ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΟΥΜΕΛΑ: Συνεχίζονται οι προκλήσεις από εθνικιστικούς κύκλους στην Τουρκία με αφορμή την Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά στην Τραπεζούντα.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
Η φετινή άδεια των τουρκικών αρχών για τέλεση Θείας Λειτουργίας κατά τα Εννιάμερα της Παναγίας (23 Αυγούστου 2025) αντί για την κυρίως εορτή της Κοιμήσεως, άναψε φωτιές στον δημόσιο λόγο της γειτονικής χώρας.
Εθνικιστές πολιτικοί, οργανώσεις και πρώην στρατιωτικοί έσπευσαν να καταγγείλουν τη Λειτουργία ως «προβοκάτσια περί Πόντου», ενώ τα τοπικά και εθνικά μέσα ενημέρωσης φιλοξενούν καθημερινά άρθρα με πολεμική ρητορική.
Η ρητορική των τουρκικών μέσων
Η τοπική ιστοσελίδα 61saat.com δημοσίευσε εκτενή δήλωση του Συλλόγου Σκέψης Νέου Αιώνα, όπου ο πρόεδρος Χασάν Ακιούζ χαρακτήρισε τη Θεία Λειτουργία «δραστηριότητα περί Πόντου με το πρόσχημα της θρησκείας». Με προκλητική γλώσσα, ο Ακιούζ μίλησε για «παιχνίδι του Βυζαντίου» και κάλεσε την τουρκική κυβέρνηση να ακυρώσει την εκδήλωση.
Παράλληλα, ο περιφερειακός πρόεδρος του κόμματος ΙΥΙ στην Τραπεζούντα, Μουχαμέτ Ερκάν, δήλωσε στην Yeni Şafak ότι «είτε η Λειτουργία τελεστεί νωρίτερα είτε αργότερα, παραμένει βρώμικο παιχνίδι περί Πόντου και καταπάτηση της Συνθήκης της Λωζάνης».
Στην ίδια γραμμή, η εφημερίδα Hürriyet φιλοξένησε άρθρο όπου πρώην στρατιωτικοί και πολιτικοί κατηγορούν την Ορθόδοξη λειτουργία ως «πρόβα ανεξαρτητοποίησης του Πόντου». Ο απόστρατος ναύαρχος Τζιχάτ Γιαϊτζί, γνωστός για το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», προειδοποίησε ότι η Σουμελά μπορεί να γίνει «πλατφόρμα ελληνικής προπαγάνδας» αν δεν υπάρξει αυστηρός έλεγχος.
Η θεσμική διάσταση
Η συζήτηση για τη Σουμελά δεν περιορίζεται μόνο στον Τύπο. Οι αντιδράσεις έχουν και πολιτική διάσταση, καθώς περιφερειακά στελέχη κομμάτων, όπως το ΙΥΙ, ενσωματώνουν στη ρητορική τους αναφορές περί «προδοσίας» και «παραβίασης εθνικής κυριαρχίας». Το ζήτημα αγγίζει και το πεδίο του διεθνούς δικαίου, αφού εθνικιστικοί κύκλοι αναφέρουν τη Συνθήκη της Λωζάνης, επιχειρώντας να παρουσιάσουν τη Λειτουργία ως «παράνομη διεθνώς».
Ωστόσο, νομικοί κύκλοι στην Ελλάδα υπενθυμίζουν ότι η Συνθήκη της Λωζάνης δεν περιλαμβάνει περιορισμούς στη θρησκευτική ελευθερία, αλλά κατοχυρώνει δικαιώματα μειονοτήτων, τα οποία συχνά η Τουρκία παραβιάζει.
Διεθνείς αντιδράσεις και αναλύσεις
Στο vimorthodoxias.gr μίλησαν διεθνείς αναλυτές, οι οποίοι τόνισαν ότι οι εθνικιστικές αντιδράσεις στη Σουμελά δεν είναι απλώς τοπικό φαινόμενο, αλλά εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική εργαλειοποίησης της ιστορίας και της θρησκείας από την Άγκυρα.
Σύμφωνα με ευρωπαίο διπλωμάτη, «οι εθνικιστικές φωνές στηρίζονται από παρακρατικά δίκτυα που ανησυχούν για κάθε στοιχείο πολιτιστικής μνήμης Ελλήνων και Χριστιανών στην Ανατολία. Η Σουμελά αποτελεί συμβολικό χώρο, και γι’ αυτόν τον λόγο βρίσκεται διαρκώς στο στόχαστρο».
Αναλυτές που μίλησαν στο Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας σημείωσαν ότι η χώρα μας παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, τονίζοντας ότι «η Παναγία Σουμελά είναι μνημείο της UNESCO, και οι θρησκευτικές τελετές δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με όρους πολιτικής αντιπαράθεσης».
Αντίστοιχα, εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Ένωσης επισημαίνουν ότι η Τουρκία έχει δεσμευθεί μέσω διεθνών συνθηκών να προστατεύει την πολιτιστική κληρονομιά και να διασφαλίζει θρησκευτικές ελευθερίες, ωστόσο η πράξη δείχνει συχνά το αντίθετο.
Η ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση
Διεθνείς αναλυτές συνδέουν τις αντιδράσεις για τη Σουμελά με το γενικότερο κλίμα έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο. Η θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας» και η εθνικιστική ατζέντα τουρκικών κύκλων λειτουργούν ως εργαλείο εσωτερικής συσπείρωσης αλλά και ως μοχλός πίεσης προς τη Δύση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επανειλημμένα καλέσει την Άγκυρα να σεβαστεί την πολιτιστική και θρησκευτική κληρονομιά, επισημαίνοντας ότι η εργαλειοποίηση μνημείων όπως η Αγία Σοφία και η Σουμελά υπονομεύει τη διαδικασία ευρωπαϊκής προσέγγισης της Τουρκίας.
Το μήνυμα της Εκκλησίας
Εκκλησιαστικοί κύκλοι στην Ελλάδα και την Ομογένεια τονίζουν ότι η τέλεση Θείας Λειτουργίας στη Σουμελά δεν αποτελεί «πρόκληση», αλλά έκφραση πίστης και σεβασμού στην Παναγία. «Κάθε φορά που ακούγεται το Ευαγγέλιο στα βυζαντινά μοναστήρια του Πόντου, αναβιώνει η μνήμη των προγόνων μας και μεταφέρεται ένα μήνυμα ειρήνης», σχολιάζουν.
Η φετινή Θεία Λειτουργία στα Εννιάμερα της Παναγίας στη Σουμελά εξελίσσεται ξανά σε πεδίο αντιπαράθεσης. Από τη μία πλευρά, η Ορθόδοξη Εκκλησία και οι πιστοί επιδιώκουν την ελευθερία της λατρείας· από την άλλη, εθνικιστικοί κύκλοι στην Τουρκία εργαλειοποιούν το γεγονός για να ενισχύσουν την ατζέντα τους.
Όπως καταλήγουν διεθνείς αναλυτές που μίλησαν στο vimorthodoxias.gr, «η Σουμελά είναι κάτι περισσότερο από ένα μνημείο: είναι σύμβολο ιστορικής μνήμης και πολιτιστικής συνέχειας. Όσο συνεχίζονται οι επιθέσεις εναντίον της, τόσο θα αποκαλύπτεται το χάσμα ανάμεσα στην επίσημη ρητορική περί ανεκτικότητας και στην πραγματικότητα της τουρκικής πολιτικής».
