ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ: Η εθνική σύνταξη λειτουργεί ως βασικός μηχανισμός προστασίας των χαμηλοσυνταξιούχων από τη φτώχεια, ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή και διασφαλίζοντας ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης για χιλιάδες ηλικιωμένους.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
ΝΕΑ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΩΝ : Αυξήσεις έως 100€, νέα ημερομηνία πληρωμής και τι αλλάζει στις συντάξεις χηρείας
News: Σε μια περίοδο που οι μισθοί παραμένουν χαμηλοί και οι πιέσεις προς τα κεφαλαιοποιητικά συστήματα αυξάνονται, ο ρόλος της εθνικής σύνταξης αναδεικνύεται καθοριστικός.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του συστήματος ΗΛΙΟΣ της ΗΔΙΚΑ, έξι στους δέκα συνταξιούχους λαμβάνουν κάτω από 1.000 ευρώ, γεγονός που τους τοποθετεί κάτω από το όριο της φτώχειας.
Ωστόσο, το πλεόνασμα των ασφαλιστικών φορέων, που υπερβαίνει τα 2 δισ. ευρώ, δημιουργεί ελπίδες για δημοσιονομικό χώρο και ενδεχόμενες αυξήσεις μέσα στο 2026.
Τα τελευταία νέα για τα αναδρομικά
Τα αναδρομικά των συνταξιούχων παραμένουν στην κορυφή της δημόσιας συζήτησης. Σύμφωνα με πληροφορίες από το Υπουργείο Εργασίας, μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου 2025 αναμένεται νέα φάση πληρωμών για όσους εκκρεμούν επιστροφές κρατήσεων ΕΑΣ και διαφορών επικουρικών συντάξεων της περιόδου 2017–2020.
Στο πλαίσιο της πρόσφατης σύσκεψης στο Υπουργείο, αποφασίστηκε η επιτάχυνση της εκκαθάρισης για περίπου 380.000 συνταξιούχους, με μέσο ποσό επιστροφής που κυμαίνεται από 680 έως 3.700 ευρώ, ανάλογα με το Ταμείο και τα έτη απασχόλησης. Ειδικά για τους συνταξιούχους του Δημοσίου, του πρώην ΙΚΑ και των ΔΕΚΟ, τα ποσά αναδρομικών αναμένεται να πιστωθούν έως τις 20 Δεκεμβρίου.
Παράλληλα, σύμφωνα με πληροφορίες από το Ελεγκτικό Συνέδριο, προχωρά η εξέταση των εκκρεμών υποθέσεων για την ΕΑΣ (Ειδική Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων), καθώς μετά τη νομολογία του 2024 υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι αρκετές κρατήσεις έγιναν χωρίς νόμιμη αιτιολόγηση. Αν το Δικαστήριο επιβεβαιώσει αυτή την ερμηνεία, τότε ο κύκλος των αναδρομικών θα επεκταθεί ως το 2026, με επιπλέον δαπάνη άνω των 800 εκατ. ευρώ.
Η εικόνα των συνταξιούχων στην Ελλάδα
Η συντριπτική πλειονότητα των συνταξιούχων είναι ηλικίας 66 έως 75 ετών, κυρίως άνδρες, με κατοικία στην Αττική ή την Κεντρική Μακεδονία.
Η μέση κύρια σύνταξη διαμορφώνεται στα 844 ευρώ, ενώ η επικουρική στα 196 ευρώ, δηλαδή συνολικά γύρω στα 1.040 ευρώ μικτά.
Στην πράξη, μόνο το 41,2% των συντάξεων ξεπερνά τα 1.000 ευρώ, ενώ οι υπόλοιποι ζουν με εισόδημα που μετά βίας καλύπτει τις βασικές ανάγκες. Το 50% των συνταξιούχων λαμβάνει έως 900 ευρώ, με σημαντικές διαφοροποιήσεις ανά περιφέρεια.
Η εθνική σύνταξη (413 ευρώ το 2025 για 20 έτη ασφάλισης) αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του συστήματος, καθώς ανεβάζει τον συντελεστή αναπλήρωσης από το 66% στο 77%, σύμφωνα με στοιχεία της ΗΔΙΚΑ.
Οι αριθμοί που αλλάζουν τα δεδομένα
Αν δεν υπήρχε η εθνική σύνταξη, το ποσοστό φτώχειας των ατόμων άνω των 65 ετών δεν θα ήταν 24,9% όπως το 2024, αλλά θα εκτινασσόταν στο 32,4%. Δηλαδή, ένας στους τρεις συνταξιούχουςθα ζούσε κάτω από το όριο της φτώχειας.
Ο διδάκτορας του Παντείου Πανεπιστημίου Βασίλης Μπέτσης επισημαίνει:
«Οι μέσες συντάξιμες αποδοχές ανέρχονται στα 1.300 ευρώ, με 32 έτη ασφάλισης. Αν αυτές οι αποδοχές ήταν 2.000 ευρώ, τότε η αναπλήρωση της εθνικής σύνταξης θα έπεφτε στο 21,8%. Αυτό δείχνει πόσο κρίσιμη είναι για τους χαμηλόμισθους και πόσο συγκρατεί τα ποσοστά φτώχειας στους συνταξιούχους.»
