ΟΠΕΚΕΠΕ: Η φετινή καταβολή της βασικής ενίσχυσης αποτελεί ορόσημο για τον αγροτικό κόσμο, καθώς είναι η τελευταία χρονιά που οι παραγωγοί πληρώνονται με βάση τα ιστορικά δικαιώματα.
Ρεπορτάζ : Γιώργος Θεοχάρης
ΑΓΡΟΤΕΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ: Θα γίνει «θαύμα» αν πληρώσει ο ΟΠΕΚΕΠΕ Μέτρο 23 και προκαταβολή τσεκ
News: Σύμφωνα με το Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ, η εκκαθάριση των πληρωμών του 2025 αναμένεται να φέρει αυξήσεις από 4,5 έως 7 ευρώ το στρέμμα, ανάλογα με την αγρονομική περιφέρεια.
Οι υπολογισμοί γίνονται επί σταθερού προϋπολογισμού, ωστόσο οι λιγότεροι δικαιούχοι λόγω των αυστηρότερων ελέγχων δημιουργούν χώρο για υψηλότερη μοναδιαία αξία δικαιώματος.
Οι νέες αξίες ανά κατηγορία και τα διαθέσιμα κονδύλια
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Ειδικής Υπηρεσίας Εφαρμογής ΠΑΑ, οι προβλεπόμενες τιμές δικαιωμάτων για το 2025 έχουν ως εξής:
• Αροτραίες καλλιέργειες: προβλεπόμενο ποσό 21,5 €/στρ., μέγιστο 26,9 €/στρ. – Προϋπολογισμός 378,28 εκατ. €
• Δενδρώδεις καλλιέργειες: 27 €/στρ., μέγιστο 33,8 €/στρ. – Προϋπολογισμός 228,13 εκατ. €
• Βοσκότοποι: 17,6 €/στρ., μέγιστο 22 €/στρ. – Προϋπολογισμός 223,15 εκατ. €
Συνολικά, ο διαθέσιμος προϋπολογισμός για τη βασική ενίσχυση φτάνει τα 829,56 εκατομμύρια €, ποσό που ούτε το 2023 ούτε το 2024 κατέληξε στο ακέραιο στους παραγωγούς, λόγω παρακρατήσεων και εκκρεμοτήτων ελέγχων.
Πώς υπολογίζεται η τελική αξία δικαιώματος
Η μοναδιαία αξία κάθε δικαιώματος προκύπτει από τη διαίρεση του διαθέσιμου προϋπολογισμού δια του συνόλου των ενεργοποιημένων δικαιωμάτων. Το 2024 ενεργοποιήθηκαν 581.743 ΑΦΜ με 811,6 εκατ. ευρώ δικαιώματα, ενώ το ποσοστό ενεργοποίησης ανήλθε σε 91,52 %. Όσα δικαιώματα δεν ενεργοποιούνται για δύο συνεχόμενα έτη, επιστρέφουν στο Εθνικό Απόθεμα, προκειμένου να επαναδιανεμηθούν.
Η εξέλιξη αυτή φέρνει «καθαρές» πληρωμές και σταδιακή εξισορρόπηση των διαφορών ανάμεσα στους παραγωγούς που για χρόνια λάμβαναν ενισχύσεις διαφορετικής αξίας για ίδια παραγωγικά δεδομένα.
Το 2025 φέρνει σύγκλιση 75% και τέλος στην ιστορικότητα
Για το έτος ενίσχυσης 2025, τα δικαιώματα θα καταβληθούν με ποσοστό σύγκλισης 75 %. Δηλαδή, κανένας παραγωγός δεν θα λάβει κάτω από το 75 % του μέσου όρου ενίσχυσης ανά στρέμμα. Για να καλυφθεί η υποχρέωση αυτή, θα μειωθούν αναλογικά οι ενισχύσεις όσων δικαιωμάτων βρίσκονται πάνω από τον μέσο όρο.
Από το ΟΣΔΕ του 2026 και μετά, καταργείται πλήρως η ιστορικότητα – όλοι οι αγρότες θα πληρώνονται με την ίδια μοναδιαία αξία ανά στρέμμα. Πρόκειται για μια από τις πιο ριζικές αλλαγές της νέας ΚΑΠ που θα εφαρμόζεται μέχρι το 2027, με στόχο τη δικαιότερη κατανομή των ενισχύσεων και τη στήριξη των ενεργών παραγωγών.
«Χάθηκαν» 177 εκατ. ευρώ βασικής ενίσχυσης την τελευταία διετία
Η τελευταία έκθεση των διαχειριστικών αρχών αποκαλύπτει ότι την διετία 2023–2024 δεν πιστώθηκαν 177 εκατ. ευρώ από τα 1,65 δις που είχαν δεσμευτεί για τη βασική ενίσχυση. Μικρό μέρος αυτών των κονδυλίων μεταφέρθηκε προς τα οικολογικά σχήματα (eco-schemes), για την κάλυψη προγραμμάτων περιβαλλοντικών παρεμβάσεων.
