«ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΟ ΣΑΡΙΚΙ ΤΟΥ ΤΟΥΡΚΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΙΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΠΑ»
Η ΤΥΧΗ ΠΟΥ ΕΠΕΦΥΛΑΞΑΝ ΟΙ ΠΑΠΙΚΟΙ ΣΤΟΥΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑΣ) ΩΣ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΩΝ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΟΥ 1453.
Γράφει ο Νίκος Διάκος
Η ακριβής διατύπωση της φράσης που ανήκει στο Μεγάλο Δούκα Λουκά Νοταρά, έχει ως εξής : Κρειττότερον ιδείν εν μέση Πόλει φακιόλιον βασιλεύον Τούρκων η καλύπτραν λατινικήν. Όπως είναι αρκετά γνωστό, η παραπάνω φράση έχει συγκεντρώσει τα πυρά των δυτικότροπων «ενωτικών» διανοουμένων πολλών αιώνων και αποκαλείται «κληρονομημένος βυζαντινός βαλκανικός αντιδυτικισμός»1! Ενδεικτικά, δές καί2. Είναι όμως έτσι; Ποιος είχε δίκιο; Είναι δυνατό να δοθεί μια σαφής απάντηση η το ερώτημα είναι καταδικασμένο να βυθίζεται σε μια στείρα εκατέρωθεν ιδεολογικοποίηση;
Δυστυχώς, κάποιες φορές καθίσταται επιτακτικό από τις επικρατούσες συνθήκες, να γίνεται επιλογή μεταξύ δύο κακών. Εννοείται, ότι αυτό συμβαίνει όταν είναι αντικειμενικά αδύνατη η αγαθή επιλογή. Τότε εφαρμόζεται ο κανόνας «τό μη χείρον, βέλτιστον» που είναι οικείος και στην απονομή της ανθρώπινης δικαιοσύνης, αλλά και θεολογικά ονομάζεται κατά παραχώρηση θέλημα Θεού.
Η φιλονικία περί του αν υπήρξε ορθή κατά τα ανωτέρω, η επιλογή των σήμερα, 29 Μαίου μνημονευομένων προγόνων μας, παρατείνεται αενάως λόγω του ότι γίνεται σε καθαρά θεωρητική βάση, όπου φυσικά, είναι αδύνατη η συμφωνία και επικρατούν ιδεολογικές αγκυλώσεις. Γιά αυτό, θα θέλαμε να συνεισφέρουμε με το παρόν άρθρο όχι επιχειρήματα, αλλά ένα χειροπιαστό και αδιαφιλονίκητο γεγονός, υπογραμμίζοντας την τύχη που είχαν οι ορθόδοξοι της Μεγάλης Ελλάδος (Κάτω Ιταλίας)3 μετά την πτώση της Κωνσταντινουπόλεως.
Η μοίρα που είχαν οι συμπαγείς ορθόδοξοι και ελληνικοί πληθυσμοί μετά το 1453 δεν είναι και τόσο γνωστή, παραδόξως δε πολύ σπάνια συσχετίζεται με το εν θέματι ερώτημα-δίλημμα στην αφθονούσα σχετική φιλολογία γύρω από την Άλωση. Οι πληθυσμοί αυτοί βρέθηκαν αυτόματα στην ίδια θέση με τους ανατολικότερα ευρισκόμενους ομογενείς τους, δηλαδή στη Χερσόνησο του Αίμου, της Μικράς Ασίας και αλλού που κατακτήθηκαν από τους Τούρκους. Με μία σημαντική διαφορά: για αυτούς δεν ετέθη κάν το έρώτημα του Λουκά Νοταρά! Ήταν ήδη αποφασισμένο, ότι θα ευρίσκοντο κάτω από την τιάρα του πάπα!
Οι προσπάθειες υποταγής τους είχαν αρχίσει κιόλας από τον 11ο αιώνα με την παρουσία των Νορμανδών, οι οποίοι έκαναν ειδική για το σκοπό αυτό συμφωνία με τον πάπα, αλλά ήταν πιό συγκαλυμμένες, καθώς πάντοτε υπήρχε ο φόβος, ότι τα στρατεύματα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μπορούσαν ανά πάσα στιγμή να επέμβουν προς υπεράσπισή τους, όπως είχε συμβεί και στο παρελθόν κατ’ επανάληψη. Παρόμοιες προσπάθειες υποταγής είχαν συμβεί μετά και την πρώτη Άλωση (1204), τη Β’ Σύνοδο της Λυών (1272-4), αμετακίνητα από την πάγια παπική επιδίωξη.
Όταν όμως έπεσε η Πόλη στους Οθωμανούς οριστικά, και ειδικότερα μετά τη Σύνοδο του Τριδέντο (1543), τότε φάνηκαν τα άγρια ένστικτα και εκδηλώθηκε στην πληρότητά της η κατά των ορθοδόξων επιβουλή σε όλο το φρικιαστικό της μεγαλείο.
Βρισκόμαστε στην εποχή που στον καθολικισμό έχει επικρατήσει η Ιερά Εξέταση, η οποία ανέλαβε την κυριολεκτικά διά πυρός και σιδήρου επικράτηση της παπικής κακοδοξίας στα δυτικά κρατίδια. Συγκεκριμένα, τα μέρη του Νότου της ιταλικής χερσονήσου απετέλεσαν το ξεχωριστό βασίλειο Τών Δύο Σικελιών, το οποίο και διατηρούσε ειδικές σχέσεις με την Ισπανία, την πηγή των ιεροεξεταστών.
