ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ – ΠΕΡΙ ΑΜΑΡΤΙΑΣ (Συνέχεια από το προηγούμενο)
Οι Ισραηλίτες πίστευαν ότι όλοι οι άνθρωποι είναι αμαρτωλοί. Θα αναφέρω μερικά χωρία από την Παλαιά Διαθήκη γι᾽ αυτό: Ο Σολομών στην προσευχή του ενώπιον του Κυρίου και ενώπιον όλης της εκκλησίας του Ισραήλ είπε: «Ουκ έστιν άνθρωπος, ος ουχ αμαρτήσεται» (Γ´ Βασ. 8,46).
Ο Ψαλμωδός πάλιν, προσευχόμενος στον Θεό, τον παρακαλεί να μην τον κρίνει, γιατί δεν μπορεί να σταθεί κανείς δίκαιος ενώπιόν Του· «μη εισέλθης εις κρίσιν μετά του δούλου σου, ότι ου δικαιωθήσεται ενώπιόν σου πας ζων» (142,2). Και αν ο Θεός μας ελέγξει για τα αμαρτήματά μας, ποιος μπορεί να σταθεί όρθιος ενώπιόν Του; «Εάν ανομίας παρατηρήσης, Κύριε Κύριε, τις υποστήσεται;» (Ψαλμ. 129,3). Τα αμαρτήματά μας είναι πολλά. Κανείς δεν γνωρίζει τα παραπτώματά του, στα οποία χωρίς να το θέλει και χωρίς να το αντιληφθεί έχει υποπέσει. Γι᾽ αυτό και λέγει πάλι ο Ψαλμωδός: «Παραπτώματα τις συνήσει; Εκ των κρυφίων μου – λέγει προς τον Θε´– καθάρισόν με» (Ψαλμ. 18,13). Ο διδάσκαλος της Σοφίας διαπιστώνει ότι δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να καυχηθεί ότι έχει αγνή καρδιά, καθαρή από αμαρτίες: «Τις καυχήσεται – λέγει – αγνήν έχειν την καρδίαν; Ή τις παρρησιάσεται καθαρός είναι από αμαρτιών;» (Παροιμ. 20,9). Ακόμη ο Εκκλησιαστής λέγει και μία άλλη φοβερή αλήθεια. Λέγει – αν ερμηνεύω καλώς το κείμενο – ότι και αυτές οι καλές μας πράξεις δεν είναι καθαρές, γιατί έχουν μέσα τους ενοχή, είναι σπιλωμένες με την αμαρτία, τον εγωισμό λόγου χάριν: «Άνθρωπος ουκ έστι δίκαιος εν τη γη, ος ποιήσει αγαθόν και ουχ αμαρτήσεται» (Εκκλ. 7,20). Αγαθοποιούμε αλλά και συγχρόνως αμαρτάνοντες, λόγω της ακαθάρτου καρδίας μας.
Και ο Ελιφάζ ο Θαιμανίτης διατυπώνει με ερωτηματικό τρόπο την αμαρτωλότητα όλων των ανθρώπων και λέγει: «Μη καθαρός έσται βροτός εναντίον του Κυρίου ή από των έργων αυτού άμεμπτος ανήρ;» (Ιώβ 4,17). Βλ. και 15,14. Και ο Βαλδάδ ο Σαυχίτης λέγει ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξει άνθρωπος, που τον ονομάζει «γέννημα γυναίκας», και να είναι καθαρός: «Πως γαρ έσται δίκαιος βροτός έναντι Κυρίου; Ή τις αν αποκαθαρίσαι αυτόν γεννητός γυναικός;» (Ιώβ 25,4). Και ο ίδιος ο Ιώβ λέγει ότι δεν είναι κανείς καθαρός από τον μολυσμό της αμαρτίας, ακόμη και αν ζήσει μια μέρα πάνω στην γη: «Τις γαρ καθαρός έσται από ρύπου; Αλλ᾽ ουθείς, εάν και μία ημέρα ο βίος αυτού επί της γης» (Ιώβ 14,4). Αλλά είναι ωραίο και αυτό που λέγει η Σοφία Σειράχ, ότι και ο φωτεινός ήλιος σκοτεινιάζει!… Και αυτό βέβαια, το να έχει σκότος αμαρτίας, συμβαίνει στον άνθρωπο, που αποτελείται από σάρκα και αίμα: «Τι φωτεινότερον ηλίου; Και τούτο εκλείπει. Και πονηρός ενθυμηθήσεται σάρκα και αίμα» (17,31). Γι᾽ αυτό λέγει τελικώς η Σοφία Σειράχ να μην αποστρεφόμεθα κανένα που αμαρτάνει, γιατί όλοι είμεθα αμαρτωλοί: «Μη ονείδιζε άνθρωπον αποστρέφοντα από αμαρτίας· μνήσθητι ότι πάντες εσμέν εν επιτιμίοις» (Σ. Σειρ. 8,5). Ακόμη και αυτόν τον Ενώχ και τον Νώε και τον Ιώβ (Γεν. 5,24. 6,9. Ιώβ 1,1.8. 2,3), που επαινούνται πολύ στην Παλαιά Διαθήκη για το ότι υπήρξαν δίκαιοι, και αυτούς ακόμη δεν πρέπει να τους θεωρούμε ως εντελώς αναμαρτήτους.