Το μεγαλύτερο μέρος όμως παρέμεινε ανενεργό εξαιτίας των καθυστερήσεων και των διοικητικών λαθών που συσσωρεύτηκαν στο πλαίσιο του ΟΣΔΕ. Αυτά προκάλεσαν και ποινές σε βάρος της χώρας, με καταλογισμούς που ξεπερνούν τα 300 εκατομμύρια ευρώ σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Οι καθυστερήσεις φέρνουν ποινές – και οι ποινές ξανά καθυστερήσεις
Η κυβέρνηση καλείται πλέον να εφαρμόσει το Σχέδιο Δράσης που υπέβαλε στις Βρυξέλλες, με στόχο τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότερη λειτουργία του συστήματος διαχείρισης ενισχύσεων. Μετά τις αποκαλύψεις για το σκάνδαλο στον ΟΠΕΚΕΠΕ, οι έλεγχοι είναι πλέον σαρωτικοί, και ο οργανισμός τελεί υπό στενή παρακολούθηση των κοινοτικών αρχών.
Ωστόσο, οι ποινές που επιβλήθηκαν λόγω καθυστερήσεων δυσκολεύουν τη ρευστότητα του Ταμείου και δημιουργούν φαύλο κύκλο πληρωμών – κάθε καθυστέρηση φέρνει νέα πρόστιμα, ενώ οι πρόσθετες περικοπές επιβαρύνουν τους παραγωγούς και τις Ενώσεις τους.
Η πίεση των αγροτών και το μεγάλο στοίχημα
Οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν την τελευταία φάση της παλιάς ΚΑΠ με έντονη ανασφάλεια. Οι καθυστερήσεις στις πληρωμές προκαλούν αντίδραση και απαιτούν πολιτικές παρεμβάσεις ώστε να αποφευχθεί νέα «τρύπα» στις πληρωμές του Δεκεμβρίου. Ήδη, σύμφωνα με το ypaat.gov.gr, πρέπει να καταβληθούν μέχρι τέλος του έτους πάνω από 1,5 δισ. ευρώ σε εκκρεμότητες ενισχύσεων.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ζητήσει συγκεκριμένα διορθωτικά μέτρα πριν από τη νέα χρηματοδότηση του 2026. Η πίεση από τους εταίρους και τους αγρότες αναμένεται να κορυφωθεί μέσα στις επόμενες 40 ημέρες, καθώς οι αγρότες περιμένουν να δουν εάν οι δεσμεύσεις της κυβέρνησης θα πραγματοποιηθούν πράξη.
Η νέα εποχή του ΟΣΔΕ και το «τέλος της αυθαιρεσίας»
Το ΟΣΔΕ του 2026 θα είναι πλήρως ψηφιακό και διασυνδεδεμένο με το Εθνικό Μητρώο Αγροτών, το Μητρώο Κτηνοτροφικών Εκμεταλλεύσεων και την ΑΑΔΕ. Στόχος είναι να περιοριστεί ο χώρος για παρατυπίες και να μειωθεί ο διοικητικός όγκος ελέγχων. Η νέα πλατφόρμα θα επιτρέπει σε κάθε δικαιούχο να παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο την πορεία των αιτήσεων και των πληρωμών του.
Η κατάργηση της ιστορικότητας θα φέρει μεγαλύτερη διαφάνεια και ισότητα μεταξύ παλαιών και νέων αγροτών. Αυτό όμως σημαίνει ότι ο αγροτικός κόσμος πρέπει να προετοιμαστεί για μια εντελώς διαφορετική λογική στη διαχείριση των ενισχύσεων – όπου η παραγωγή, η τεκμηρίωση και οι πραγματικές καλλιεργητικές πράξεις θα παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των πληρωμών.
Οι προοπτικές για το 2026
Το 2026 θα είναι έτος μεταβατικό και καθοριστικό. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να εφαρμόσει νέο μηχανισμό παρακολούθησης των κρατών-μελών με βάση την απόδοση και όχι απλώς τη συμμόρφωση. Όπως σημειώνει σε έκθεσή του το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, η Ελλάδα θα πρέπει να παρουσιάσει μείωση διοικητικών λαθών τουλάχιστον κατά 40 % σε σχέση με την προηγούμενη προγραμματική περίοδο.
Αν τα νέα συστήματα τηλεπισκόπησης (monίtoring) λειτουργήσουν σωστά και οι αγροί χαρτογραφηθούν με ακρίβεια, τότε η πληρωμή του 2026 θα είναι η πιο «καθαρή» και αντικειμενική της τελευταίας δεκαετίας. Αν όχι, ο κίνδυνος να χαθούν εκατοντάδες εκατομμύρια λόγω νέων ποινών παραμένει υπαρκτός.
Η βασική ενίσχυση του 2025 δεν είναι απλώς μια πληρωμή – είναι το τελευταίο κεφάλαιο μιας εποχής που ξεκίνησε πριν από δέκα χρόνια με την εφαρμογή της ιστορικής βάσης δικαιωμάτων. Η επόμενη μέρα φέρνει νέες προκλήσεις, αλλά και ελπίδα ότι η ανασυγκρότηση του συστήματος θα βάλει τέλος σε χρόνιες παθογένειες και θα επαναφέρει την εμπιστοσύνη του αγροτικού κόσμου στην Πολιτεία.
Για τους παραγωγούς, η προετοιμασία ξεκινά από τώρα. Η καλή τεκμηρίωση, οι σωστές δηλώσεις και η συνεργασία με τους φορείς θα κρίνουν όχι μόνο το ύψος των ενισχύσεων, αλλά και την ικανότητα της χώρας να παραμείνει εντός του ευρωπαϊκού αγροτικού χάρτη με ισχυρή παρουσία και διαφάνεια.
(Ρεπορτάζ για το vimaorthodoxias.gr – Με πληροφορίες από το ΥΠΑΑΤ, τον ΟΠΕΚΕΠΕ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.)