Ανεξήγητα, η στυγνή καταπίεση που επεφύλαξε η Ιερά Εξέταση σε συνεργασία με τις κρατικές αρχές έχει γίνει ευρύτερα γνωστή μόνο από τη μεταχείριση που είχαν οι Διαμαρτυρόμενοι, οι επιστήμονες και οι…μάγισσες. Γιά την εξοντωτική αύτή καταπίεση έχουν δημιουργηθεί αμέτρητα βιβλία, θεατρικά και κινηματογραφικά έργα που έχουν αναδείξει πλήρως το γεγονός, του πως κάθε αντιφρονών, αν δεν μετέβαλλε τις απόψεις του που δεν συμφωνούσαν με το παπικό δόγμα, εύρισκε φρικτό τέλος στην πυρά. Το οικτρό αυτό θέαμα είχε καταντήσει μία συνήθης πρακτική επί αιώνες σε όλη τη δυτική Ευρώπη.
Είναι όμως τελείως αδικαιολόγητο, να μη γνωρίζουμε ευρύτερα στην Ελλάδα τουλάχιστον, ότι η ιδια ακριβώς μεταχείριση επιφυλάχτηκε και για τους ομογενείς μας της Μεγάλης Ελλάδος (Κάτω Ιταλίας) μετά το 1453! Δυστυχώς άποδεικνύεται και στην περίπτωση που εξετάζουμε, ότι η αφήγηση και η θεματολογία είναι πλήρως ελεγχόμενη στο σύγχρονο ελληνικό κράτος και δεν ευνοείται η συνειδητοποίηση και αφύπνιση των Ελλήνων.
Στο διά ταύτα, η μέν χρήση της μητρικής των πληθυσμών ελληνίδος φωνής απαγορεύτηκε έχοντας ως ποινή το κόψιμο της γλώσσας, η δε παραμονή στο ορθόδοξο χριστιανικό δόγμα εθεωρείτο και εκολάζετο με τον θάνατο στην πυρά ως αίρεση, σύμφωνα με τις διατάξεις της Ιεράς Εξετάσεως! Δές εικόνα4, και βίντεο 5 που διηγείται ελληνόφωνος.
Αναλυτικά στοιχεία δεν είναι διαθέσιμα, όμως εκτιμούμε ότι κάπου φυλάσσονται τα σχετικά αρχεία με τα πεπραγμένα της Ιεράς Εξετάσεως και θα έπρεπε να γίνει έρευνα.
Παρόλο που οι ελληνορθόδοξοι πληθυσμοί αντιστάθηκαν επί μακρόν (ο τελευταίος Έλληνας ιερέας του χωριού Καλημέρα στο Σαλέντο βρέθηκε δολοφονημένος το 1621), πάντως το πρακτικό αποτέλεσμα όλων των παραπάνω, μετά και την καταπίεση επί Μουσολίνι και τη μετανάστευση, ήταν ο αφανισμός σχεδόν στα περισσότερα μέρη:
έτσι, η μέν γλώσσα στη μορφή του τοπικού ιδιώματος επιβιώνει σε πολύ λίγα χωριά, η δε ορθοδοξία χάθηκε παίρνοντας ουνιτική μορφή, τους λεγόμενους ελληνόρρυθμους όπου επικρατούν οι αλβανόφωνοι.
Θεωρούμε ότι καλύτερη απόδειξη δεν μπορεί να βρεθεί για την ορθότητα της επιλογής σαρίκι/τιάρα των προγόνων μας πρίν την Άλωση, καθώς οι ορθόδοξοι πληθυσμοί της Ελλάδος και της Ανατολής και ο πολιτισμός τους -φυσικά όχι άνετα, αλλά μέσα από πολλούς και απερίγραπτους διωγμούς- επεβίωσαν σχεδόν ατόφια από το 1453 μέχρι και το 1922-24, δηλαδή για 5 περίπου αιώνες.
Ύστερα, το αντίχριστο και ανθελληνικό σύστημα άλλαξε τακτική, καθώς στην Τουρκία ήρθε στην εξουσία το κοσμικό κεμαλικό κράτος και συνέχισε την καταστροφή με άλλο τρόπο, διά του εθνικισμού. Όμως αυτή ήταν η πρόκληση μιάς άλλης εποχής…
1 https://www.liberal.gr/politiki/poioi-deihnoyn-katanoisi-kai-den-katadikazoyn-tin-epithesi-poytin
2 https://www.tovima.gr/2008/11/24/opinions/to-sariki-kai-i-tiara/
3 Να σημειώσουμε παρενθετικά σχετικές γεωγραφικές αναφορές κατακτηθέντων περιοχών: Βόρειος Ήπειρος (Νότια Αλβανία), Μικρά Ασία (Τουρκία).
4 https://apantaortodoxias.blogspot.com/2019/10/nonimi-martiri-talogreci.html
5 https://youtu.be/EvAz_91gt5Q?si=bRveE3fDmMyCl11F
aktines.blogspot.com
