Άγιος Παΐσιος: «Η φωτιά της συνείδησης καίει πιο δυνατά από κάθε τιμωρία»-Τι διδάσκει ο Άγιος Παΐσιος για τον άδικο άνθρωπο, τη συγχώρηση και το μυστήριο του εσωτερικού βασανισμού
Επιμέλεια- Κατερίνα Θεοχάρη
Η πνευματική εμπειρία της Εκκλησίας δεν αντιμετωπίζει την αδικία απλώς ως κοινωνική παθογένεια, αλλά ως υπαρξιακή πληγή που επιστρέφει πάντοτε σε εκείνον που την προκάλεσε. Στην πατερική σοφία, και ιδιαίτερα στη διδασκαλία του Παΐσιος Αγιορείτης, η αδικία δεν χρειάζεται εξωτερική τιμωρία για να αποδώσει «καρπούς πόνου». Η ίδια η συνείδηση γίνεται δικαστής, κατήγορος και βασανιστής.
Ο Άγιος Παΐσιος μιλά με απλότητα αλλά και συγκλονιστική ακρίβεια για τον εσωτερικό μηχανισμό της δικαιοσύνης του Θεού. Ο άδικος άνθρωπος, όταν δεν μετανοεί και δεν ζητά συγχώρηση, δεν ησυχάζει ούτε τη μέρα ούτε τη νύχτα. Δεν χρειάζεται να τον κυνηγά κανείς· τον κυνηγά η ίδια του η ψυχή. «Δεν μπορεί να κοιμηθή», λέει χαρακτηριστικά, «σαν να τον χτυπούν κύματα και να τον φέρνουν σβούρα».
Το μυστήριο της αγανάκτησης του αδικημένου
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει ο Άγιος στο μυστήριο της αγανάκτησης. Όταν ο αδικημένος δεν συγχωρεί και γογγύζει, τότε – όπως λέει – ο άδικος βασανίζεται ακόμη περισσότερο. Και εδώ δεν πρόκειται για ψυχολογική ερμηνεία, αλλά για πνευματικό νόμο. Η αγανάκτηση του αδικημένου λειτουργεί σαν αόρατο φορτίο που βαραίνει την ψυχή του ενόχου, ακόμη κι αν βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Ο Άγιος τολμά να πει κάτι που σοκάρει τον σύγχρονο άνθρωπο: η εσωτερική κατάσταση του άλλου μάς αγγίζει πραγματικά, είτε προς το καλό είτε προς το κακό. Όπως η αγάπη μεταδίδεται μυστικά, έτσι και η πίκρα, η οργή και ο πόνος. Δεν είναι σύμπτωση, λέει, αλλά πνευματική πραγματικότητα.
Υπάρχουν «αναίσθητοι» άνθρωποι;
Στο ερώτημα αν υπάρχουν άνθρωποι που δεν αισθάνονται τύψεις, ο Άγιος Παΐσιος απαντά με ρεαλισμό αλλά και βάθος. Οι αναίσθητοι, λέει, δεν παύουν να υποφέρουν. Απλώς προσπαθούν να ξεχαστούν, να διασκεδάσουν, να καλύψουν το εσωτερικό τους κενό με εξωτερικές απολαύσεις. Όμως η φωτιά παραμένει αναμμένη.
Ακόμη πιο δραματική είναι η περίπτωση όπου ο αδικημένος έχει συγχωρήσει εξωτερικά, αλλά μέσα του έχει μείνει λίγη αγανάκτηση. Τότε, και οι δύο ταλαιπωρούνται: ο ένας λιγότερο, ο ένοχος περισσότερο. Η ειρήνη, κατά τον Άγιο, δεν αποκαθίσταται με μισές κινήσεις, αλλά μόνο με αληθινή μετάνοια και πλήρη συγχώρηση.
Η μεγαλύτερη φωτιά: το κάψιμο της συνείδησης
Ο Άγιος Παΐσιος είναι κατηγορηματικός: «Δεν υπάρχει μεγαλύτερη φωτιά από το εσωτερικό κάψιμο της ψυχής από τη συνείδηση». Αυτή η φωτιά δεν σβήνει μόνη της. Αν δεν μετανοήσει ο άνθρωπος, συνεχίζει και στην άλλη ζωή ως «ο ακοίμητος σκώληξ», κατά τη βιβλική έκφραση.
Η συνείδηση, όταν αγνοείται, δεν νεκρώνεται· σαπίζει και τρώει την ψυχή. Και αυτό δεν είναι απειλή, αλλά διαπίστωση που προκύπτει από την εμπειρία πνευματικών ανθρώπων.
Ένα συγκλονιστικό παράδειγμα αδικίας
Ο Άγιος Παΐσιος δεν μιλά θεωρητικά. Αναφέρει συγκεκριμένο παράδειγμα δικηγόρου, ο οποίος για χρόνια αδικούσε συστηματικά φτωχούς ανθρώπους, εκμεταλλευόμενος τη θέση και την πονηριά του. Οι γεωργοί όχι μόνο δεν έβρισκαν το δίκιο τους, αλλά έμπλεκαν ακόμη περισσότερο.
Η κοινωνία τον ήξερε. Κανείς τίμιος δεν τον πλησίαζε. Και όμως, συνέχιζε. Μέχρι που ήρθε το τέλος της ζωής του. Τότε αποκαλύφθηκε η αληθινή κόλαση της συνείδησης: εφιάλτες, αϋπνία, ημιπληγία, αδυναμία ομιλίας. Ούτε να εξομολογηθεί μπορούσε. Ο Πνευματικός του διάβαζε ευχές και εξορκισμούς μόνο και μόνο για να μπορέσει να κλείσει λίγο τα μάτια του.
Δεν τιμωρήθηκε από ανθρώπους. Τιμωρήθηκε από μέσα του.
Η δικαιοσύνη του Θεού δεν εκδικείται
Ο Άγιος Παΐσιος δεν παρουσιάζει έναν Θεό τιμωρό, αλλά έναν Θεό που σέβεται την ελευθερία του ανθρώπου. Ο άνθρωπος επιλέγει αν θα ζήσει με ειρήνη ή με φωτιά μέσα του. Η μετάνοια δεν είναι νομική διαδικασία, αλλά θεραπεία. Και η συγχώρηση δεν είναι αδυναμία, αλλά απελευθέρωση.
Το μήνυμα του Αγίου είναι ξεκάθαρο και διαχρονικό:
όποιος αδικεί, δεν ξεφεύγει· όποιος συγχωρεί, λυτρώνεται· όποιος μετανοεί, ανασταίνεται από τώρα.
Πηγή: Γέροντος Παϊσίου Αγιορείτου, «Λόγοι Α΄ – Με πόνο και αγάπη για τον σύγχρονο άνθρωπο», Ιερόν Ησυχαστήριον «Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος», Σουρωτή Θεσσαλονίκης.