[irp posts=”362173″ name=”Γόρτυνος Ιερεμίας: Απλές συμβουλές για τη μετοχή μας στη Θεία Λειτουργία””]
Ως αιτία αυτής της αμαρτίας των ανθρώπων, η οποία φθάνει μέχρι τον πρώτο άνθρωπο, η Παλαιά Διαθήκη βρίσκει την ροπή του ανθρώπου προς την αμαρτία, την αδυναμία του προς αυτήν, στο ότι «έγκειται η διάνοια του ανθρώπου επιμελώς επί τα πονηρά εκ νεότητος αυτού» (Γεν. 8,21). Ως αιτία βέβαια αυτής της ροπής προς την αμαρτία για την Παλαιά Διαθήκη, αν και δεν λέγεται σαφώς, όμως υπονοείται δυνατά, είναι το αμάρτημα των προπατόρων (βλ. Γεν. κ. 3). Η ροπή προς την αμαρτία εμφωλεύει στην καρδιά του ανθρώπου, γι᾽ αυτό και στην Παλαιά Διαθήκη το αίτημα των ανθρώπων είναι ο καθαρμός της καρδιάς: «Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί ο Θεός» (Ψαλμ. 50,12). Η καρδιά του ανθρώπου έχει και καλές και κακές επιθυμίες, έχει βάθος μεγάλο: «Βαθεία η καρδία του ανθρώπου παρά πάντα και άνθρωπός εστι και τις γνώσεται αυτόν;» (Ιερ. 17,9). Από την καρδιά του ανθρώπου προέρχονται οι πράξεις της ζωής, καλές ή κακές.
Αυτή η τάση του ανθρώπου προς την αμαρτία υπάρχει από την μικρή του ηλικία, «εκ νεότητος αυτού» (Γεν. 8,21). Ο άνθρωπος ρέπει περισσότερο προς το κακό, παρά προς τον καλό, παρουσιάζεται δε στην Παλαιά Διαθήκη ότι η ροπή αυτή προς το κακό είναι κληρονομημένη από την γέννησή του. Ο Ψαλμωδός λέγει: «Ιδού εν ανομίαις συνελήφθην και εν αμαρτίαις εκίσσησέ με η μήτηρ μου» (Ψαλμ. 50,7). Βλ. και Ψαλμ. 57,4. Ζητεί όμως ο ποιητής από τον Θεό, μαζί με την καθαρότητα της καρδιάς Του, να του δώσει και την δύναμή του, «πνεύμα ευθές» (Ψαλμ. 50,12), για να τον ωθεί σταθερά προς το καλό και να πράττει μόνο αυτό. Η Παλαιά Διαθήκη τονίζει την από τον γεννήτορα κληρονομία της αμαρτίας, γι᾽ αυτό και παραθέτει και μερικές σκανδαλώδεις σκηνές, για να δηλώσει την όχι από καλό προπάτορα καταγωγή των Χαναναίων ή άλλων εχθρών του Ισραήλ (βλ. Γεν. 9,20 εξ. 19,30 εξ.).
Η Σοφία Σολομώντος παρουσιάζει τον Θεό να φέρεται με συμπάθεια προς τους ανθρώπους και να τους δίνει τρόπους και καιρόν μετανοίας, ακριβώς γιατί είναι «έμφυτος», όπως λέγεται η κακία τους:
«Εδίδους τόπον μετανοίας, ουκ αγνοών ότι πονηρά η γένεσις αυτών και έμφυτος η κακία αυτών και ότι ου μη αλλαγή ο λογισμός αυτών εις τον αιώνα. Σπέρμα γαρ ην κατηραμένον απ᾽ αρχής, ουδέ ευλαβούμενός τινα εφ᾽ οις ημάρτανον άδειαν εδίδους» (12,10-11).
