Ο Ιερός Ναός του Αγίου Αποστόλου Φιλίππου βρίσκεται στην περιοχή της παλιάς Αθηναϊκής συνοικίας της Βλασσαρούς, ανάμεσα στο Μοναστηράκι και το Θησείο, απέναντι από την είσοδο του αρχαιολογικού χώρου της Αρχαίας Αγοράς.
Οι περισσότερες επιστημονικές πηγές συγκλίνουν στο γεγονός ότι στην τοποθεσία του σημερινού ναού υπήρχε εκκλησία από τους πρώτους κιόλας αιώνες του χριστιανισμού.
Κατά τους αρχαιολόγους, ο πρώτος ναός του αγίου Φιλίππου πρέπει να ήταν τρίκλιτη Βασιλική (με υπερυψωμένο το μεσαίο κλίτος) του 9ου μ.Χ. αιώνα, η οποία είχε κτιστεί στη συμβολή της αρχαίας οδού «των Στοών» με το δυτικό άκρο της οδού Αδριανού. Η σημερινή οδός αγίου Φιλίππου, προέκταση της οδού Καραϊσκάκη, ακοπλουθεί τη χάραξη του αρχαίου δρόμου των Στοών που οδηγούσε από την Αγορά στις «Αχαρνικές Πύλες» και που αποτελούσε την κύρια αρτηρία τροφοδοσίας της αγοράς με τα αγροτικά προϊόντα.
Κατά την πολιορκία των Αθηνών από τα στρατεύματα του Κιουταχή Πασά (1826 – 1827), ο ναός του αγίου Φιλίππου υπέστη ανεπανόρθωτες ζημιές οι οποίες έπληξαν τη λειτουργικότητά του, με αποτέλεσμα τη σταδιακή εγκατάλειψή του. Μετά την επανάσταση ο ναός ήταν ημικατατεστραμμένος, όμως επισκευάστηκε σύντομα και το 1858 συγκαταλεγόταν ανάμεσα στις είκοσι ενορίες των Αθηνών. Το 1866 ανακαινίστηκε εκ βάθρων και αλλοιώθηκε οριστικά η παλαιότερη μορφή του.
Το 1912 η ενορία του ναού συγχωνεύτηκε με την αντίστοιχη του παρακείμενου ναού της Παναγίας Βλασσαρούς, ο οποίος κατεδαφίστηκε το 1932 – 1937 ώστε να μπορέσουν να γίνουν οι αρχαιολογικές ανασκαφές στην αρχαία Αγορά. Πολλά από τα κειμήλια και τις φορητές εικόνες του ναού της Παναγίας μεταφέρθηκαν στο ναό του αγίου Φιλίππου, ο οποίος ήδη από το 1912 έφερε τη ονομασία «Άγιος Φίλιππος Βλασσαρούς». Στον ναό μεταφέρθηκαν επίσης κειμήλια και από άλλους παρακείμενους κατεδαφισμένους ναούς, όπως της Υπαπαντής. Στα πρόσφατα μεταπολεμικά χρόνια (1950 – 1960) ο ναός του αγίου Φιλίππου παρουσίασε πάλι σοβαρές και επικίνδυνες φθορές. Έτσι, το 1961 επισκευάστηκε ριζικά και, μετά από αφαίρεση των διαφόρων αυθαίρετων νεώτερων παρεμβάσεων, επανήλθε στην αρχική του μορφή ως τρίκλιτη, θολωτή βασιλική με απλό υπερώο στο δυτικό τμήμα και κωδωνοστάσιο στο νοτιοδυτικό άκρο.
Ο ναός του αποστόλου Φιλίππου εορτάζει στις 14 Νοεμβρίου αλλά παράλληλα τιμά και τον άγιο νεομάρτυρα Μιχαήλ Πακνανά (9 Ιουλίου), ο οποίος κατοικούσε στη συνοικία της Βλασσαρούς (που βρισκόταν μέσα στη σημερινή Αρχαία Αγορά), ήταν κηπουρός και μαρτύρησε στους Στύλους του Ολυμπίου Διός το 1771.
Άλλες εορτές του ναού είναι: στις 21 Νοεμβρίου τα Εισόδια της Θεοτόκου (Παναγία Βλασσαρούς), στις 2 Φεβρουαρίου η Υπαπαντή του Κυρίου, και στις 11 Ιουνίου η εορτή του αγίου Λουκά αρχιεπισκόπου Κριμαίας & Συμφερουπόλεως, του ιατρού και ομολογητού.
Στο ναό του αγίου Φιλίππου φυλάσσονται τεμάχια των ιερών λειψάνων των αγίων αποστόλων Φιλίππου (14/11), Πέτρου (29/6) και Θωμά (6/10) και των αγίων Μαρίνας (17/7), Ταρσιζίου (15/8), Ευτυχίου μάρτυρος του Ρωμαίου (20/1) και Λουκά αρχιεπισκόπου Κριμαίας του ιατρού (11/6).
Βιβλιογραφία
Αττάρτ, π. Αθανασίου «Ο Άγιος Φίλιππος Αθηνών και οι περί αυτόν κατεδαφισθέντες ναοί», Αθήνα 2003
Μοσχονά Νικολάου «Η τοπογραφία της Αθήνας στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή εποχή», ηλεκτρονική έκδοση «Αρχαιολογία της πόλης των Αθηνών», Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα
Τασούλα Μανουήλ «Αθηναίων σεβάσματα: Ναοί της Αρχαίας Αγοράς και ξεχασμένα εκκλησάκια της παλιάς Αθήνας», εκδ. Ατραπός, Αθήνα 2003
Θα μας βρείτε στον πεζόδρομο της οδού Αδριανού, απέναντι από την είσοδο του αρχαιολογικού χώρου της Αρχαίας Αγοράς.
Ο Ναός παραμένει ανοιχτός Δευτέρα, Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή & Σάββατο 07.00 – 13.00 & 17.00 – 20.00, Τετάρτη 17.00 – 20.00 και Κυριακή 07.00 – 13.00.
Πρόσβαση με Μετρό από τους σταθμούς Μοναστηράκι και Θησείο.
Τηλ. & Φαξ Ι. Ναού: 210 – 3212580.
Κινητό τηλέφωνο επικοινωνίας: 6980957233
(Φωτογραφίες: Γιάννης Βαρδαξόγλου)
){kind=link}