Με απλά λόγια, χωρίς την εθνική σύνταξη η μέση συνολική παροχή (κύρια και επικουρική) θα έπεφτε κοντά στα 600 ευρώ.
Η διάσταση των πυλώνων ασφάλισης
Το ελληνικό ασφαλιστικό βασίζεται σε τρεις πυλώνες.
Ο Πρώτος Πυλώνας (κοινωνική ασφάλιση μέσω e-ΕΦΚΑ) είναι υποχρεωτικός και λειτουργεί με την αρχή της διαγενεακής αλληλεγγύης — οι εργαζόμενοι πληρώνουν για τις συντάξεις των σημερινών συνταξιούχων.
Αντίθετα, ο Δεύτερος Πυλώνας αφορά επαγγελματικά ταμεία, ενώ ο Τρίτος Πυλώνας αφορά ιδιωτικά συνταξιοδοτικά προγράμματα. Οι δύο τελευταίοι βασίζονται στην προαιρετική αποταμίευση και δεν εγγυώνται κανένα ελάχιστο εισόδημα.
Η ίδρυση του ΤΕΚΑ (Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης) το 2021 επέβαλε για πρώτη φορά υποχρεωτική κεφαλαιοποίηση στους νέους ασφαλισμένους. Το 6% του μισθού τους κατατίθεται σε προσωπικό λογαριασμό, που θα αποδώσει σύνταξη μετά από δεκαετίες. Αν όμως ο ασφαλισμένος φύγει από τη ζωή ή καταστεί ανάπηρος πρόωρα, το ποσό αυτό είναι μηδαμινό.
Η Πρόεδρος της EIOPA (Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων) έχει ήδη προειδοποιήσει ότι η υποχρεωτική συμμετοχή στον δεύτερο πυλώνα για όλους θα ήταν δύσκολη και κοινωνικά άδικη για μια χώρα όπως η Ελλάδα, με υψηλά ποσοστά ανεργίας και χαμηλές αποδοχές.
Τα επόμενα βήματα της κυβέρνησης
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές που επικαλείται το ΑΠΕ-ΜΠΕ, το Υπουργείο Εργασίας εξετάζει:
• Νέο μοντέλο τιμαριθμικής αναπροσαρμογής των συντάξεων από το 2026, ώστε οι αυξήσεις να ακολουθούν τον δείκτη τιμών καταναλωτή.
• Προσαύξηση της εθνικής σύνταξης κατά 3% το 2026, αν το πρωτογενές πλεόνασμα παραμείνει πάνω από 1,5% του ΑΕΠ.
• Νέα πλατφόρμα διασταύρωσης εισοδημάτων συνταξιούχων με δεδομένα της ΑΑΔΕ, ώστε να διορθωθούν αναδρομικά λάθη σε κρατήσεις και εισφορές.
Η συζήτηση επεκτείνεται και στην κατάργηση της προσωπικής διαφοράς για περίπου 350.000 συνταξιούχους ως το 2026, κάτι που θα οδηγήσει σε πραγματικές αυξήσεις 4%–5% για τις κατηγορίες που έμειναν πίσω.
Η κοινωνική διάσταση
Η εθνική σύνταξη δεν είναι απλώς οικονομικό εργαλείο, αλλά ένας θεσμός που εξασφαλίζει κοινωνική σταθερότητα. Για τους χαμηλοσυνταξιούχους, τους αναπήρους και τους αγρότες, αποτελεί την τελευταία γραμμή άμυνας απέναντι στη φτώχεια.
Η σταδιακή βελτίωση των δημοσιονομικών και η αύξηση των εισφορών, λόγω της ανόδου της απασχόλησης, επιτρέπουν την αισιοδοξία ότι το 2026 θα είναι η πρώτη χρονιά πραγματικής ανάκαμψης του συνταξιοδοτικού εισοδήματος.
Όμως η πραγματική πρόκληση για το κράτος είναι να διατηρήσει τη βιωσιμότητα του συστήματος χωρίς να επιβαρύνει υπερβολικά τη νέα γενιά εργαζομένων. Αν επιβληθεί δεύτερη υποχρεωτική αποταμίευση, όπως προτείνουν ορισμένοι ευρωπαϊκοί θεσμοί, τότε θα πρόκειται για μια «διπλή ασφάλιση» που θα πλήξει ιδιαίτερα τους νέους.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε μεταίχμιο: ανάμεσα στην ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής αλληλεγγύηςκαι στην πίεση για κεφαλαιοποιητικά μοντέλα.
Η εθνική σύνταξη είναι σήμερα ο μοναδικός σταθερός πυλώνας που εμποδίζει τη μαζική φτωχοποίηση των ηλικιωμένων.
Αν ενισχυθεί, με δίκαιες αυξήσεις και ορθολογική διαχείριση των πόρων, μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα για ολόκληρη την Ευρώπη.
(με στοιχεία από e-ΕΦΚΑ, Υπουργείο Εργασίας, Ελεγκτικό Συνέδριο και ΗΔΙΚΑ)
