρα από τον ρόλο του «ενεργειακού σωλήνα» των ΗΠΑ. Ούτε για το αν η χώρα εξασφαλίζει ανταλλάγματα έναντι της Τουρκίας, ούτε για το πώς η νέα σχέση επηρεάζει μεσοπρόθεσμα τις ισορροπίες στο Αιγαίο.
Προς το παρόν, η εικόνα που φαίνεται να προκύπτει είναι πως η Ουάσιγκτον χτίζει γρήγορα οικονομικά συμφέροντα εδώ, με συμβάσεις δεκάδων εκατομμυρίων, ενώ η Τουρκία παραμένει σε «αναμονή» — κάτι που στην πράξη δεν σημαίνει απαραίτητα όφελος για την Αθήνα.
Ο «Κάθετος Διάδρομος»: Πύλη εισόδου, αλλά πύλη ποιανού;
Ο διαβόητος «Κάθετος Διάδρομος», που συνδέει Ελλάδα–Βουλγαρία–Ρουμανία–Ουγγαρία, παρουσιάζεται από κυβερνητικούς κύκλους ως τεράστια ενεργειακή ευκαιρία. Ναι, είναι σημαντικός, αλλά όχι για τους λόγους που περιγράφονται.
Ο διάδρομος είναι η νέα πύλη εισόδου του αμερικανικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Αυτό σημαίνει ότι:
• Οι ΗΠΑ αποκτούν στρατηγικό έλεγχο στις ενεργειακές ροές.
• Η Ελλάδα επωμίζεται κόστος και υποχρεώσεις.
• Η Ευρώπη ενισχύει την ενεργειακή της εξάρτηση από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Αξιωματούχοι της Κομισιόν έχουν επισημάνει off the record ότι η εξάρτηση από LNG, ειδικά σε περιόδους κρίσεων, είναι πολύ πιο ευάλωτη από τις συμβατικές γραμμές αγωγών.
Ωστόσο, το αφήγημα που κυκλοφορεί στην Αθήνα είναι ότι «ενισχύουμε την ενεργειακή ασφάλεια». Τουλάχιστον μισή αλήθεια.
Το παρασκήνιο στο Μαξίμου – και το λαβράκι
Η θερμή ατμόσφαιρα χθες στο Μέγαρο Μαξίμου δεν ήταν τυχαία. Ο Πρωθυπουργός είχε φροντίσει προσωπικά για φιλοξενία υψηλού επιπέδου προς την ουκρανική αντιπροσωπεία, με μενού που περιλάμβανε λαυράκι με χόρτα, μπουγιαμπέσα και επιλογές για όσους δεν καταναλώνουν αλκοόλ.
Ο Ζελένσκι, κατά πληροφορίες, δεν άγγιξε κρασί, αλλά έδωσε μεγάλη σημασία στο τραπέζι: ήθελε να στείλει μήνυμα ότι η Ουκρανία βλέπει την Ελλάδα ως σταθερό ενδιάμεσο για την πρόσβαση στο αμερικανικό LNG — το οποίο, ας μην ξεχνάμε, είναι πανάκριβο σε σχέση με άλλες λύσεις.
Η συμφωνία είναι συνέχεια του project AKTOR–ΔΕΠΑ που ανακοινώθηκε στο P-TEC και το οποίο, σύμφωνα με πηγές, θα ξεκινήσει να εφαρμόζεται στα τέλη Δεκεμβρίου.
Και ενώ η κυβέρνηση προβάλλει ότι αυτό ενισχύει τον διεθνή ρόλο της χώρας, αρκετοί ειδικοί επισημαίνουν ότι η Ελλάδα παίζει έναν ρόλο «διαμετακομιστή χωρίς διαπραγματευτικό βάρος».
Η Pax Americana και η ψευδαίσθηση της «προστασίας»
Το κεντρικό αφήγημα είναι ότι με τις ΗΠΑ «σταθερά παρούσες» η χώρα θωρακίζεται έναντι της Τουρκίας.
Κάτι τέτοιο, ωστόσο, δεν επιβεβαιώνεται από τα γεγονότα: οι Αμερικανοί μιλούν επιμελώς για διευθέτηση διαφορών «με διάλογο», και όχι για ουσιαστική στήριξη στην ελληνική γραμμή.
Η δήλωση της Γκίλφοϊλ στο συνέδριο «Greece Talks» —«είμαι εδώ»— παρουσιάστηκε σαν εγγύηση ασφαλείας.
Στην πραγματικότητα, ήταν επιβεβαίωση ότι η Ουάσιγκτον διευρύνει την επιρροή της, πολιτικά, ενεργειακά και επιχειρηματικά.
Σύμφωνα με αναλυτές του ΑΠΕ-ΜΠΕ, το νέο πλαίσιο συνεργασίας ΗΠΑ–Ελλάδας παραδίδει μεν οφέλη, αλλά τα περισσότερα είναι μακροπρόθεσμα και αφορούν πρωτίστως τις αμερικανικές εταιρείες.
Δυνατή χώρα ή δεμένος «μεσάζων»;
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν η Ελλάδα έχει ρόλο στο ενεργειακό και γεωπολιτικό παιχνίδι. Έχει — αλλά σε ποια θέση;
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι μιας χώρας που αναλαμβάνει κρίσιμες λειτουργίες για λογαριασμό ισχυρότερων παικτών, χωρίς το ανάλογο διαπραγματευτικό αντίβαρο.
Και όσο το αφήγημα της “ασφάλειας μέσω ΗΠΑ” κυριαρχεί, τόσο δυσκολότερα θα διατυπωθεί ένας εναλλακτικός δρόμος.
Η Pax Americana είναι πιο παρούσα από ποτέ.
Το ζητούμενο είναι αν η Ελλάδα θα είναι συμμέτοχος ή απλώς θεατής — και φορέας του λογαριασμού.
